«Μαύρη τρύπα» στον έλεγχο των τραπεζών

Τέσσερα χρόνια μετά την κρίση των τοξικών ομολόγων τίποτα δεν έχει αλλάξει στον τραπεζικό τομέα παγκοσμίως, αφού το πάθημα του 2008 δεν έγινε μάθημα.

Τα σκοτεινά σύννεφα πάνω από τις αγορές παραμένουν και στις δύο όχθες του Ατλαντικού: αφενός στην Ισπανία που κινδυνεύει με χρεοκοπία εξαιτίας των τραπεζών της, και αφετέρου στις ΗΠΑ με τελευταίο κρούσμα την ανακοίνωση του επικεφαλής της JP Morgan την εβδομάδα που πέρασε για ζημιές άνω των 2 δισ. δολαρίων από επενδύσεις αντιστάθμισης κινδύνου.

Η κυβέρνηση Ραχόι στη Μαδρίτη υποχρεώθηκε να κρατικοποιήσει στα βιαστικά την τρίτη μεγαλύτερη σε μέγεθος τράπεζα της Ισπανίας υπό το βάρος της έκθεσης στη στεγαστική αγορά. Το καλό για τη Μαδρίτη είναι ότι απέφυγε την κατάρρευση μιας τράπεζας α λα Lehman Brothers, ωστόσο ο ασκός του Αιόλου έχει ανοίξει: το σύνολο του ισπανικού τραπεζικού τομέα κλυδωνίζεται επικίνδυνα υπό το βάρος άνω των 100 δισ. ευρώ ληξιπρόθεσμων δανείων συνδεδεμένων με τη φούσκα των ακινήτων. Ξένοι αναλυτές σχολιάζουν ότι η ΕΕ και η Καγκελάριος Μέρκελ επιμένουν να χορηγούν στην κυβέρνηση Ραχόι «θανάσιμες δόσεις» λιτότητας που οδηγούν σε περαιτέρω ύφεση και ανεργία, όταν η πραγματική αιτία του κακού βρίσκεται αλλού, στις τράπεζες.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στις ΗΠΑ, το τραπεζικό κατεστημένο συνεχίζει να λειτουργεί με την ίδια αλαζονεία των ετών προ κρίσης. Το απόγευμα της περασμένης Πέμπτης η μεγαλύτερη αμερικανική τράπεζα, η JP Morgan Chase, «ανακάλυψε» ζημιές ύψους 2 δισ. δολ. εξαιτίας πράξεων και συναλλαγών για την αντιστάθμιση κινδύνου, προειδοποιώντας μάλιστα ότι η «τρύπα» μπορεί να μεγαλώσει ακόμη περισσότερο ξεπερνώντας τα 3 δισ. δολάρια στο σύνολο του τρέχοντος τριμήνου, αν οι εξελίξεις στις αγορές δεν αποδειχθούν ευνοϊκές. Η JP Morgan είναι ένας πανίσχυρος κολοσσός και παρότι η μετοχή της κατέρρευσε κατά 9,3% στο αμερικανικό Χρηματιστήριο κατά τη συνεδρίαση της Παρασκευής, ουδείς διανοείται το ενδεχόμενο κατάρρευσής της.

Πρόκειται για εξέλιξη που έχει σημάνει συναγερμό για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Κυρίως γιατί το αφεντικό της, ο διευθύνων σύμβουλος Τζέιμς Ντάιμον, ελληνοαμερικανικής καταγωγής, είχε καταφέρει να αποκτήσει τη φήμη του «πιο σοφού τραπεζίτη της Γουόλ Στριτ», όταν μπόρεσε να διασχίσει το τσουνάμι της διετίας 2008-2009 έχοντας τις μικρότερες ζημιές έναντι όλων των άλλων ανταγωνιστών του. Η JP Morgan ήταν το μοναδικό τραπεζικό ίδρυμα που δεν χρειάστηκε να ζητήσει ελεημοσύνη από την κυβέρνηση Ομπάμα.

Ο δεύτερος λόγος ανησυχίας είναι ότι οι ζημιές των 2 δισ. ευρώ είναι συνδεδεμένες με πράξεις γύρω από ασφάλιστρα έναντι κινδύνου χρεοκοπίας (τα γνωστά μας CDS). Τα συμβόλαια αυτά αποτελούν ασφάλιστρα έναντι ομολόγων που εκδίδουν είτε κράτη είτε επιχειρήσεις, τα οποία αγοράζουν οι επενδυτές για να καλυφθούν από τον κίνδυνο χρεοκοπίας της χώρας ή της επιχείρησης. Οπως ωστόσο αποδείχθηκε περίτρανα στην περίπτωση της Ελλάδας, τα ίδια αυτά προϊόντα χρησιμοποιούνται ως εργαλεία κερδοσκοπίας από όσους ποντάρουν στην κατάρρευση της χώρας. Ηταν τέτοιου τύπου και τα προϊόντα που έκαναν την εμφάνισή τους την περίοδο κατάρρευσης της Lehman Brothers το 2008 και που παραλίγο να προκαλέσουν τη χρεοκοπία της AIG, της μεγαλύτερης ασφαλιστικής εταιρείας των ΗΠΑ, η οποία σώθηκε στο παρά πέντε εξαιτίας της παρέμβασης από την κυβέρνηση Ομπάμα. «Τι αξία λοιπόν έχει να μιλάμε για μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών όταν εν έτει 2012 ζούμε μια νέα εκδοχή των όσων συνέβησαν το 2008;» διερωτώνται όλο και περισσότερα ξένα μέσα ενημέρωσης.

Τι έγινε με την αυστηρότερη εποπτεία;

Η αλήθεια είναι ότι στην πράξη σε επίπεδο διεθνούς εποπτείας λίγα έχουν γίνει τα τέσσερα αυτά χρόνια. Περιστατικά και στις δύο όχθες του Ατλαντικού δείχνουν ότι οι σύγχρονοι τραπεζίτες δεν σέβονται και πολύ τις εποπτικές αρχές (regulators). Το σημαντικό γι’ αυτούς ήταν – και παραμένει από ό,τι φαίνεται – να βρουν τρόπους να παρακάμψουν το εποπτικό πλαίσιο, να μεταφέρουν τα παράγωγα (derivatives) εκτός των ισολογισμών τους και να επινοήσουν μεθόδους που να εξαλείφουν με μαγικό τρόπο τον κίνδυνο των τραπεζικών δανείων.

Εκείνο που διερωτώνται πολλοί αναλυτές, μετά και την ανακοίνωση της JP Morgan για την «ανακάλυψη» της τρύπας των 2 δισ. δολαρίων, είναι: Τόσο καιρό άραγε δεν είδε κανείς τίποτα; Πόσω μάλλον όταν εδώ και καιρό στον χώρο όπου στεγάζεται η JP Morgan, στον 48 ορόφων ουρανοξύστη, είναι «μονίμως φιλοξενούμενοι» περίπου 40 επιθεωρητές της Fed, της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ…