Κινούμενα σχέδια α λα ελληνικά

Ανήκουν στις φυλές της σύγχρονης νεολαίας. Ανεργοι, φοιτητές, μεταπτυχιακοί, επιστήμονες με λαμπρές σπουδές, μιλούν γλώσσες, έχουν προλάβει και έχουν ταξιδέψει πολύ, έχουν μεγάλη εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες, τις κοινωνικές δικτυώσεις, παιδιά του καιρού μας, 20-35 ετών. Με μία διαφορά: ταυτόχρονα με την καθημερινότητά τους – ίσως και σε αντίθετη τροχιά – κλείνονται σπίτι τους, ξενυχτούν γράφοντας σενάρια για τις ταινίες τους, λερώνουν τα χέρια τους σε όλα τα στάδια της παραγωγής, έως το τελικό μοντάζ, και βρίσκουν στην παραγωγή ταινιών animation με ελάχιστα χρήματα νέες εκφράσεις δημιουργίας.

Η καρδιά των ταινιών animation χτύπησε αυτές τις ημέρες στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος και οι δημιουργοί αναζήτησαν μια θέση στον… διαγωνιστικό ήλιο. Μάλιστα, στο εφετινό Διεθνές Φεστιβάλ διαγωνίστηκαν 79 μικρού μήκους ταινίες, 60 σπουδαστικές, 19 ελληνικές ταινίες, ενώ 21 άλλες μικρού μήκους ταινίες (πάντα animation) που δεν χώρεσαν στα διαγωνιστικά προγράμματα συμπεριελήφθησαν στο Πανόραμα και προβλήθηκαν εκτός διαγωνισμού.

Με σκίτσο, κούκλες, πλαστελίνη ή κατευθείαν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή οι νέοι σκηνοθέτες αναπαριστούν την πραγματικότητα, εμπνέονται από αυτήν, την κόβουν και τη ράβουν στα μέτρα των σχεδίων τους. Μιλήσαμε με τέσσερις νέους δημιουργούς και περιηγηθήκαμε στον κόσμο των ταινιών animation (της κινηματικής παραστασιογραφίας δηλαδή). Ταινίες εμπνευσμένες από την πολυκοσμία μιας διάσημης παραλίας της Νάξου, από τη σύγχρονη επαιτεία στα αστικά κέντρα, αλλά και από τη ζωή τη εποχή των Μνημονίων, όπου μια φοιτήτρια αναγκάζεται να γίνει πόρνη για να ζήσει, ένας άνεργος οικογενειάρχης ψάχνει για φαγητό στα σκουπίδια, ενώ ο γόνος μιας ζάπλουτης οικογένειας συνεχίζει τη ζωή του με την προστασία ενός άνδρα των… ΜΑΤ!

Η ζωή του ζητιάνου

Είναι και οι δύο 24 ετών και φίλες από παιδιά. Η Πηνελόπη, απόφοιτη Φωτογραφίας και Οπτικοακουστικών Τεχνών του ΤΕΙ Αθήνας, είναι άνεργη και αυτή την περίοδο ασχολείται με τη δημιουργία ενός καινούργιου animation. Η Αλκηστη, πάλι, είναι τελειόφοιτη φοιτήτρια στο Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων του Πανεπιστημίου Αιγαίου και τώρα κάνει τη διπλωματική της εργασία. Οι δύο φίλες από την Ηλιούπολη έφτιαξαν ένα ταινιάκι κινουμένων σχεδίων, με τον τίτλο «Dream of living», με ένα κοινωνικό θέμα ως σεναριακό εύρημα: Ενας ζητιάνος, ο οποίος ζει σε μια παράγκα, περνάει τις ημέρες του ζητώντας ελεημοσύνη στο ίδιο σημείο της πόλης. Ενώ τα πάντα μοιάζουν ίδια και απαράλλακτα στη ζωή του, η μοίρα του αλλάζει όταν βρίσκει τυχαία ένα κομμάτι χαρτί. Το νόημα της ζωής είναι εδώ. «Ο ζητιάνος εκφράζει ένα κομμάτι όλων των ανθρώπων που έχουν βασικό τους στόχο την επιβίωση. Οι άνθρωποι όμως δεν έχουν ανάγκη μόνο τα χρήματα για να είναι ευτυχισμένοι, αλλά πολύ περισσότερο και τα συναισθήματα και τις σχέσεις με τους ανθρώπους γύρω τους», λένε οι δύο φίλες. Και αν το ερώτημα των ημερών έχει ως θέμα σχεδόν πάντα την κρίση, δεν διστάζουν να απαντήσουν: «Η κρίση μάς επηρέασε στην επιλογή του θέματος της ταινίας μας. Θέλαμε πάντως να δώσουμε ένα αισιόδοξο μήνυμα. Στην καταναλωτική κοινωνία που ζούμε όλοι αναλώνονται στην αναζήτηση και αγορά υλικών αγαθών νομίζοντας ότι αυτά μπορούν να συμπληρώσουν το κενό που νιώθουν». Ας καταδυθούμε όμως στο δικό τους εργαστήρι παραγωγής της ταινίας «Dream of living». «Αφού πρώτα κατασταλάξαμε και γράψαμε το σενάριο, κάναμε τις απαραίτητες προετοιμασίες (το storyboard και μετά σχεδιάσαμε τα κουκλάκια και τα σκηνικά). Επειτα κατασκευάσαμε τους βασικούς μας χαρακτήρες, οι οποίοι είναι δημιουργημένοι από πλαστελίνη και συρμάτινο σκελετό, και ακολούθησαν τα ρούχα. Μετά είχαν σειρά τα σκηνικά από μακετόχαρτο και χαρτόνι, που τα διακοσμήσαμε με τέμπερες και πλαστελίνη. Υστερα η τεχνική που χρησιμοποιήσαμε στις λήψεις είναι το stop-motion (μια τεχνική στην οποία φωτογραφίζουμε πραγματικές κούκλες ή αντικείμενα σε διαφορετική θέση σε κάθε εικόνα, έτσι ώστε όταν παίζουν η μία μετά την άλλη να δημιουργείται η ψευδαίσθηση της κίνησης). Χρησιμοποιήσαμε μάλιστα μια ψηφιακή φωτογραφική μηχανή για τις λήψεις και επεμβαίναμε στον χαρακτήρα μας για κάθε φωτογραφία. Για να είναι ομαλή η κίνηση για κάθε δευτερόλεπτο του βίντεο χρησιμοποιήσαμε 12 καρέ. Δηλαδή σε σύνολο το βίντεο αποτελείται περίπου από 4.000 φωτογραφίες. Οταν τελείωσαν οι λήψεις, έγιναν κάποιες διορθώσεις σε πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνων. Τέλος, τοποθετήσαμε τις εικόνες στη σειρά και κάναμε το τελικό μοντάζ», περιγράφουν η Πηνελόπη Κόκκαλη και η Αλκηστη Κοκορίκου.

«Αθήνα 2012»

Τι θα λέγατε για μια Αθήνα όπου μια φοιτήτρια αναγκάζεται να δουλέψει ως πόρνη, ένας άνεργος ψάχνει στα σκουπίδια τροφή για την οικογένειά του, ένας μετανάστης καθαρίζει τζάμια αυτοκινήτων, ένας ηλικιωμένος δουλεύει ακόμη χωρίς αντίκρισμα και ταυτόχρονα ο γόνος μιας πάμπλουτης οικογένειας οδηγεί αμέριμνος το πανάκριβο αυτοκίνητό του στα στενά της Αθήνας υπό την προστασία ενός ματατζή; Η ταινία «Athens 2012» του Σταύρου Δεληγιαννίδη περιγράφει μια εφιαλτική Αθήνα και εδώ τα κινούμενα σχέδια έχουν πολιτικό πρόσημο. «To “Αthens 2012” περιγράφει τη ζωή καθημερινών ανθρώπων που ζουν στην Ελλάδα των Μνημονίων και της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης», μας λέει ο σκηνοθέτης. Και προσθέτει: «Θυμάμαι ότι, όταν έδειξα σε φίλους το βίντεο την άνοιξη του 2011, κάποιοι είπαν πως είναι υπερβολικό. Λίγους μήνες αργότερα, δυστυχώς, νομίζω ότι οι φόβοι μου επιβεβαιώθηκαν. Η ευρωπαϊκή μπογιά με την οποία έβαψαν πρόχειρα την Αθήνα έχει σκάσει και η μούχλα που προσπαθούσαν να κρύψουν είναι πλέον ορατή».

Ο 34χρονος Σταύρος γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Πειραιά (ειδικότερα στη Δραπετσώνα) και μοιάζει να εκπροσωπεί ένα κομμάτι της νεολαίας που εγκαταλείπει τα αστικά κέντρα και επιλέγει να ζήσει στην περιφέρεια. Σημειώστε τη δική του διαδρομή: «Σπούδασα φυσικός, έκανα μεταπτυχιακές σπουδές στη μικροηλεκτρονική και τώρα ολοκληρώνω το διδακτορικό μου στις οπτικές επικοινωνίες και στην πληροφορική. Μέχρι την προηγούμενη χρονιά δίδασκα στο ΤΕΙ της Σπάρτης. Με τις περικοπές στο καθηγητικό προσωπικό βρέθηκα σε επαγγελματικό αδιέξοδο. Πήρα λοιπόν τη μεγάλη απόφαση και εγκατέλειψα την Αθήνα. Πλέον ζω και εργάζομαι στην Ελαφόνησο, απ’ όπου κατάγομαι». Πώς όμως μπήκε στην περιπέτεια των ταινιών animation; «Από τα μαθητικά χρόνια ασχολιόμουν με τη μουσική. Επαιζα ηλεκτρική κιθάρα σε διάφορα συγκροτήματα, πάντοτε όμως αισθανόμουν ότι κάτι έλειπε από τις μουσικές μας συνθέσεις. Παρατήρησα λοιπόν ότι η εικόνα, αν χρησιμοποιηθεί κατάλληλα, μπορεί να συμπληρώσει αυτό το κενό. Ετσι άρχισα να δημιουργώ animation για να ντύσω με εικόνα τη μουσική μας. Πλέον οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί και η μουσική είναι αυτή που ντύνει το animation».

Ο νέος σκηνοθέτης μάς βάζει πιο βαθιά στον κόσμο των κινουμένων σχεδίων. «Επικρατεί ένας μύθος που λέει ότι η παραγωγή τρισδιάστατου animation μπορεί να γίνει μόνο σε πανάκριβα στούντιο χολιγουντιανών προδιαγραφών. Αυτό δεν ισχύει. Με έναν σύγχρονο υπολογιστή και κατάλληλα προγράμματα μπορεί κανείς να δημιουργήσει εκπληκτικές δουλειές. Από την άλλη, τα εργαλεία για να φτιάξει κανείς 3D animation είναι πραγματικά πολύ δύσκολα και η διαδικασία χρονοβόρα. Το “Athens 2012” δημιουργήθηκε αποκλειστικά με χρήση ελεύθερων ή ανοιχτού κώδικα προγραμμάτων και χρειάστηκαν περίπου έξι μήνες για να ολοκληρωθεί. H μεγαλύτερη δυσκολία είναι ο χρόνος. Για μια σκηνή δέκα δευτερολέπτων απαιτούνται δύο και τρεις εβδομάδες προετοιμασίας», εξηγεί.

Παναγιώτης Τσιμπιρίδης Χωρίς… παραλία

Ο ήρωας της ταινίας κινουμένων σχεδίων «Beachless» («Χωρίς παραλία»), ο Κώστας, θέλοντας να απολαύσει τη θάλασσα και τον ήλιο πηγαίνει σε μια παραλία γεμάτη κόσμο. Προσπαθώντας να βρεθεί σε μια άλλη, ανακαλύπτει τυχαία το ιδανικό μέρος: μια μικρή παραλία, την οποία όμως γεμίζει με όλα τα αξεσουάρ που έχει μαζί του, δίχως να αφήσει ελεύθερο χώρο για τον ίδιο.

«Η ιδέα για αυτό το “χιουμοριστικό σχόλιο πάνω στις συνήθειες της σύγχρονης υπερκαταναλωτικής κοινωνίας” γεννήθηκε το καλοκαίρι του 2009 σε διακοπές στη Νάξο», μας λέει ο Παναγιώτης Τσιμπιρίδης.«Πηγαίνοντας για μπάνιο στον Αγιο Προκόπη, μία από τις πιο πολυδιαφημισμένες παραλίες μας, δεν μπορούσαμε να βρούμε χώρο, μια και ήταν γεμάτη κόσμο με ομπρέλες, ξαπλώστρες, φουσκωτά στρώματα και κάθε λογής αξεσουάρ. Προχωρώντας προς τη μέση της παραλίας, όπου είχε λιγότερο κόσμο, είδα έναν κύριο ο οποίος ήταν ξαπλωμένος στην αμμουδιά να απολαμβάνει τον ήλιο και να χαλαρώνει φορώντας μόνο το μαγιό του, χωρίς να έχει μαζί του ούτε πετσέτα. Εκεί λοιπόν αναρωτήθηκα ποιος από όλους ήταν πραγματικά ευτυχισμένος. Ετσι ξεκίνησα να γράφω το σενάριο της ιστορίας θέλοντας να δείξω το εξής: η μακρόχρονη υπόθεση ότι η πληθώρα των υλικών αγαθών μάς κάνει πιο ευτυχισμένους δεν είναι αλήθεια. Ο ήρωας, τελικά, όχι μόνο δεν είναι ευτυχισμένος μέσα από τις συνήθειές του – χαρακτηριστικά μιας υπερκαταναλωτικής κοινωνίας -, αλλά ουσιαστικά αυτές οι συνήθειες είναι που του στερούν την ευτυχία και τον κάνουν δυστυχισμένο», σημειώνει ο Παναγιώτης, ο οποίος από τον Φεβρουάριο του 2011 ζει και εργάζεται στην Αθήνα ως αρχιτέκτονας, διδάσκει ψηφιακές εφαρμογές και παράλληλα ασχολείται με το animation. Πώς όμως ήλθε ο ίδιος σε επαφή με τα κινούμενα σχέδια;

«Ηρθα σε επαφή με το animation όταν αποφάσισα να επεκτείνω τις γνώσεις μου στα προγράμματα τρισδιάστατων απεικονίσεων για εφαρμογές στην αρχιτεκτονική. Ανακάλυψα έναν ολοκαίνουργιο κόσμο που μου έδινε τη δυνατότητα νέων εκφράσεων δημιουργίας. Ενώ το σύνηθες στις ημέρες μας είναι ο κατακερματισμός της εργασίας, ειδικά σε έναν τομέα όπως το animation, εγώ βρήκα σε αυτό ένα μέσο παραγωγής μιας ολοκληρωμένης δημιουργίας, από τη σύλληψη της ιδέας και τον σχεδιασμό έως την παραγωγή και τη σύνθεση του τελικού αποτελέσματος», λέει ο νέος δημιουργός.

Η ταινία του «Beachless», διπλωματική του μεταπτυχιακού του στη Νέα Υόρκη, είναι ένας συνδυασμός των Modern Design Cartoons, με στοιχεία όπως τα ορατά περιγράμματα και τα γεμίσματα του χρώματος που ακολουθούν χαλαρά το περίγραμμα, και του σύγχρονου 3D animation. «Η επιλογή αυτή, εκτός από τις αναφορές στην εποχή, έγινε και για λόγους οικονομίας. Επειδή ήθελα να “λερώσω” τα χέρια μου σε όλα τα στάδια παραγωγής της ταινίας, αποφάσισα να τη φτιάξω ουσιαστικά μόνος μου, από το σενάριό της έως το τελικό μοντάζ, με τις βοηθητικές συμβουλές των καθηγητών μου. Εχοντας πάρει αυτή την απόφαση έπρεπε να βρω έναν τρόπο ώστε η υλοποίηση της ταινίας να γίνει εφικτή μέσα στον περιορισμένο χρόνο της παραγωγής της διπλωματικής εργασίας του μεταπτυχιακού. Αυτό λοιπόν έγινε με σταθερές κάμερες και 2D backgrounds με το ύφος των Modern Cartoons δίνοντάς μου χρόνο να ασχοληθώ και με τα άλλα στάδια της παραγωγής», προσθέτει ο ίδιος.