Ο κήρυκας της διαφάνειας

«Ρωτήστε την Ανγκελα Μέρκελ», απαντούσε ο Γιόαχιμ Γκάουκ το μεσημέρι της περασμένης Κυριακής σε όσους τον ρωτούσαν αν θα γίνει Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το όνομά του έπαιζε και πάλι, μετά την έξωση από το ανάκτορο Μπελβί του ζεύγους Βουλφ. Οντως η Μέρκελ του τηλεφώνησε λίγο αργότερα και του ανήγγειλε ότι είναι ο υποψήφιος όλων των κομμάτων, πλην της Αριστεράς. Το βράδυ της Κυριακής βρέθηκε να κάθεται ανάμεσα στη Μέρκελ και στους αρχηγούς όλων των άλλων κομμάτων που τον στηρίζουν. «Δεν πρόλαβα ούτε να πλυθώ. Από το αεροπλάνο ήρθα κατευθείαν εδώ», είπε στους δημοσιογράφους αφήνοντας να διαφανεί μια αμηχανία, παντελώς ασυνήθιστη για τον ίδιο. Γιατί, αν είναι κάτι που χαρακτηρίζει τον Γκάουκ, αυτό είναι η ικανότητα αριστοτεχνικού χειρισμού του λόγου.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ. Ηταν σαν την αποκατάσταση μιας παρεξήγησης. Σαν να διορθώνεται ένα λάθος που έγινε πριν από δύο χρόνια. Τότε ο Γκάουκ ήταν ο υποψήφιος των Σοσιαλδημοκρατών και των Πρασίνων, συγκεντρώνοντας την προτίμηση των περισσότερων γερμανών πολιτών. Αλλά η Μέρκελ δεν ήθελε με τίποτα να έχει στην προεδρία μια προσωπικότητα του διαμετρήματος του Γκάουκ, με δική του αυτόνομη παρουσία και φωνή. Σχολιαστές και αναλυτές βάζουν ήδη στοιχήματα για το πόσο θα αντέξει η «ειρήνη» ανάμεσα στον Γκάουκ και στους πολιτικούς ηγέτες που στηρίζουν την υποψηφιότητά του, διότι ο Γκάουκ δεν πρόκειται να κρατήσει το στόμα του κλειστό ούτε θα αρκείται σε τετριμμένες δηλώσεις.

Ο Γιόαχιμ Γκάουκ, 72 χρονών σήμερα, γεννήθηκε στο Ροστόκ στη Βορειοανατολική Γερμανία. Ο πατέρας του ήταν ναυτικός και η μητέρα του υπάλληλος γραφείου. Οταν τελείωσε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ο Γκάουκ ήταν μόλις πέντε χρονών. Ο πατέρας του βρήκε δουλειά σε ναυπηγείο, αλλά το 1951 τον απήγαγαν οι σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες και για χρόνια έμεινε εξαφανισμένος από προσώπου γης.

Το όνειρο του Γκάουκ ήταν να γίνει δημοσιογράφος. Σπούδασε όμως θεολογία και έγινε ευαγγελικός πάστορας στο Ροστόκ. Με την «ειρηνική επανάσταση» του 1989 ο Γκάουκ μπήκε στο αντικαθεστωτικό δημοκρατικό κίνημα Νeues Forum. Εκλέχτηκε βουλευτής στις τελευταίες, αλλά ελεύθερες εκλογές στην DDR το 1990 και ανέλαβε τη δυσκολότερη ίσως αποστολή εκείνης της περιόδου: τη διαχείριση των αρχείων της Στάζι, της μυστικής υπηρεσίας κρατικής ασφάλειας της DDR. Πολλοί πίεζαν τότε να καταστραφούν τα αρχεία με το επιχείρημα ότι έτσι θα διαφυλαχθεί η εσωτερική ειρήνη. Αλλά ο Γκάουκ επέμενε ότι μόνον κοιτάζοντας την αλήθεια κατάματα μπορεί η κοινωνία να συμφιλιωθεί με την ιστορία της και το παρελθόν της. Δεν του το συγχωρούν οι νοσταλγοί της DDR. Και είναι ένας από τους λόγους που το μετακομμουνιστικό κόμμα Αριστερά είναι το μόνο που δεν τον στηρίζει.

Η υπηρεσία διαχείρισης των αρχείων της Στάζι πήρε το όνομά του, «Υπηρεσία Γκάουκ», και την πρώτη περίοδο έφτασε να απασχολεί περισσότερους από 3.000 συνεργάτες, προκειμένου να συγκεντρωθούν και να ταξινομηθούν τα ντοκουμέντα του ανελεύθερου καθεστώτος της DDR. Εμεινε επικεφαλής της υπηρεσίας επί 10 χρόνια, έως το 2000.

Ο Γιόαχιμ Γκάουκ είναι δημοφιλής. Δύο στους τρεις Γερμανούς τον θέλουν για Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, αλλά με την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του άρχισαν και τα βέλη. Από το αριστερό στρατόπεδο τον κατηγορούν ότι είναι προσηλωμένος δογματικά στη δημοκρατία και στα ανθρώπινα δικαιώματα και υποβαθμίζει την κοινωνική δικαιοσύνη. Οτι έχει πάθος για την ελευθερία, αλλά δεν έχει πάθος για την κοινωνική αλληλεγγύη.

Τους συντηρητικούς τούς ενοχλεί η προσωπική ζωή του. Το γεγονός δηλαδή ότι δεν έχει πάρει διαζύγιο από τη γυναίκα του, με την οποία είναι σε διάσταση από το 1990. Τα τελευταία 12 χρόνια συζεί με την 52χρονη δημοσιογράφο Ντανιέλα Σαντ. «Θα είναι προς το συμφέρον του κ. Γκάουκ να τακτοποιήσει το ταχύτερο δυνατόν τις οικογενειακές σχέσεις του», είπε ο Νόρμπερτ Γκάις από το Χριστιανοκοινωνικό Κόμμα της καθολικής Βαυαρίας. Στην πρώτη υποψηφιότητά του πριν από δύο χρόνια ο Γκάουκ είχε αφήσει να εννοηθεί ότι, αν εκλεγεί, θα παντρευτεί τη σύντροφό του. Τώρα η προσωπική του ζωή εργαλειοποιείται.

Η αλήθεια είναι ότι ο Γκάουκ μαγεύει με την αμεσότητα του λόγου του, αλλά όταν τον ακούς αποπνέει το πνεύμα μιας εποχής που για τη γενιά του τουίτερ χάνεται στο μακρινό παρελθόν. Και η γενιά αυτή, με πολιτικούς εκπροσώπους το Κόμμα των Πειρατών, δεν του συγχωρεί τον χαρακτηρισμό «απίστευτα ανόητη» τον οποίο χρησιμοποίησε για την αντικαπιταλιστική κίνηση Οccupy και τους οπαδούς της. «H πεποίθηση ότι, αν νικηθεί το κεφάλαιο, θα τελειώσει και η αλλοτρίωση και θα είναι όλα καλά και ωραία είναι μια πλάνη. Εχω ζήσει σε μια χώρα στην οποία οι τράπεζες ήταν κρατικές», είχε πει σε εκδήλωση της εφημερίδας «Die Zeit».

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ. Στο αντι-Γκάουκ κλίμα μπήκαν και εκπρόσωποι της τουρκικής κοινότητας, που τον κατηγορούν για έμμεση έκφραση συμπάθειας προς τον Τίλο Σάρατσιν («Η Γερμανία εξαφανίζεται»), τον σημαιοφόρο της ξενοφοβίας στη Γερμανία, επειδή χαρακτήρισε «θαρραλέα» την αντιπαράθεση του Σάρατσιν με το κόμμα του (SPD). Αλλά δεν ήταν συμπάθεια για τις θέσεις του Σάρατσιν. Ηταν αναγωγή στην προσωπική του διαδρομή και την αναμέτρηση με το ανελεύθερο καθεστώς της DDR. Για τον Γκάουκ «δεν υπάρχει το τέλειο πολιτικό σύστημα, τα συστήματα έχουν λάθη και ελλείψεις. Αλλά υπάρχουν σαφώς καλύτερα και χειρότερα συστήματα. Για εμάς, την αντιπολίτευση στην DDR, η Δύση φάνταζε ως “γη της επαγγελίας” όχι γιατί ήταν τέλειο σύστημα, αλλά γιατί έδινε σε θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου περισσότερο χώρο απ’ ό,τι άλλες κουλτούρες και γιατί αφήνει χώρο για κριτική και διορθώσεις. Για τον ίδιο λόγο προσανατολίζονται τώρα φιλελεύθεροι και αγωνιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον δυτικό κόσμο». H αυτοβιογραφία του κυκλοφόρησε πρόσφατα με τον τίτλο «Χειμώνας στο καλοκαίρι και άνοιξη στο φθινόπωρο».

ΕΙΠΕ
Βρίσκω σωστό να βοηθηθεί η Ελλάδα. Θα ήταν καλό η κυβέρνηση να προσδιορίσει ποιο είναι το ενδεδειγμένο μέτρο αλληλεγγύης, δηλαδή της χρήσης εσόδων από τους φόρους των πολιτών μας Ιούνιος 2010
ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ
Ο Γιόαχιμ Γκάουκ είναι κομψός και λαμπρός. Ας ελπίσουμε ότι θα αντέξουμε τη λάμψη του
Γκούσταφ Ζάιμπτ, επιφυλλιδογράφος στη «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ»