Σκλάβοι στα υπόγεια της Πατησίων

Στα δυο μέτρα κάτω από τη γη δέκα κεφάλια έχουν κοκαλώσει πάνω από ραπτομηχανές λες και τους υπνώτισε ο μονότονος βόμβος τους. Κόβουν, γαζώνουν, ετοιμάζουν ρούχα που αύριο θα πωλούνται με επώνυμες στάμπες στην αγορά. Δεν τους βλέπει ήλιος. Στην πλευρά του δρόμου τα παράθυρα έχουν καλυφθεί με παχιές στρώσεις μπογιάς. Στην άλλη, κοιτάνε στις υδρορροές του ακάλυπτου, σαν φεγγίτες σε κελί. Πριν από λίγο τους είχε επισκεφθεί κλιμάκιο ελέγχου. Τέσσερις αλλοδαποί ράπτες δεν είχαν νόμιμες άδειες διαμονής και οδηγήθηκαν στο Αστυνομικό Τμήμα. Οι υπόλοιποι καταγράφηκαν ως ανασφάλιστοι. Παραμένουν όμως εκεί, πιστοί στη δουλειά τους. Πρέπει να βγει η παραγωγή. Με δύο ευρώ την ώρα οι μετανάστες από το Μπανγκλαντές μπαλώνουν σε αυτό το υπόγειο της Πατησίων τα σχέδιά τους για μια καλύτερη ζωή.

Υπεύθυνος δεν υπάρχει. Τον είχαν αναζητήσει και οι επιθεωρητές του ΙΚΑ, αλλά δεν βρισκόταν εκεί. Ενας από τους δέκα άντρες ξέρει καλά ελληνικά. Ο Μοχάμεντ Σοφιούλα ζει στη χώρα μας από το 1996. Οταν μας μιλά οι μηχανές σωπαίνουν. Τα χνούδια που πριν πετούσαν στο υπόγειο κάθονται τώρα στο πάτωμα. «Δουλεύουμε σαν ποντίκια, πρωί – βράδυ. Το κάνουμε από ανάγκη», λέει. Εμαθε την τέχνη στην Αθήνα όταν πρωτοήρθε, ανήλικος τότε. «Παλιά ήταν ουρανός! Μας πλήρωναν καλύτερα. Στην ώρα τους. Τώρα, άμα σου λέει ότι θα πάρεις μισθό σε μια εβδομάδα περνάει τελικά ένας μήνας», προσθέτει και ξετυλίγει ένα χαρτί. «Συμβόλαιο», το αποκαλεί. Πρώην εργοδότης του έχει γράψει ότι του χρωστάει 3.000 ευρώ. Εχει βάλει και την υπογραφή του για… εγγύηση. Ο Σοφιούλα το κουβαλά στην τσέπη του από το 2009. «Ακόμα να πάρω τα λεφτά», λέει. «Και σε όποιο αφεντικό πάω και ζητήσω ένσημα, με διώχνει».

Τα μεικτά κλιμάκια της Ειδικής Υπηρεσίας Ελέγχου Ασφαλισμένων (ΕΥΠΕΑ) του ΙΚΑ και του Σώματος Επιθεωρητών Εργασίας (ΣΕΠΕ) εντοπίζουν σε κάθε εξόρμησή τους αποθήκες φτηνών εργατικών χεριών στα υπόγεια της Αθήνας. Στις 21 Μαρτίου είχαν βρει τρεις βιοτεχνίες φασόν σε Πατήσια και Νέα Ιωνία, που απασχολούσαν συνολικά 82 παράνομους μετανάστες. Την περασμένη Τετάρτη εντόπισαν άλλους 14 ανασφάλιστους γαζωτές και την επομένη βρήκαν σε υπόγεια στην ευρύτερη περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα 33 αλλοδαπούς ράπτες που εργάζονταν χωρίς ένσημα.

Πέρυσι, το 40% των καταγεγραμμένων ανασφάλιστων από την ΕΥΠΕΑ ήταν αλλοδαποί, οι οποίοι μέχρι τότε διέφευγαν οποιαδήποτε επίσημη καταγραφή. Οπως αναφερόταν στον ετήσιο απολογισμό της Υπηρεσίας του ΙΚΑ, αυτό το ποσοστό «δικαιολογεί τη δυσαναλογία μεταξύ αδειών εργασίας και αιτήσεων νομιμοποίησης του μεγάλου αριθμού μεταναστών που εξακολουθούν να διαμένουν και να εργάζονται παράνομα στη χώρα».

Κατά τους πρόσφατους ελέγχους οι επιθεωρητές είχαν μαζί τους αστυνομικούς, κλειδαρά και εισαγγελέα. Οι βιοτεχνίες ήταν καμουφλαρισμένες πίσω από σιδερένιες πόρτες και σκούρα τζάμια. Μία από αυτές είχε κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης. Η γκαραζόπορτα – μοναδική είσοδος στο κτίριο – άνοιγε με τηλεχειριστήριο από μέσα. Κάποιες είχαν απ’ έξω τσιλιαδόρους ή οι ράπτες ειδοποιούσαν με ένα τηλεφώνημα τον υπεύθυνο για να τους ανοίξει. Οι μετανάστες στριμώχνονταν σε υπόγεια. «Μπαίνουν τα χαράματα, βγαίνουν τη νύχτα», παρατηρεί ο Ιωάννης Μπισκίνης, διευθυντής των ειδικών επιθεωρητών του ΣΕΠΕ. «Κάποιοι κοιμούνται και μέσα. Στη Νέα Ιωνία βρήκαμε σε μια βιοτεχνία τρία στρώματα», λέει ο Μάρκος Τούντας, διευθυντής της ΕΥΠΕΑ.

Σε μία από τις βιοτεχνίες που ελέγχθηκαν τον περασμένο Μάρτιο οι μισοί γαζωτές εργάζονταν σε κρυφή αίθουσα, που είχε χωριστεί από τα υπόλοιπα δωμάτια με γυψοσανίδα. Οι αστυνομικοί αντιλήφθηκαν την κρυψώνα από τον θόρυβο των μηχανών, έσπασαν τον τοίχο και συνέλαβαν όσους δεν είχαν νόμιμα έγγραφα. Σε άλλο έλεγχο την ίδια ημέρα τρεις μετανάστες προσπάθησαν να διαφύγουν από την πίσω πόρτα. Οι αστυνομικοί τους κυνήγησαν μέχρι την ταράτσα διπλανού κτιρίου για να τους πιάσουν. Προχθές, στους ελέγχους που παρακολουθήσαμε στον Αγιο Παντελεήμονα δεν χρειάστηκε κλειδαράς. Στις δύο βιοτεχνίες οι πόρτες άνοιξαν με το πρώτο χτύπημα και στην τρίτη ήταν ξεκλείδωτη.

Σε όλες τις περιπτώσεις ελέγχου δεν βρέθηκαν ανήλικοι ή γυναίκες, παρά μόνο άντρες εργαζόμενοι. Από το Μπανγκλαντές οι περισσότεροι. Ορισμένοι από το Πακιστάν. Ως εργοδότες εμφανίζονταν επίσης μετανάστες. Σε εκείνους επιβλήθηκε το αρχικό πρόστιμο της ΕΥΠΕΑ (500 ευρώ για κάθε ανασφάλιστο εργαζόμενο).

Οπως εξηγούν όμως οι ελεγκτές, τα πραγματικά αφεντικά είναι άλλοι. Μετά το κύμα φυγής πολλών ελληνικών βιοτεχνιών στη Βουλγαρία και τη σταδιακή επικράτηση των φτηνών, εισαγόμενων κινέζικων ρούχων, βιοτεχνίες ενδυμάτων που παλαιότερα απασχολούσαν Ελληνες απέλυσαν τους περισσότερους εργαζόμενους. Κράτησαν μόνο σχεδιαστές μόδας. Επειτα προσέφεραν χαμηλά μεροκάματα σε μετανάστες. Βάφτισαν έναν από αυτούς εργοδότη, εκείνον που είχε νόμιμη άδεια διαμονής και εργασίας στη χώρα.

Ο μετανάστης έκανε έναρξη επαγγέλματος στην Εφορία, δήλωνε όμως (όπως γίνεται συνήθως) την επιχείρηση ως επιδιόρθωση ενδυμάτων και όχι βιοτεχνία, για να του αντιστοιχεί μικρότερο τεκμήριο.

Τα ρούχα που φτιάχνονται σε αυτές τις αποθήκες καταλήγουν είτε σε γνωστές ελληνικές εταιρείες είτε σε πάγκους λαϊκών αγορών. Στις περισσότερες περιπτώσεις, διακινούνται χωρίς παραστατικά. Ωστόσο, ελεγκτές του ΙΚΑ και επιθεωρητές του ΣΕΠΕ διευκρινίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί η σχέση των ελληνικών επιχειρήσεων με τα παράνομα παραρτήματα. Στα χαρτιά ως αφεντικό εμφανίζεται κάποιος μετανάστης, ο οποίος όμως αδυνατεί να πληρώσει για τις παραβάσεις που του καταλογίζονται. Με αποτέλεσμα όχι μόνο συχνά να μην εισπράττονται τα πρόστιμα, αλλά και μετά τους ελέγχους αρκετές βιοτεχνίες να μετακινούνται σε άλλα υπόγεια. Αφού δεν σφραγίζονται οι ραπτομηχανές η εκμετάλλευση υφαίνεται σε νέες γειτονιές.

Ο Μία Μοχάμεντ Μανίκ δούλευε έξι μήνες σε ένα από αυτά τα υπόγεια στην οδό Καμπούρογλου, στα Πατήσια. «Είχαμε συμφωνήσει ότι θα έπαιρνα ένσημα, αλλά μετά δεν μου έδινε το αφεντικό», λέει. Πλάι του γάζωναν άλλοι 13 ομοεθνείς του από το Μπανγκλαντές. Στην πατρίδα του ήταν τεχνικός σε εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας. Ηξερε πώς να συντηρεί τις μηχανές, όχι πώς να ράβει. Εμαθε την τέχνη στα 40 του, στην Ελλάδα. «Δουλεύαμε μέχρι και 14 ώρες την ημέρα στα Πατήσια. Φτιάχναμε μπλούζες και παντελόνια. Είχαμε πει να παίρνω 850 ευρώ τον μήνα, αλλά ποτέ δεν τα έφτασα. Κατά καιρούς μου έδιναν 150 – 200 ευρώ ή τίποτα», λέει. Μας οδηγεί έξω από τη βιοτεχνία όπου δούλευε. Η πόρτα είναι κλειδωμένη. Σε ένα σημείο της τζαμαρίας όπου έχει ξυθεί η μπογιά και μπορούμε να κοιτάξουμε στο εσωτερικό, φαίνεται ότι το υπόγειο των 100 τ.μ. είναι άδειο. Ο έλληνας ιδιοκτήτης του χώρου έχει κολλήσει απ’ έξω πωλητήριο. «Οι τελευταίοι ενοικιαστές μου άφησαν φέσι 3.000 ευρώ σε λογαριασμούς ρεύματος», λέει.