Πλαφόν στους ψαράδες από την ΕΕ

Καθιέρωση ενός σχεδίου που από πολλούς χαρακτηρίζεται ως «ιδιωτικοποίηση» της ευρωπαϊκής αλιείας προωθεί η Κομισιόν, με στόχο τη συγκράτηση της υπεραλίευσης και τη μείωση του ευρωπαϊκού στόλου που παραμένει δυσανάλογα μεγάλος ως προς τα διαθέσιμα αποθέματα ψαριών στις ευρωπαϊκές θάλασσες. Το σχέδιο, που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια στη Βόρεια Θάλασσα, προωθεί η ελληνίδα επίτροπος Αλιείας Μαρία Δαμανάκη, και προβλέπει ότι κάθε κράτος – μέλος θα μοιράζει ατομικά δικαιώματα στους ιδιοκτήτες αλιευτικών σκαφών, οι οποίοι όμως θα έχουν τη δυνατότητα να τα μεταβιβάσουν (όλα ή μέρος τους), εφόσον δεν σκοπεύουν να τα αξιοποιήσουν κατά 100%.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Οτι ο ιδιοκτήτης ενός αλιευτικού σκάφους στον οποίο έχει δοθεί, για παράδειγμα, ποσόστωση 20 τόνων τον χρόνο, εφόσον ψαρέψει μόνο τους 10 τόνους, θα μπορεί να πουλήσει τους υπόλοιπους 10 στον ιδιοκτήτη ενός άλλου σκάφους.

Σήμερα, εννέα στα δέκα (90%) είδη αλιευμάτων στις ευρωπαϊκές θάλασσες υπεραλιεύονται. «Υπάρχουν πάρα πολλά πλοία για πάρα πολύ λίγα ψάρια», αναφέρει η Κομισιόν, με συνέπεια πολλές αλιευτικές επιχειρήσεις να παρουσιάζουν πολύ χαμηλή κερδοφορία, αν δεν είναι ζημιογόνες. Και εκτιμά ότι τυχόν υιοθέτηση του προτεινόμενου μοντέλου θα οδηγήσει την ευρωπαϊκή αλιεία σε μια αυτορρύθμιση, μέσω της μείωσης του στόλου (16.663 σκάφη απαρτίζουν σήμερα τον ελληνικό) και της μεταβίβασης δικαιωμάτων σε πιο μικρό αριθμό σκαφών, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό την κερδοφορία του.

Επιφυλάξεις από τον Νότο. Η πρόταση της Κομισιόν συζητήθηκε στο τελευταίο συμβούλιο υπουργών Αλιείας της 26ης – 27ης Απριλίου και προωθείται στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης της Ευρωπαϊκής Αλιευτικής Πολιτικής (μια φορά ανά δεκαετία) με στόχο να εφαρμοστεί από τις αρχές του 2013. Αντιμετωπίζεται ωστόσο με επιφυλάξεις, κυρίως από τις χώρες της Μεσογείου.

Δύο είναι οι βασικότεροι λόγοι, σύμφωνα με τους ειδικούς: κατ’αρχήν, ο τρόπος αλιείας στη Μεσόγειο διαφέρει εντελώς από αυτόν στη Βόρεια Θάλασσα. Εκεί, η καθιέρωση ατομικών ποσοστώσεων είναι πιο εύκολη καθώς κάθε σκάφος επικεντρώνεται σε λιγοστούς τύπους αλιευμάτων. Αντίθετα, οι αλιείς της Μεσογείου – λόγω του πολύ μεγάλου αριθμού ειδών που διαθέτει – δεν ψαρεύουν μόνο ένα ή δύο είδη, αλλά πολλά και διαφορετικά μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εφαρμογή ατομικών ποσοστώσεων. Ο δεύτερος λόγος σχετίζεται με το γεγονός ότι στη Βόρεια Θάλασσα δικαίωμα αλιείας έχουν συγκεκριμένα κράτη – μέλη της ΕΕ, ενώ στα διεθνή ύδατα της Μεσογείου ψαρεύουν σκάφη από τη Βόρεια Αφρική μέχρι την… Κορέα!

Τι συμβαίνει στον Βορρά. Χαρακτηριστικό είναι αυτό που συμβαίνει στη Βόρεια Θάλασσα και ειδικά στην Ολλανδία (π.χ. στην πόλη Ουρκ), όπου εδώ και 20 χρόνια τίποτα δεν είναι στατικό. Κατά τη διάρκεια του έτους πραγματοποιούνται διαρκώς μεταβιβάσεις ατομικών δικαιωμάτων από το ένα σκάφος στο άλλο, αναλόγως της συγκυρίας και των ευκαιριών που προκύπτουν: κάποιο σκάφος παθαίνει βλάβη, κάποιος πλοιοκτήτης παύει να δραστηριοποιείται, κι άλλος έχει μετακινηθεί προς τα χωρικά ύδατα της Δανίας όπου ο πληθυσμός αλιευμάτων είναι μεγαλύτερος και, επομένως, επιθυμεί να αποκτήσει περισσότερες ποσοστώσεις για το συγκεκριμένο είδος ανταλλάσσοντάς τις με τις δικές του ποσοστώσεις που αφορούν κάποιο άλλο είδος. Μάλιστα στην Ολλανδία, αν κάποιο σκάφος συλληφθεί να ψαρεύει πέραν των ατομικών του δικαιωμάτων, η αλιεία του συγκεκριμένου είδους διακόπτεται όχι μόνο για το εν λόγω σκάφος, αλλά για ολόκληρη την ομάδα παραγωγών στην οποία ανήκει.

Οσο για τα αποτελέσματα που έφερε το ολλανδικό μοντέλο στη μείωση του αλιευτικού στόλου της χώρας – και κατ’ επέκταση της υπεραλίευσης – είναι χαρακτηριστικό ότι από τα 125 σκάφη που απάρτιζαν στα μέσα της δεκαετίας του ’90 την ομάδα παραγωγών της πόλης Ουρκ, το 2009 μετά τις μειώσεις των ποσοστώσεων σε δύο βασικά είδη της περιοχής (γλώσσα και ευρωπαϊκή χωματίδα), είχαν απομείνει κάπου 50.