Ολοκαύτωμα για τον Γκίντερ Γκρας

Θύελλα αντιδράσεων προκαλεί στη Γερμανία ένα ποίημα που φέρει την υπογραφή του μεγαλύτερου εν ζωή λογοτέχνη της χώρας. Ο βραβευμένος με Νομπέλ Λογοτεχνίας Γκίντερ Γκρας κατέφυγε στην υψηλή τέχνη της ποίησης για να επικρίνει την πολιτική του Ισραήλ απέναντι στο Ιράν και να καταγγείλει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ισραήλ, αλλά και την ίδια του τη χώρα για τα υποβρύχια που ετοιμάζεται να διαθέσει στην ισραηλινή άμυνα. Ο 84χρονος Γκρας δέχθηκε πυρά ακόμη για την καλλιτεχνική αξία του έργου του. Το ποίημα υπό τον τίτλο «Αυτό που πρέπει να ειπωθεί» δημοσιεύθηκε χθες σε πέντε ευρωπαϊκές εφημερίδες. Στη Γερμανία, η εβδομαδιαία εφημερίδα «Die Zeit» είχε αρνηθεί να το δημοσιεύσει στις σελίδες της. Αντιθέτως, η καθημερινή «Sueddeutsche Zeitung» εμφανίστηκε πρόθυμη. Στις 8 στροφές του ποιήματος, ο Γκρας εξηγεί «αυτό που πρέπει να ειπωθεί» για το Ισραήλ, για να κερδίσει τον τίτλο του «αιώνιου αντισημίτη» από την εφημερίδα «Die Welt» αλλά και μια πολύ αυστηρή κριτική από την ηλεκτρονική έκδοση του περιοδικού «Der Spiegel» που επισημαίνει ότι «ποτέ στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας ένας διάσημος διανοούμενος δεν έχει επιτεθεί με τόσα κλισέ στο Ισραήλ».

Δεν είναι η πρώτη φορά που το πλέον άξιο λογοτεχνικό τέκνο της μεταπολεμικής Γερμανίας προκαλεί αμηχανία στη χώρα του. Ο διανοούμενος ο οποίος άλλοτε είχε υποστηρίξει με θέρμη τον προεκλογικό αγώνα του Σοσιαλδημοκράτη Βίλι Μπραντ και είχε επικρίνει το ναζιστικό παρελθόν της χώρας του, συνέκρινε εμμέσως σε συνέντευξή του τον περασμένο χρόνο τα θύματα του Ολοκαυτώματος με «τα έξι εκατομμύρια των γερμανών στρατιωτών που εξολόθρευσε ο Στάλιν». Η πρώτη βόμβα είχε πέσει δύο χρόνια νωρίτερα με το αυτοβιογραφικό «Ξεφλουδίζοντας το κρεμμύδι». Εκεί ο Γκρας ομολογούσε ότι στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν μέλος της Νεολαίας των SS. Ο Γκρας επαινέθηκε για το θάρρος του να αποκαλύψει το φοβερό μυστικό της εθελοντικής ένταξης στα SS. Αλλά προκάλεσε και ένα ερώτημα στο οποίο δύσκολα μπορεί να δοθεί πειστική απάντηση: γιατί δεν είχε μιλήσει επί τόσες δεκαετίες για το σκοτεινό παρελθόν του;

Η αμηχανία που είχε προκαλέσει ο Γκρας τα τελευταία χρόνια μετατράπηκε από χθες σε οργή. «Ο Γκρας είναι το αρχέτυπο του μορφωμένου αντισημίτη που έχει καλές προθέσεις απέναντι στους Εβραίους. Τον κατατρύχουν οι τύψεις και η ντροπή και παράλληλα τον ωθεί η επιθυμία του να αποτιμήσει την Ιστορία» έγραψε η «Die Welt» προσθέτοντας ότι ο γερμανός συγγραφέας «είχε πάντοτε ένα πρόβλημα με τους Εβραίους». Το «Spiegel» διέγνωσε ότι με το πόνημά του ο Γκίντερ Γκρας εξαπέλυσε το «πρώτο λυρικό χτύπημα, από γερμανικό έδαφος». «Ο Γκρας είναι τόσο ματαιόδοξος ώστε όταν του ζητήθηκε να γράψει στην «Die Zeit» για τον θάνατο του συγγραφέα Χάνριχ Μπελ, έγραψε σχεδόν αποκλειστικά για τον εαυτό του» αναφέρει το περιοδικό στην ηλεκτρονική του έκδοση. «Τώρα συγκέντρωσε τις πολιτικές του απόψεις σε ένα ποίημα που είναι σχεδόν απλοϊκό. Τι πάθος! Θα ήταν καλύτερα εάν δεν χρησιμοποιούσε τη λέξη “Εγώ” στην αρχή κάθε πρότασης».

Ο Γκίντερ Γκρας δεν φαίνεται να είχε την παραμικρή αμφιβολία ότι το ποίημά του θα προκαλούσε αντιδράσεις. Λέει ότι τον «έχει κουράσει η υποκρισία της Δύσης» και δηλώνει φίλος του Ισραήλ. Το «Spiegel» διερωτάται εάν το Ισραήλ έχει ανάγκη από τέτοιους φίλους. Αλλά οι επικρίσεις δεν περιορίστηκαν στα μέσα ενημέρωσης. Χωρίς να αναφερθεί στο όνομα του Γκρας, ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γκίντο Βεστερβέλε εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία αναφέρει ότι «το να υποτιμάμε τους κινδύνους του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος σημαίνει ότι αρνούμαστε τη σοβαρότητα της κατάστασης». Το γερμανικό Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο ανακοίνωσε ότι λυπήθηκε για το «επιθετικό» και «ανεύθυνο» ποίημα. «Ενας εξαιρετικός συγγραφέας δεν είναι απαραιτήτως κι ένας εξαιρετικός αναλυτής της κατάστασης στη Μέση Ανατολή» ανέφερε ο πρόεδρος του Συμβουλίου Ντίτερ Γκράουμαν. Ανακοίνωση εξέδωσε και η Αμερικανοεβραϊκή Επιτροπή στο Βερολίνο κάνοντας λόγο για απονομιμοποίηση του Ισραήλ στον τομέα της ασφάλειας. Ο κύκλος των επικρίσεων έκλεισε από εκπροσώπους της πολιτικής: «Το ποίημα είναι άνοστο, ανιστόρητο και δείχνει έλλειψη γνώσης της κατάστασης στη Μέση Ανατολή» δήλωσε το στέλεχος των Χριστιανοδημοκρατών Φίλιπ Μίσφελντερ.