Ο χρόνος πλήττει τις αρθρώσεις

Η οστεοαρθρίτιδα είναι η πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας. Περισσότεροι από 100 εκατομμύρια  άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πάσχουν από οστεοαρθρίτιδα. Επιδημιολογικά δεδομένα από το Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών αναφέρουν ότι το 13,1% των Ελλήνων πάσχουν από οστεοαρθρίτιδα – δηλαδή περισσότερο από 1 εκατομμύριο Έλληνες ταλαιπωρούνται από αυτή.

Η συχνότητα της νόσου αυξάνει με την ηλικία έτσι ώστε μετά τα 65 χρόνια, 3 στα 4 άτομα πάσχουν από οστεοαρθρίτιδα ενώ περισσότερο από το 85% των ατόμων αυτών έχουν ευρήματα στις ακτινογραφίες των αρθρώσεων τους ακόμη και όταν δεν έχουν συμπτώματα. Ο αριθμός των ατόμων που πάσχει από οστεοαρθρίτιδα αυξάνει συνεχώς τα τελευταία χρόνια, λόγω της αύξησης του αριθμού των ηλικιωμένων ατόμων, ιδίως στις ανεπτυγμένες χώρες.

Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις από την πάθηση είναι τεράστιες: αποχή από την εργασία, ευρεία χρήση φαρμάκων, χειρουργικές επεμβάσεις, αναπηρία. Αποτελεί μία από τις πιο συχνές αιτίες ανικανότητας.
Είναι ίσως η ποιο «αρχαία» νόσος. Η εξέταση οστών, προϊστορικών σκελετών από μούμιες Αιγυπτιακές, έδειξε ότι η οστεοαρθρίτιδα είναι τόσο παλαιά όσο και τα διάφορα θηλαστικά είδη.

Τι είναι

Πρόκειται για μια χρόνια πάθηση. Επειδή εμφανίζεται συνήθως αργά στην πορεία της ζωής, παλαιά θεωρείτο σαν φυσιολογικό  επακόλουθο της γήρανσης (ήταν γνωστή και ως εκφυλιστική νόσος των αρθρώσεων).

Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί  μεγάλη πρόοδος όσον αφορά την κατανόηση των παθοφυσιολογικών  μηχανισμών που οδηγούν στη νόσο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μεταβολική νόσο, με πολύπλοκους μηχανισμούς.

Η οστεοαρθρίτιδα προσβάλλει κυρίως τον αρθρικό χόνδρο. Ο χόνδρος είναι ο ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες σαν μαξιλαράκι και βοηθά τα κόκαλα της άρθρωσης να γλιστρούν το ένα πάνω στο άλλο κατά την κίνηση. Είναι ένα ζωντανό υλικό που συνεχώς καταστρέφεται και ανανεώνεται, αποτελείται δε από κολλαγόνο, πρωτεογλυκάνες και κύτταρα, τα χονδροκύτταρα.

Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, το χονδροκύτταρο  διατηρεί μια ισορροπία ανάμεσα στις διεργασίες καταστροφής και ανανέωσης του χόνδρου.  Όταν αυτή η ισορροπία διαταραχθεί, υπέρ των καταστροφικών λειτουργιών, ο χόνδρος σπάζει, αποκτά ρωγμές και τελικά χάνεται εντελώς, αφήνοντας ακάλυπτες τις αρθρικές επιφάνειες.

Η οστεοαρθρίτιδα εμφανίζεται σε άτομα συνήθως μέσης ηλικίας (μετά τα 45), πιο συχνά τις γυναίκες. Στις περιπτώσεις που προσβάλλει ανθρώπους νεώτερης ηλικίας, συνήθως πρόκειται για την λεγόμενη δευτεροπαθή οστεοαρθρίτιδα, η πιο συχνή αιτία της οποίας είναι ο τραυματισμός της άρθρωσης.

Που οφείλεται

Η αιτία της πάθησης παραμένει άγνωστη. Ενοχοποιούνται πολλοί παράγοντες με κυριότερους τους:

– Παχυσαρκία: συνδέεται στενά με την οστεοαρθρίτιδα, κυρίως με την οστεοαρθρίτιδα των γονάτων.

– Ηλικία

-Γενετικούς παράγοντες (οι γυναίκες έχουν πιθανότητα 30-50% να κληρονομήσουν από την μητέρα τους την οστεοαρθρίτιδα χεριών)

– Τραυματισμούς της άρθρωσης

– Εργασία ή ενασχόληση με ορισμένα σπορ.

– Συγγενή αίτια (συγγενές εξάρθρημα του ισχίου, επιφυσιακές δυσπλασίες).

– Ενδοκρινολογικά αίτια (σακχαρώδης διαβήτης, μεγαλακρία).

-Άλλες παθήσεις των οστών (ρευματοειδής αρθρίτιδα, οστεονέκρωση, λοίμωξη).

Ποιες αρθρώσεις προσβάλλει

Προσβάλλονται συχνότερα η σπονδυλική στήλη (αυχένας –οσφύ), τα γόνατα, οι μικρές αρθρώσεις των χεριών και τα ισχία. Σπανιότερα μπορεί να προσβληθούν οι ώμοι, η στερνοκλειδική άρθρωση, οι αγκώνες, το μεγάλο δάκτυλο του ποδιού κ.α.
Η οστεοαρθρίτιδα διακρίνεται σε δυο μορφές, την εντοπισμένη και την γενικευμένη μορφή. Η εντοπισμένη μορφή συνήθως προσβάλλει 2-3 αρθρώσεις, κυρίως αυτές που βαστάζουν βάρος, όπως τα γόνατα και τα ισχία. Στην γενικευμένη μορφή προσβάλλονται μαζί πολλές αρθρώσεις στο σώμα ( χέρια- γόνατα- ισχία- σπονδυλική στήλη).

Πώς εκδηλώνεται

Η οστεοαρθρίτιδα προκαλεί πόνο, δυσκαμψία και περιορισμό της κινητικότητας της άρθρωσης που προσβάλλει. Σε πιο προχωρημένο στάδιο προκαλεί παραμόρφωση της άρθρωσης.

– Πόνος: εμφανίζεται συνήθως μετά από κούραση και υποχωρεί με την ανάπαυση. Όσο όμως η νόσος επιδεινώνεται ο πόνος γίνεται μόνιμος και εμφανίζεται ακόμη και την νύχτα κατά την διάρκεια του ύπνου. Επηρεάζεται από τις αλλαγές του καιρού, επιδεινώνεται από την υγρασία και το κρύο.
– Δυσκαμψία άρθρωσης: το «μάγγωμα», το οποίο εμφανίζεται όταν η άρθρωση μείνει πολλή ώρα αχρησιμοποίητη.
–  Κριγμός: είναι ένας ήχος που ακούει ο ασθενής ή και οι γύρω του όταν κινεί την άρθρωση. Οφείλεται στην τριβή ανάμεσα στα κόκαλα της άρθρωσης τα οποία δεν προστατεύονται πια από τον χόνδρο.

Στην οστεοαρθρίτιδα σπάνια έχουμε σημεία φλεγμονής στην άρθρωση που πάσχει, δηλαδή θερμότητα, ερυθρότητα και πρήξιμο. Δεν προσβάλλονται ποτέ εσωτερικά όργανα. Προσβολή εσωτερικών οργάνων και έντονα σημεία φλεγμονής της άρθρωσης έχουμε αντιθέτως στην ρευματοειδή αρθρίτιδα, η οποία είναι η δεύτερη πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας μετά την οστεοαρθρίτιδα. Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι τελείως διαφορετικό νόσημα, καθώς ανήκει στα αυτοάνοσα νοσήματα, έχει άλλη κλινική εικόνα και πορεία και τελείως διαφορετική θεραπεία.

Πώς εξελίσσεται

Ευτυχώς, η οστεοαρθρίτιδα επιδεινώνεται με αργό ρυθμό. Εμφανίζει μια πορεία με υφέσεις και εξάρσεις, ενώ παραμένει στάσιμη κλινικά για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Συνήθως, οι ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα πονούν μεν, αλλά διατηρούν για πολλά χρόνια την κινητικότητα και λειτουργικότητα των αρθρώσεών τους.

Πώς αντιμετωπίζεται

Σκοπός της θεραπείας στην οστεοαρθρίτιδα είναι να ανακουφίσουμε τον ασθενή από τον πόνο, να βελτιώσουμε την κινητικότητα και την δυσκαμψία της άρθρωσης που πάσχει και κυρίως να σταματήσουμε τις διεργασίες που οδηγούν σε καταστροφή του χόνδρου έτσι ώστε να προλάβουμε την παραμόρφωση και την μόνιμη αναπηρία.

Η θεραπεία προσαρμόζεται από τον έμπειρο γιατρό στον κάθε ασθενή, ανάλογα με τις αρθρώσεις που είναι προσβεβλημένες, την βαρύτητα της προσβολής και τις προσδοκίες, ανάγκες και τον τρόπο ζωής του κάθε ασθενούς. Σήμερα, υπάρχουν μη φαρμακολογικές θεραπείες, φάρμακα και χειρουργικές επεμβάσεις.

Χρήσιμη είναι και η συμβουλή του φαρμακοποιού, δεδομένου ότι στην αγορά κυκλοφορούν μη συνταγογραφούμενα σκευάσματα, που απαλύνουν τα συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας.