«Μία αληθής επιστήμη a la mode…»

Από τα τέλη του 19ου αιώνα, οι διαστάσεις που είχε πάρει το φαινόμενο της αρχαιοκαπηλίας στην ελληνική κοινωνία δημιούργησαν το πλαίσιο για τη συστηματική ανάδειξη του προβλήματος από τις εφημερίδες, οι οποίες καυτηρίαζαν την τάση στην κοινωνία για εύκολο πλουτισμό. «Δυστυχώς η αρχαιοκαπηλία κατήντησεν αληθής επιστήμη και είναι μάλιστα a la mode, τινά δε πρόσωπα υψηλήν κατέχοντα θέσιν εν τη ημετέρα κοινωνία, κατορθώνουν και αποστέλλουσι τους πολύτιμους ελληνικούς θησαυρούς εις το εξωτερικόν», κατέγραφε η «Νέα Εφημερίς» τον Δεκέμβριο του 1884.

Τον Οκτώβριο του 1887 καταγράφεται η πρώτη μεγάλη κλοπή 2.065 νοµισμάτων από τη συλλογή του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών που συγκλόνισε την κοινωνία της εποχής, θέτοντας ακόμα και τον έφορο της συλλογής λογοτέχνη Εμμανουήλ Ροΐδη (συγγραφέα του έργου «Πάπισσα Ιωάννα») υπό αστυνομική επιτήρηση.

Η Μονή Εικοσιφοινίσσης του Παγγαίου λεηλατήθηκε από τους Βούλγαρους το 1917. Χειρόγραφα ανεκτίμητης αξίας αλλά και σειρά κειμηλίων διασκορπίστηκαν από αρχαιοκάπηλους ανά την Ευρώπη. Το ελληνικό χειρόγραφο Εξαμηνιαίο Συναξάρι του μοναχού Εφραίμ, που προέρχεται από τη συλλογή χειρογράφων της Ιεράς Μονής της Παναγίας του Παγγαίου (γνωστής και ως Εικοσιφοίνισσας) εντοπίστηκε τελικά σε οίκο δημοπρασιών του Μονάχου, απ’ όπου και αγοράστηκε από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού και σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης.