Οι σταυροφόροι της ιατρικής

Οι παλιοί σταυροφόροι έχουν πια μεγαλώσει. Ο δρ Αρνολντ Σ. Ρέλμαν, 88 ετών, φοράει ακουστικό και εμφανίζει αρχές γεροντικού τρόμου• η δρ Μάρσια Αντζελ, 72 ετών, πάσχει από οστεοπόρωση και αρθριτικά στα χέρια. Ωστόσο, οι φωνές τους παραμένουν όσο δυνατές ήταν πάντοτε.

Συνάδελφοι επί δεκαετίες, ερωτικοί σύντροφοι σε μεγαλύτερη ηλικία, το ζευγάρι έχει αποκληθεί το βασιλικό ζεύγος της αμερικανικής ιατρικής. Βέβαια, από την άλλη, έχουν γίνει επίσης στόχοι πολύ λιγότερο φιλοφρονητικών χαρακτηρισμών. Από το 1977 έως το 2000, βρίσκονταν – ο ένας τους ή και οι δύο – σε κορυφαίες θέσεις της επιθεώρησης «The New England Journal of Medicine» (Ιατρική Επιθεώρηση της Νέας Αγγλίας) καθώς αυτή γινόταν ίσως η πιο έγκυρη ιατρική έκδοση στον κόσμο, με μια φωνή που ακουγόταν μέχρι τη Γουόλ Στριτ, την Ουάσιγκτον και ακόμη μακρύτερα. Πολλά από τα θέματα στη σημερινή συζήτηση για την υγειονομική περίθαλψη διατυπώθηκαν πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της θητείας τους. «Είναι σαφές ότι αν εξακολουθήσουμε να ασκούμε την ιατρική όπως τώρα, οδεύουμε προς την καταστροφή», λέει ο δρ Ρέλμαν.

ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ. Η κοινή σταυροφορία τους, η οποία έχει παρουσιαστεί επανειλημμένως στα κύρια άρθρα της επιθεώρησης και στη συνέχεια έχει αναλυθεί σε βιβλία και δεκάδες άρθρα στον μη εξειδικευμένο Τύπο, είναι κατά της ιατρικής που ασκείται για το κέρδος, ιδιαίτερα κατά των συμπληρωματικών κερδοσκοπικών κέντρων της που είναι η εμπορική ιατρική ασφάλιση και η παρασκευή φαρμάκων – κατά την έκφραση του δρος Ρέλμαν, «οι άνθρωποι που βγάζουν αμύθητα ποσά από την εμπορική εκμετάλλευση της ιατρικής». Μερικοί απέρριψαν το ζευγάρι ως ιατρικούς Δον Κιχώτες. Αλλοι τους θεωρούν τους πρώτους που έδωσαν το «παρών» στη μάχη για την ψυχή της αμερικανικής ιατρικής.

Συναντήθηκαν πριν από σχεδόν 50 χρόνια. Εκείνος ήταν σταρ της ιατρικής ακαδημαϊκής σκηνής της Βοστώνης, ένα αγόρι από τη Νέα Υόρκη που ήθελε να γίνει φιλόσοφος, αλλά χρειαζόταν να δουλέψει για να ζήσει. Εκείνη ήταν γεννημένη στο Τενεσί και είχε μεγαλώσει στη Βιρτζίνια, κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών σπουδών της και μετά εργαζόταν σε μικροβιολογικά εργαστήρια και στη συνέχεια κατέληξε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, φοιτήτρια μεγαλύτερης ηλικίας και μία από τις οκτώ γυναίκες που είχε η τάξη του ’60. Καθώς έπρεπε να κάνει μια φοιτητική εργασία την παρέπεμψαν στον δρα Ρέλμαν, που ήταν τότε ειδικός στα νεφρά και είχε ορισμένα δεδομένα που χρειάζονταν ανάλυση. Αυτή η πρώτη συνεργασία τους δημοσιεύτηκε το 1968. «Εκείνη την εποχή ήταν μάλλον αποκρουστικός», θυμάται η δρ Αντζελ. Ενας συμφοιτητής τον είδε κάποτε να τη χαιρετά στο δρόμο και είπε εντυπωσιασμένος, «μιλάς μ’ αυτόν;».

Τον παντρεύτηκε, αλλά όχι πριν περάσουν τέσσερις δεκαετίες – το 2009 ενώθηκαν με πολιτικό γάμο που ήταν και για τους δύο δεύτερος γάμος.

Η επαγγελματική συνεργασία τους προηγήθηκε κατά πολύ του έρωτά τους. Το 1980 ο δρ Ρέλμαν, ο οποίος ήταν ήδη τρία χρόνια διευθυντής της «New England Journal of Medicine», «στρατολόγησε» τη λαμπρή φοιτήτριά του για να δουλέψει μαζί του. Εκείνη τη χρονιά επίσης άρχισε να γράφει στα κύρια άρθρα κατά των κερδοσκοπικών νοσοκομείων, εργαστηρίων και των άλλων ιατρικών επιχειρήσεων που ανήκαν σε επενδυτές.

«Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στο ιατρικοβιομηχανικό σύμπλεγμα να στρεβλώσει το σύστημα της ιατρικής περίθαλψής μας για να το προσαρμόσει στους επιχειρηματικούς σκοπούς του», έγραφε• η ιατρική πρέπει να «υπηρετεί πρώτα τους ασθενείς και μετά τους μετόχους». Δέχθηκε πολλές αντιδράσεις, από εγκάρδια συγχαρητήρια μέχρι κατηγορίες ότι παρεξηγεί τις δυνάμεις της αγοράς και ότι είναι τόσο αφελής ώστε να υποθέτει πως το χρήμα δεν είναι η κύρια κινητήρια δύναμη για τους περισσότερους γιατρούς.

Επειτα από πολλά παρόμοια άρθρα και ένα βιβλίο, ο δρ Ρέλμαν παραμένει αμετάπειστος. «Συμβαίνει να πιστεύω ότι οι γιατροί δεν είναι άγιοι αλλά ούτε αμαρτωλοί», λέει. «Είναι λογικοί, πραγματιστές, αξιοπρεπείς».

Στο ιδανικό σύστημα ιατρικής περίθαλψης, εξηγεί, οι γιατροί θα αμείβονται και θα είναι οργανωμένοι σε μεγάλες ομάδες ιατρείων πολλών ειδικοτήτων, όμως η Mayo Clinic και άλλες ιδιωτικές κλινικές• η περίθαλψη θα παρέχεται από ένα και μόνο μη κερδοσκοπικό σύστημα, που θα χρηματοδοτείται από τους φορολογουμένους. «Θα εξοικονομούσαμε ένα τεράστιο ποσό χρημάτων», λέει, εξαλείφοντας τη βιομηχανία της ιδιωτικής ασφάλισης, «ένα παράσιτο πάνω στο σύστημα της ιατρικής περίθαλψης».

Επικριτές λένε ότι απλώς δεν καταλαβαίνει πώς λειτουργούν τα πράγματα. «Η Αντζελ και ο Ρέλμαν έχουν μια θεωρία συνωμοσίας για το πώς λειτουργεί η βιομηχανία», λέει ο Ρίτσαρντ Επστάιν, καθηγητής Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. «Για το μόνο που μιλάνε είναι η απληστία. Την ιατρική την καταλαβαίνουν καλά, όχι όμως και τη βιομηχανία».

ΟΙ ΦΑΡΜΑΚΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ. Η δρ Αντζελ έχει αντιμετωπίσει παρόμοια αντίδραση για τις επικρίσεις της κατά της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, λέει, τα χειρόγραφα που επιμελούνταν για τη «New England Journal of Medicine» έδειχναν «τη νέα δύναμη και επιρροή της φαρμακοβιομηχανίας» στις μελέτες που εκτιμούσαν τα προϊόντα της. Αντί να μείνουν στην άκρη την ώρα που αμερόληπτοι επιστήμονες εκτιμούσαν τα φάρμακα, οι κατασκευαστές τους συμμετείχαν ξαφνικά σε όλες τις πλευρές της διαδικασίας. Η δρ Αντζελ λέει πως άσκησε βέτο σε κείμενα που παρέλειπαν οποιαδήποτε αναφορά στις παρενέργειες ενός φαρμάκου και σε μελέτες που μεροληπτούσαν για να κάνουν να φανεί καλό ένα φάρμακο, ενώ άκουγε επανειλημμένως για μελέτες που ουδέποτε υποβλήθηκαν προς δημοσίευση επειδή αναφέρονταν αρνητικά σε κάποιο φάρμακο. «Δεν ήξερες τι είχαν αποκρύψει», λέει. «Δεν ήξερες τι είχαν επιλέξει. Δεν ήξερες αν είχαν αλλάξει τους κανόνες» ώστε να προσφέρουν για δημοσίευση τα καλά δεδομένα για το εξάμηνο, αντί για τα κακά δεδομένα του έτους. «Πραγματικά δεν ήξερες. Πιστεύω πως είναι πράγματι δύσκολο σήμερα να ξέρεις τι να πιστέψεις από την κλινική έρευνα».