[Φαινόμενα] Ξεχωριστά συστατικά της πόλης

Η κάμερα τοποθετείται στον κόσμο που βρίσκεται μακριά από τη λάμψη της αθηναϊκής βιτρίνας. Εναν κόσμο που κρατάει τις μνήμες του από γειτονιές και ήθη ανθρώπινα και έχει τον δικό του τρόπο να αντιμετωπίζει τις κολοσσιαίες αλλαγές της εποχής. Είναι ο κόσμος που συγκρούεται με τα προβλήματα της επιβίωσης κάποτε χάνοντας τη μάχη, αλλά δείχνοντας αντοχή στον πόλεμο, ο κόσμος της μετανάστευσης που προσθέτει το δικό του «βλέμμα» στον τόπο, προκαλώντας εκείνη την πολύτιμη και διδακτική στους καιρούς ώσμωση των πολιτισμών.

Αυτόν ακριβώς τον κόσμο αναδεικνύουν φέτος οι σειρές ντοκιμαντέρ της ΕΤ1 «Μικροπόλεις» και «Docville», όπως πέρυσι ήταν οι ενδιαφέρουσες με μερικά έξοχα δείγματα κινηματογράφησης «Εντός των τειχών» και «Φυλές της Αθήνας». Εικόνες και ήθη, συναισθήματα και μνήμες, νοσταλγία για μακρινές πατρίδες ή για ανθρώπινες εποχές, «οπτικές γωνίες» στη ζωή με απρόσμενη αισιοδοξία ή απλώς πείσμα, συνθέτουν το μωσαϊκό των ανθρώπων της πόλης και αναδίνουν την αίσθηση της αληθινής ζωής, του κόπου της, των φυσικών συστατικών της, χωρίς τα λιγωτικά φτιασίδια του μελό ή τη συναισθηματολαγνική φτήνια του ριάλιτι.

Μας καθήλωσε στο προχθεσινό επεισόδιο των «Μικροπόλεων» η κάμερα που βρέθηκε στη γειτονιά της Καισαριανής να «ξετρυπώνει» ανθρώπινες φιγούρες από γωνιές της σχεδόν αλώβητες από τον χρόνο, που συγκρατούν την ατμόσφαιρα της ιστορίας της.

Σαν ένα μικρό δοκίμιο για την οικεία διαφορετικότητα του γείτονα, του κοντινού, του απέναντι, το ντοκιμαντέρ «Καισαριανή, το κατώφλι» στάθηκε σε γωνιές και ανθρώπους, που γίνονται φορείς της συνέχειας του χρόνου, ο καθένας τους εκπρόσωπος μιας μικρής, ιδιωτικής, πλην σθεναρής αντίστασης στις σαρωτικές αλλαγές που επιβλήθηκαν από τον σύγχρονο τρόπο ζωής και την ξέφρενη οικιστική κούρσα των τελευταίων χρόνων.

Μια μονοκατοικία, που αντέχει ανάμεσα στις πολυκατοικίες, αυτές που κατέλαβαν μέσα σε λίγα χρόνια τον ορίζοντα της παλιάς εργατικής συνοικίας με τα χαμηλά σπιτάκια, ήταν ένα από τα σύμβολα της μνήμης της Καισαριανής που αναδείχθηκαν. «Την έχτισε ο παππούς με τα χέρια του και θα την κρατήσω έτσι», αφηγήθηκε ο εγγονός που ζει σήμερα μαζί του και που δέχθηκε προτάσεις από εργολάβους να παραδώσει το σπίτι στα σχέδια αλλαγής της γειτονιάς. Αρνήθηκε. Η γειτονιά άλλαξε. Η δική του γωνιά όχι. Κι ας της κρύβουν τον ουρανό οι πολυκατοικίες γύρω.

Εκεί ανάμεσά τους παραμένει αλώβητος ένας πυρήνας μιας άλλης ζωής, μιας άλλης νοοτροπίας, που βλέπει κάθε στάδιο της ζωής, μέχρι και τον θάνατο, σαν «κατώφλι», σαν πέρασμα για κάπου αλλού.

Λίγο πιο κάτω, υπάρχει ένα ακόμη παλιό κτίσμα, απομεινάρι των κατοικιών με τα μικρά διαμερίσματα που στέγασαν οικογένειες του εργατικού μεροκάματου και που φέρουν ακέραια τα σημάδια της ιστορίας στην επιφάνειά τους. Δεν τα διόρθωσαν ποτέ. Λες και η θέα τους θα αποτελούσε για τους μεταγενέστερους κάτι σαν διδακτική μνήμη. Για να μην ξανασυμβεί το αποτρόπαιο που τα προκάλεσε, η φρίκη των εμφυλιοπολεμικών συγκρούσεων. Είναι σημάδια από σφαίρες και όλμους που έχουν τρυπήσει τους τοίχους, έχουν τσακίσει γωνιές της στέγης, αλλά μένουν εκεί δεκαετίες, έχοντας μετατραπεί σε ένα είδος αισθητικής παρέμβασης της ιστορίας στην καθημερινότητα της γειτονιάς.

Πού και πού, ένα φρεσκάρισμα με μπογιά από τον ένοικο του ισογείου μοιάζει σαν να υπογραμμίζει με ένα λευκό, ασβεστωμένο υπόβαθρο τη ζωή που συνεχίζεται στα μικρά διαμερίσματα, σαν να μην έχει παρέμβει τίποτε παρά μόνο ο χρόνος που σημαδεύει την όψη των ενοίκων.

Ακολουθήσαμε την κάμερα του Θωμά Κιάου καθώς αποτύπωνε έναν κόσμο που επιμένει να βάζει τους δικούς του ρυθμούς στις αλλαγές, συγκρατώντας με τον τρόπο ζωής του συστατικά πολύτιμα για τον ιστό της πόλης, από αυτά που έχουμε σχεδόν σταματήσει να παρατηρούμε, όπως τόσες άλλες «λεπτομέρειες» του καθημερινού κάδρου, που όμως χωρίς αυτές θα ήταν απελπιστικά φτωχό και τρομακτικά απάνθρωπο.