Η δικαιοσύνη άργησε 32 χρόνια

Ο στρατηγός εν αποστρατεία Κενάν Εβρέν, σύμβολο μιας εποχής κατά την οποία οι Ενοπλες Δυνάμεις κυριαρχούσαν στην πολιτική ζωή της Τουρκίας, κάθεται από χθες στο εδώλιο του κατηγορουμένου στη δίκη για το πραξικόπημα του 1980 του οποίου ήταν επικεφαλής. Κατηγορούμενος μαζί του είναι άλλο ένα μέλος της στρατιωτικής χούντας, ο απόστρατος πτέραρχος Ταχσίν Σαχίνκαγια. Πενήντα άνθρωποι εκτελέστηκαν, περισσότεροι από 500.000 συνελήφθησαν, εκατοντάδες πέθαναν στη φυλακή και πολλοί ακόμη εξαφανίστηκαν στα τρία χρόνια μετά το πραξικόπημα του ’80, που ήταν το τρίτο και το πιο αιματηρό στην Τουρκία από το 1960.

Περισσότερα από 30 χρόνια μετά τη 12η Σεπτεμβρίου 1980, για πρώτη φορά στην τουρκική ιστορία οι πραξικοπηματίες καλούνται να δώσουν λόγο στη Δικαιοσύνη, σε άλλο ένα επεισόδιο στη μακρόχρονη διαμάχη μεταξύ κυβέρνησης και Στρατού που πλέον έχει κορυφωθεί. Σε δικαστήριο της Αγκυρας ξεκίνησε η δίκη του 94χρονου σήμερα Εβρέν, ο οποίος μετά το πραξικόπημα διετέλεσε πρόεδρος της χώρας έως το 1989, και του 86χρονου Σαχίνκαγια που θεωρείται ο έτερος αρχιτέκτονας της κίνησης. Και οι δύο παρακολουθούνται από γιατρούς διότι η υγεία τους δεν είναι σε καλή κατάσταση – γι’ αυτό και οι συνήγοροί τους ζήτησαν να μην παραστούν στο δικαστήριο. Το δικαστήριο έχει ήδη φροντίσει ώστε οι δύο κατηγορούμενοι να μπορέσουν να καταθέσουν μέσω τηλεδιάσκεψης από το κρεβάτι τους στο νοσοκομείο, αν δεν μπορέσουν να προσέλθουν. Αν κριθούν ένοχοι, αντιμετωπίζουν την ποινή της ισόβιας κάθειρξης για εγκλήματα κατά του κράτους.

Οι στρατηγοί είχαν δικαιολογήσει τις αλλεπάλληλες επεμβάσεις τους την περίοδο 1960-1980 υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία βρισκόταν στο χείλος του εμφύλιου πολέμου, με καθημερινές συγκρούσεις μεταξύ ακροαριστερών ή ακροδεξιών οργανώσεων, μεταξύ τους ή με την Αστυνομία. Για πολλά χρόνια ο Εβρέν και οι άλλοι πρωτεργάτες του πραξικοπήματος απολάμβαναν ασυλία και δεν είχαν διωχθεί ποινικά. Ωστόσο η ασυλία τους τερματίστηκε το 2010, με την τροποποίηση του Συντάγματος που εισηγήθηκε η κυβέρνηση του Ερντογάν. «Προτιμώ να αυτοκτονήσω παρά να με δικάσουν», είχε πει ο Εβρέν πέρυσι, προτού ασκηθεί δίωξη εναντίον του. Ο Εβρέν παραμένει αμετανόητος και υποστηρίζει ότι με το πραξικόπημα αποκατέστησε την τάξη έπειτα από χρόνια χάους. «Θα έπρεπε να τους ρίξουμε φυλακή για χρόνια αντί να τους κρεμάσουμε;» είχε ρωτήσει σε μια ομιλία του το 1984, αναφερόμενος σε όσους εκτελέστηκαν μετά το πραξικόπημα.

«Η δίκη θα αποτελέσει έναν πάρα πολύ σημαντικό λόγο για την αλλαγή των αντιλήψεων για το μέλλον μας», δήλωσε σε δημοσιογράφους ο τούρκος Πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιουλ. «Ζούμε σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική μας ιστορία θα λειτουργήσει ως προειδοποίηση».

Εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το δικαστήριο κρατώντας σημαίες και φωνάζοντας συνθήματα, ζητώντας την απονομή της δικαιοσύνης και τη δίωξη και άλλων αξιωματικών που είχαν συμμετάσχει στο πραξικόπημα. Τα ονόματα των εκατοντάδων Τούρκων που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της χούντας διαβάστηκαν μέσα από μεγάφωνα. «Βρίσκονται μεταξύ μας!» φώναζε το πλήθος έπειτα από κάθε όνομα, προτού τηρηθεί ενός λεπτού σιγή στη μνήμη των θυμάτων.