Η Μεγάλη Πορεία προς τα πλούτη

Στις ένδοξες μέρες της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας, ο Μίλοβαν Τζίλας, ηγέτης της Σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας στα πρώτα χρόνια της ίδρυσής της και αντιφρονών από τα μέσα της δεκαετίας του 1950, περιέγραφε τους κομμουνιστές ηγέτες ως μια «νέα τάξη» η εξουσία της οποίας δεν βασιζόταν στην κυριότητα του πλούτου αλλά στον έλεγχό του. Ο,τι ανήκε στο κράτος ήταν στα πόδια τους. Την πραγματικότητα αυτή αποτύπωνε πολύ παραστατικά ένα ανέκδοτο. Ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ ξεναγεί τη μητέρα του στο γραφείο του. Της δείχνει τη συλλογή με τις πολυτελείς λιμουζίνες, τη μεγαλοπρεπή ντάτσα του. «Τι έχεις να πεις για όλα αυτά;» την ρωτάει. «Ολα αυτά είναι καταπληκτικά» απαντάει εκείνη. «Αλλά τι θα γίνει εάν επιστρέψουν οι Μπολσεβίκοι;».

Αν στρέψει κανείς το βλέμμα του από τη νομενκλατούρα της Σοβιετικής Ενωσης στα πριγκιπόπουλα της Κίνας, τους απογόνους των επαναστατών της γενιάς του Μάο, θα διαπιστώσει την εξής διαφορά. Η νέα τάξη της Χώρας του Δράκου δεν αρκείται στον έλεγχο του πλούτου – τον θέλει και δικό του. Από αυτήν την άποψη, ο άλλοτε ανερχόμενος σταρ του καθεστώτος Μπο Σιλάι που καθαιρέθηκε απ’ όλα του τα αξιώματα για διαφθορά, δεν είναι η εξαίρεση αλλά ο κανόνας. Για τον πρώην γραμματέα της Τσονγκτσίνγκ λέγεται ότι είχε στήσει μια οικονομική αυτοκρατορία με την πρώην σύζυγό του και μέλη της οικογένειάς του που εκτεινόταν από το Χονγκ Κονγκ ώς τις Παρθένους Νήσους. Δεν είναι καθόλου βέβαιο, όμως, ότι το καθεστώς έχει ενοχληθεί από τις οικονομικές του δραστηριότητες περισσότερο απ’ όσο έχει ανησυχήσει από τις πολιτικές φιλοδοξίες ενός χαρισματικού πολιτικού που βάσιζε την ανέλιξή του στην φολκλόρ αναβίωση της μαοϊκής περιόδου.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας μετρά 80 εκατομμύρια μέλη. Οι περισσότεροι, σημειώνει ο καθηγητής Ρόντερικ Μακ Φάρκιουαρ στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», εντάχθηκαν προσβλέποντας σε μια κομματική καριέρα που θα τους οδηγήσει στην κορυφή της πυραμίδας. Εκεί όπου βρίσκονται οι ηγέτες της Κίνας. Κι εκεί όπου πλουτίζουν τα παιδιά των ηγετών της. Πώς; Ιδού ένας τρόπος: πρόσφατα, η αμερικανική εταιρεία κινηματογραφικών παραγωγών DreamWorks Animation ανακοίνωσε την πρόθεσή της να κατασκευάσει στη Σαγκάη ένα στούντιο κινουμένων σχεδίων. Αυτό που δεν ανακοίνωσε, όμως, η DreamWorks Animations γι’ αυτήν την επένδυση των 330 εκατομμυρίων δολαρίων είναι ότι ο κινέζος συνεταίρος της ονομάζεται Ζιάνγκ Μιανχένγκ. Κι αυτός δεν είναι άλλος από τον γιο του Ζιανγκ Ζεμίν, πρώην προέδρου της Κίνας και ισχυρού άνδρα της χώρας τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Στις επιχειρηματικές δραστηριότητες του Ζινάγκ Μιανχένγκ περιλαμβάνονται συνεργασίες με την Microsoft και την Nokia αλλά με κινεζικές κατασκευαστικές και εταιρείες τηλεπικοινωνιών.

Οπως επισημαίνουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», η DreamWorks Animation δεν θα μπορούσε καν να ονειρευτεί μια τέτοια επένδυση χωρίς τη συνεργασία ενός μεσάζοντα σαν τον Ζιανγκ Μιανχένγκ. Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτός ακριβώς είναι ο τρόπος με τον οποίο το Κομμουνιστικό Κόμμα μοιράζεται τα κέρδη. Οι μπίζνες δεν είναι δουλειά των ηγετών του κόμματος αλλά των παιδιών τους. Ενδεχομένως, ο Μπο Σιλάι έκανε το λάθος να εμπλακεί ο ίδιος στη δημιουργία της οικονομικής του αυτοκρατορίας. Μπορεί και να του ξέφυγε ο έλεγχος στις οικονομικές δραστηριότητες που είχε αναλάβει η σύζυγός του. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία όμως ότι οι συγγενείς του Μπο δεν είναι οι μόνοι που διαδραματίζουν κεντρικούς ρόλους σε διάφορους τομείς της οικονομίας – από τις κατασκευές και την ενέργεια έως την ασφάλεια, τις τηλεπικοινωνίες και τη βιομηχανία του θεάματος.

Πολλά από τα λεγόμενα πριγκιπόπουλα αναλαμβάνουν ρόλους μεσάζοντα σε πολυεθνικές που θέλουν να επενδύσουν στην Κίνα ή θέσεις – κλειδιά σε κρατικές εταιρείες. «Οπου υπάρχει η υποψία κέρδους, θα τους δεις στην αρχή της ουράς» δηλώνει στην αμερικανική εφημερίδα ο καθηγητής Μινσίν Πέι. Σε αυτήν την ουρά θα μπορούσε να δει κανείς γιους, κόρες και συζύγους των πιο ισχυρών μελών της κινεζικής ηγεσίας. Πράττοντας σοφά, πάντως, η DreamWorks και η Microsoft αρνήθηκαν να κάνουν οποιοδήποτε σχόλιο για τη φημολογούμενη συνεργασία τους με τον γιο του πρώην προέδρου.