Κάλαντα στην Υδρα

Παναγιώτης Τέτσης

«Κατέβηκεν η πέρδικα πώς περπατεί λεβέντικα να βρέξει το φτερό της, διατί τόση σκληρότης; Και βρέχει τον αφέντη μας, τον ρήγα τον λεβέντη μας, τον πολυχρονεμένο και στον κόσμο ξακουσμένο…».

Τι μας μιλούσαν και τι μας λένε ακόμα και τώρα περί υπερρεαλιστικού κινήματος στις μορφές τέχνης εδώ και oγδόντα χρόνια, στο πρώτο τέταρτο του περασμένου αιώνα, που φούντωσε κι έκτοτε έχει εισδύσει στην ποίηση ως μορφή, και σήμερα να μην υπάρχει στίχος δίχως το ασύνδετο και ανάκατο του υποσυνειδήτου. Πηγαίο; αναρωτιέμαι. Η πέρδικα που πάει να βρέξει το φτερό της είναι φράσεις που βγαίνουν από τον παιδικό αυθορμητισμό χρόνια και χρόνια πριν, όσο και το «πάπλωμα χρυσό… που έχει ο γιος μου στο σχολειό…», όπως και να ‘ναι, είτε το ‘γραψε λόγιος είτε μη, εκείνος έβαλε τα γυαλιά στους σημερινούς.

Αυτά τα κάλαντα που κανένα παιδί δεν απέφυγε να τραγουδήσει, εγώ όμως δεν κατάφερα υπερπηδώντας τη συστολή μου ακόμα και σε οικογενειακό κύκλο να τα πω. Στο σπίτι μπαίναν παιδιά γνωστά και άγνωστα δίχως τριγωνάκι ή άλλο μουσικό όργανο – έτσι συνηθιζόταν στην Υδρα – και ρωτούσαν «να τα πούμε;». Η λιτότης των μουσικών επιδόσεων ήταν συνεπής προς την αρβανιτομοραΐτικη τσιγκουνιά. Πέραν αυτού η παραμονή της Πρωτοχρονιάς δεν είχε τίποτα ιδιαίτερο. Σπάνια το βράδυ κάποια μεγαλύτερα παιδιά έρχονταν για τα κάλαντα κρατώντας ένα αυτοκατασκευασμένο καραβάκι, σημαιοστολισμένο με φαντασία και φωτισμένο από στήλες του κλεφτοφάναρου. Ηταν θαύμα! Ηταν επίτευγμα αισθητικής αξίας και χαρούμενο· ήταν στιγμές αγαλλίασης μέσα στην ψυχρή ατμόσφαιρα, σχεδόν κατάθλιψης – όπως εγώ τότε το εξελάμβανα – στο νησί. Στολισμοί και διακόσμηση με φωταράκια και το ξενόφερτο έλατο σε σπίτια και πόλη, άγνωστα, μόνο οι τέσσερις ελληνικές σημαίες και μία στη μέση στόλιζαν το μεγάλο καμπαναριό του «Μοναστηριού» της Μητρόπολης. Νομίζω πως το πνεύμα της αφθονίας, της απλοχεριάς ή σπατάλης σ’ όλη τη χώρα μάς ήταν άγνωστο. Ο Αγιος Βασίλης με το σακούλι γεμάτο δώρα που θα ‘μπαινε από την καμινάδα – ανταγωνιζόμενος τα κακά πνεύματα των καλακαντζαραιών – δεν υπήρχε κι αν υπήρχε δεν θα έσκυβε από το βάρος του φορτίου γιατί θα ‘χε άδειο σακούλι. Τα δώρα των γονιών – ο πατέρας μου μας έδινε από ένα τάλιρο, με τον φοίνικα της δημοκρατίας το τότε, για μποναμά – και των άλλων στενών συγγενών δεν υπήρχαν, συμπεραίνω ότι λίγο ως πολύ θα συνέβαιναν τα ίδια σ’ όλες τις οικογένειες της Υδρας, σ’ άλλες ανέχεια, σ’ άλλες έλλειψη αβρότητος ή τρυφερότητος. Ανήμερα Πρωτοχρονιά, μόλις ξημέρωνε, κτυπούσε η πόρτα, παιδιά πάλι, για να κρατήσουν έθιμο και να πουν «Καλημέρα και εις έτη πολλά» δίχως δίστιχο, δίχως τραγούδι, για να εισπράξουν καμιά δραχμούλα.

Από εκεί και πέρα άρχιζε η αντίστροφη μέτρηση χρόνου, θα τέλειωνε η απόλαυση των διακοπών, με ταχύτητα έφταναν τα Φώτα και η ημέρα με το κρύο απόγευμα του Αγιαννιού· την επομένη πίσω στα θρανία. Ο Χρόνος κυλούσε πότε αργά, πότε με ταχύτητα. Λίγο μετά άρχιζε ο πόλεμος και ο ελληνοϊταλικός, πού να καταλάβουμε γιορτές και Πρωτοχρονιά όταν όλοι οι νέοι Ελληνες περνούσαν για μήνες άγρυπνοι στο κρύο, σκεπασμένοι στο χιόνι και τα νοσοκομεία να γεμίζουν ανάπηρους από ακρωτηριασμούς· και η χειρότερη συνέχεια: ο φοβερός λιμός του ’41-’42 με το θανατικό της πείνας και οι εκτελέσεις πατριωτών. Ακολούθησε η άλλη μεγάλη πληγή, να σκοτωνόμαστε μεταξύ μας. Μία δεκαετία είχε συμπληρώσει και ολοκληρώσει τη θλιβερή ιστορία της. Ομως η δεκαετία αυτή, η προβληματική, έφερε πνευματική άνθηση. Ο,τι ακολούθησε ήταν πότε περίοδος άνοιξης, πότε φθινοπώρου, μα με ελπίδα καλύτερου αύριο.

Από εδώ και εμπρός θα υπάρχει η καλύτερη επόμενη ημέρα; Το ουράνιο τόξο παρουσιάζεται μετά την καταιγίδα· για τούτο ας ευχηθούμε ελπίδα για την καλύτερη χρονιά.