Το κορίτσι του Χιλιανού Χειμώνα

Τέλη Δεκεμβρίου, η βρετανική «Guardian» ζήτησε από τους αναγνώστες της να ψηφίσουν το δικό τους πρόσωπο της χρονιάς. Μεταξύ των υποψηφίων ήταν πασίγνωστα ονόματα όπως η Καγκελάριος Μέρκελ, ο αιγύπτιος τεχνο-επαναστάτης Ουαέλ Γόνιμ, το σύμβολο του δημοκρατικού αγώνα στη Μιανμάρ Αούνγκ Σαν Σούου Κίι… Εμειναν όλοι πολύ πίσω από την Καμίλα Βαγιέχο, μια 23χρονη φοιτήτρια Γεωγραφίας από τη Χιλή, που απέσπασε 78% των ψήφων.

Μεταξύ της παγκόσμιας τάξης ακτιβιστών, η Βαγιέχο έχει αποκτήσει φήμη ροκ σταρ. Από τον περασμένο Μάιο, στις λεωφόρους του Σαντιάγο ηγείται τακτικά σε διαδηλώσεις ακόμα και 200.000 ανθρώπων – τις μεγαλύτερες μετά τις διαδηλώσεις κατά του Πινοτσέτ. Ο επονομαζόμενος Χιλιανός Χειμώνας έχει κερδίσει υπό την ηγεσία της διεθνή στήριξη• ένα σύνθημά του, «είμαστε το 90%», αναφέρεται στο ποσοστό δημοτικότητας που συγκέντρωνε στα τέλη Σεπτεμβρίου.

Η Βαγιέχο έχει χάρισμα και ευφράδεια που προκαλούν τις συγκρίσεις με άλλα είδωλα της λατινοαμερικανικής Αριστεράς (είναι δεδηλωμένη κομμουνίστρια) όπως ο υποδιοικητής Μάρκος και ο Τσε Γκεβάρα. Η «κομαντάντε» Καμίλα» όμως, έχει τη δική της ξεχωριστή προσωπικότητα. Η ίδια και η γενιά της έχουν λίγα κοινά με την παλαιότερη Αριστερά του Φιντέλ Κάστρο ή του Ούγκο Τσάβες. Είναι λιγότερο δογματικοί ιδεολόγοι και περισσότερο πραγματιστές που επιζητούν την αλλαγή, έστω και αν αυτό σημαίνει αγώνα μέσα από την υφιστάμενη πολιτική τάξη.

Εντούτοις, το κίνημα έχει φέρει τα πάνω – κάτω στη χιλιανή κοινωνία. Ναι, επικεντρώνεται σε ένα πολιτικό ζήτημα, τη μεταρρύθμιση ενός συστήματος παιδείας που ευνοεί δυσανάλογα τα παιδιά των εύπορων οικογενειών. Με αξιώσεις για πανεπιστημιακές μεταρρυθμίσεις, όμως, ξεκίνησε και ο Μάης του ’68. Ετσι και στη Χιλή, καθώς οι διαδηλώσεις καταλήγουν ολοένα και συχνότερα σε πετροπόλεμο και ρίψη δακρυγόνων από την Αστυνομία, καθίσταται σαφές πως το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο: μια μη βίαιη κοινωνική επανάσταση όπου δυσαρεστημένοι, έχοντες πολιτική αντίληψη και άνεση με τα κοινωνικά δίκτυα νέοι προσπαθούν να ανατρέψουν τα ήθη μιας παλαιότερης γενιάς.

Στη Χιλή μόνο 15% των πολιτών είναι φτωχοί. Ωστόσο το σύστημα παιδείας είναι σε μεγάλο βαθμό ιδιωτικοποιημένο και το ύψος των διδάκτρων συχνά τριπλάσιο από τον μέσο ετήσιο μισθό.

Με τη βοήθεια της Βαγιέχο και των 300.000 «ακολούθων» της μόνο στο twitter, ήδη το κίνημα έχει επιτύχει πολιτικές νίκες. Ο προτεινόμενος για το 2012 κρατικός προϋπολογισμός περιλαμβάνει επιπλέον 350 εκατ. δολάρια για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και υποσχέσεις για υποτροφίες στους φτωχότερους φοιτητές. Στο μεταξύ, η χρονιά άρχισε με τον διορισμό του τρίτου υπουργού Παιδείας της Χιλής μέσα στο τελευταίο εξάμηνο.

Ηταν ίσως μόνο θέμα χρόνου να διευρυνθεί το επίκεντρο του κινήματος και πέραν της παιδείας, να αρχίσει να γίνεται λόγος για πολιτικές και φορολογικές μεταρρυθμίσεις – παρότι η μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής, η Χιλή είναι 13η στην παγκόσμια κατάταξη των χωρών με τις μεγαλύτερες ανισότητες.

«Κάτι πολύ δυνατό που έχει βγει από την καρδιά αυτού του κινήματος είναι πως οι άνθρωποι πράγματι αμφισβητούν τις οικονομικές πολιτικές της χώρας», λέει η Βαγιέχο. «Ο κόσμος δεν ανέχεται τον τρόπο με τον οποίο ωφελείται από το σύστημα ένας μικρός αριθμός οικονομικών ομάδων. Η οικονομία της αγοράς είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από την κοινωνία της αγοράς. Αυτό που ζητούμε, είναι να αναλάβει το κράτος διαφορετικό ρόλο».

σε βραζιλια και ευρωπη. Το κίνημα έχει αρχίσει επίσης να εξαπλώνεται. Τον Αύγουστο, η Βαγιέχο δάνεισε τη δύναμη σταρ που διαθέτει στις φοιτητικές διαδηλώσεις στη Βραζιλία. Τον Νοέμβριο, φοιτητές διαδήλωσαν στη Γαλλία, τη Γερμανία και σε άλλες χώρες υπέρ της Λατινοαμερικανικής Πορείας για την Ειρήνη που διοργάνωσε η χιλιανή συνομοσπονδία φοιτητικών ενώσεων. «Εδώ το φοιτητικό κίνημα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με άλλα φοιτητικά κινήματα, ιδιαίτερα στη Λατινική Αμερική αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο», λέει η Βαγιέχο. «Υπάρχει παγκόσμια αξίωση για την ανάκαμψη και την υπεράσπιση του δικαιώματος στην παιδεία».

Στις 7 Δεκεμβρίου, η Καμίλα Βαγιέχο έχασε από έναν άλλο αριστερό φοιτητή την προεδρία της Ομοσπονδίας Φοιτητών του Πανεπιστημίου της Χιλής, την οποία κατείχε από το 2010. Στην ομιλία της διεκδίκησε τη νίκη, αναγνωρίζοντας πως το κίνημα είναι μεγαλύτερο από οποιοδήποτε πρόσωπο. Στην πραγματικότητα, η άνοδός της συνεχίζεται. Μόλις αναχώρησε για μια περιοδεία ομιλιών στην Ευρώπη. Το πρώτο της βιβλίο, μια συλλογή ομιλιών και άρθρων της από την περασμένη χρονιά, έχει γίνει μπεστ σέλερ. Και το χιλιανό Κομμουνιστικό Κόμμα της έχει ζητήσει να ηγηθεί της λίστας του για το Κογκρέσο στις εκλογές του 2013.