Αντι Γουόρχολ: μια φούσκα της τέχνης έτοιμη να σκάσει

«Τα χρήματα δεν με στενοχωρούν επίσης, αν και μερικές φορές αναρωτιέμαι πού να βρίσκονται. Κάποιοι τα έχουν πάρει όλα», έλεγε ο καλλιτέχνης που λατρεύτηκε, αμφισβητήθηκε, μισήθηκε όσο κανένας άλλος στον 20ό αιώνα. Ισως ο απρόβλεπτος και εκκεντρικός «πατέρας της ποπ αρτ» Αντι Γουόρχολ να μη γνώριζε πως μετά θάνατον θα ήταν ένας από τους…. κάποιους.

Οι αριθμοί δεν χωράνε ούτε την ελάχιστη αμφισβήτηση. Ενα σκίτσο που έφτιαξε όταν ήταν σε ηλικία 10 ετών εκτιμάται – αν τελικά αποδειχθεί αυθεντικό – προς 1,5 εκατ. ευρώ, κι ας αγοράστηκε από έναν επιχειρηματία μόλις για 5 δολάρια από ένα ιδιωτικό παζάρι. Η τιμή, αν και ακούγεται υπερβολική, δικαιολογείται καθώς πρόκειται για ένα από τα πρωιμότερα και άρα σπάνια έργα του Αντι Γουόρχολ.

Μέσα στο 2010 διατέθηκαν 232 εκατ. ευρώ για την αγορά έργων του, ποσό που αντιστοιχεί στο 17% της παγκόσμιας αγοράς έργων τέχνης. Μέσα σε 25 χρόνια – από τον θάνατό του το 1985 έως πέρυσι – οι τιμές των έργων του ανέβηκαν κατά 3.400%. Και η περίφημη σειρά με τις σούπες Κάμπελ – 32 ελαιογραφίες που απάρτιζαν και την πρώτη έκθεση του καλλιτέχνη, αποτελώντας φαινόμενο το 1962 – μπορεί να αγοράστηκε προς 1.000 δολάρια, 34 χρόνια αργότερα όμως, το 1996, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης πλήρωσε 15 εκατ. δολάρια για να την αποκτήσει.

«Πού το κακό;» θα αναρωτηθείτε. Δεν θα ήταν πουθενά αν δεν επρόκειτο για μια ακόμη περίπτωση φούσκας στην αγορά της σύγχρονης τέχνης. Και το έγκυρο περιοδικό «Economist» εστιάζει σε τρεις κυρίως λόγους που τα έργα του Αντι Γουόρχολ εξακολουθούν να είναι περιζήτητα και πανάκριβα. Πέρα, βεβαίως, από τον ίδιο τον μύθο του επηρμένου οπορτουνιστή αλλά και του τολμηρού καινοτόμου που κατάφερε μέσα από τα εμπορικά προϊόντα τα οποία ζωγράφιζε να καταγράψει την εξέλιξη του αμερικανικού ονείρου.

Η πρώτη αιτία έχει όνομα κι επίθετο. Ονομάζεται Χοσέ Μουγκραμπί. Κολομβιανός επιχειρηματίας εβραϊκής καταγωγής που ασχολείται με την υφαντουργία και κυκλοφορεί στις δημοπρασίες με τζιν, μαύρο μακό και καπελάκι του μπέιζμπολ. Ζει στη Νέα Υόρκη και στη συλλογή του μπορεί κάποιος να δει από Ρενουάρ και Πικάσο μέχρι Ροντέν και Ερνστ, αλλά και Ντέμιαν Χερστ και Τζεφ Κουνς. Πάνω από όλα όμως διαθέτει 800 έργα του Γουόρχολ, ανάμεσά τους και ορισμένες πολύ σημαντικές ελαιογραφίες. Πέρυσι ο Μουγκραμπί αγόρασε το 40% των έργων του Γουόρχολ που βγήκαν στην αγορά. Με αλλά λόγια, με τις κινήσεις του προκάλεσε μια διαστρεβλωμένη εικόνα της αγοράς. Και τι θα συμβεί όταν ο Μπουγκραμπί πεθάνει, φαλιρίσει ή απλώς βαρεθεί να ασχολείται με τον Γουόρχολ;

Η δεύτερη αιτία πίσω από τη φούσκα ακούει στο όνομα Ιδρυμα Αντι Γουόρχολ, το ίδρυμα δηλαδή που διαχειρίζεται το έργο του προικισμένου Αντι με την ασημένια περούκα. Το ίδρυμα έχει καταφέρει όχι μόνο να διατηρήσει σε υψηλά επίπεδα τη δημοτικότητα των έργων του Γουόρχολ, αλλά και να κρατά σκληρό χαρακτήρα στο θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων και στην πιστοποίηση αυθεντικότητας των έργων σε μια προσπάθειά του να ελέγξει την αγορά. Ουδείς γνωρίζει άλλωστε πόσα έργα έχουν βγει από το χέρι του Αντι Γουόρχολ. Αν και δεν έχει ολοκληρωθεί η καταγραφή των δημιουργιών του, οι ειδικοί μιλούν για 10.000 έργα, ενώ κατ’ έτος αλλάζουν χέρια 200 εξ αυτών.

Τρίτος πρωταγωνιστής στην υπόθεση αναδεικνύεται ένας από τους ισχυρότερους άνδρες στον κόσμο της τέχνης, ο αρμενικής καταγωγής γκαλερίστας Λάρι Γκαγκόζιαν, ο οποίος είναι εκείνος που «έφτιαξε» τους θεωρούμενους ως διαδόχους του Αντι Γουόρχολ, όπως οι Τζεφ Κουνς, Ντέμιαν Χερστ κ.ά. Ο διάσημος γκαλερίστας με τα 11 παραρτήματα ανά τον κόσμο – και στην Αθήνα – δεν διαθέτει τόσα έργα όσα ο Μουγκραμπί, αλλά έχει μερικά από τα καλύτερα κομμάτια. Το 2008 μάλιστα πλήρωσε 148 εκατ. ευρώ για 15 από τα 22 έργα του που είχε στη συλλογή της η επίσης γκαλερίστα Ιλεάνα Σόναμπεντ.