Η απλή Mέθοδος του Γιώργου

Στη συνεδρίαση του Πολιτικού Συμβουλίου την περασμένη Τρίτη κάποιος παρατήρησε ότι ο Γιώργος Παπανδρέου είχε στο λάπτοπ του ένα κείμενο με το οποίο προφανώς σκόπευε να κλείσει τη συνεδρίαση. Ο ίδιος επιμένει ότι στο κείμενο υπήρχε το χρονοδιάγραμμα των εσωκομματικών εξελίξεων, έτσι όπως προτίθεται να τις δρομολογήσει. Από το μέγεθός του συνάγει ότι θα πρότεινε μια μακρά διαδικασία με πολλά στάδια.

Αυτό το κείμενο αποσύρθηκε τελικά – άγνωστο για ποιον λόγο. Μια εξήγηση είναι ότι ο Γ. Παπανδρέου δεν ήθελε να διακινδυνεύσει τη λήψη απόφασης από ένα ad hoc σώμα, που δεν έχει καμία καταστατική νομιμοποίηση. Μια άλλη είναι ότι η πίεση που δέχθηκε ήταν κατ’ ουσίαν μικρότερη από όση ανέμενε και δεν είχε λόγο να ενδώσει. Και μια τρίτη, ότι εφήρμοσε απλώς μια παλιά μέθοδο έναντι των όσων προσβλέπουν στην αποχώρησή του από την ηγεσία: ήξεραν τις απαντήσεις, αλλά τους άλλαξε τις ερωτήσεις. Δηλαδή, πήγαν στη συνεδρίαση για να ακούσουν τις θέσεις του και αυτός τους έβαλε απλώς να διατυπώσουν τις δικές τους.

Πρόκειται για μια τακτική που εφαρμόζει προτού καν αναλάβει την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ: αφήνει τους άλλους να τον αναζητούν στον έναν δρόμο και αυτός εμφανίζεται από άλλον. Με άλλα λόγια, κάνει τα πράγματα με τον δικό του τρόπο. Π.χ., το 2003 διάφορες ομάδες υποστηρικτών του προετοίμαζαν υποτίθεται το έδαφος για την επικράτησή του στο συνέδριο που θα αναδείκνυε τον επόμενο πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ. Αυτός πήρε την προεδρία με μια απλή επίσκεψη στο διαμέρισμα του Κ. Σημίτη στην οδό Αναγνωστοπούλου.

Το 2007 έχασε για τέταρτη φορά εκλογές και τον είχαν ξεγράψει ακόμη και οι συνεργάτες του, αλλά μέσα σε δύο εβδομάδες ανέτρεψε τα προγνωστικά χωρίς να κάνει τίποτε περισσότερο από την αξιοποίηση της λανθασμένης τακτικής του αντιπάλου του. Μετά την επικράτησή του στο κόμμα επέβαλε τους δικούς τους κανόνες λειτουργίας, όπως και μετά την εκλογική νίκη του τη δική του πολιτική, τους δικούς του ανθρώπους και τους δικούς του ρυθμούς χωρίς να συναντήσει την παραμικρή αντίσταση από κανέναν.

Η «μέθοδος του Γιώργου» έδειχνε αλάνθαστη. Τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που έχασε τον έλεγχο των πραγμάτων στην ευρωζώνη με την ιδέα του δημοψηφίσματος και υποχρεώθηκε να αφήσει την πρωθυπουργία, ενώ το κόμμα του διατηρεί την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Παρά τη ραγδαία υποχώρηση που παρουσιάζει το τελευταίο διάστημα το προσωπικό του ιμπέριουμ, πολλοί πιστεύουν ότι με την ίδια μέθοδο θα καταφέρει να οδηγήσει τα πράγματα στην κατεύθυνση που τον εξυπηρετεί. Κανείς από τους επίδοξους διαδόχους του δεν γνωρίζει αυτή τη στιγμή ποια ακριβώς είναι αυτή η κατεύθυνση. Ετσι, του επιτρέπει να ξεδιπλώνει τη στρατηγική του χωρίς να συναντά αντιστάσεις. Να πετυχαίνει τον στόχο του όταν οι άλλοι τον θεωρούν τελειωμένο, όχι με την επιδίωξη μιας σύγκρουσης αλλά με την αποφυγή της.

ΣΤΑ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ. Ηδη, παρά την ανοιχτή πλέον αμφισβήτησή του και τις φωνές που του ζητούν να αποχωρήσει από την ηγεσία, κατάφερε να μετατρέψει ένα τυπικό θέμα του καταστατικού, όπως είναι η εκλογή προέδρου στο Κίνημα, σε υπόθεση που υπόκειται στη διακριτική του ευχέρεια. Ακόμη και στη δύσκολη συνεδρίαση της περασμένης Τρίτης δεν αμφισβητήθηκε το «δικαίωμά» του να αποφασίσει ο ίδιος αν θα αποχωρήσει από την ηγεσία του Κινήματος, ποτέ και με ποιον τρόπο.

Οι συνεργάτες του λένε ότι πρακτικά κανείς δεν μπορεί να τον αντιμετωπίσει ευθέως και γι’ αυτό μέχρι στιγμής κανείς δεν το επιχειρεί. Ούτε καν στα θέματα διαδικασίας. Π.χ., ενώ το καταστατικό αναγνωρίζει ως ανώτατα καθοδηγητικά όργανα το Πολιτικό Συμβούλιο και εν συνεχεία το Εθνικό Συμβούλιο – ανάμεσα σε δύο συνέδρια – ο ίδιος συγκάλεσε μια συνεδρίαση με… προσωπικές προσκλήσεις. Ωστόσο, κανείς δεν έθεσε θέμα π.χ. για τη συμμετοχή του Σταυρού Λαμπρινίδη στη συνεδρίαση, παρότι δεν καλύπτεται από καμία ιδιότητα. Με τον ίδιο τρόπο, άλλωστε, αντιμετώπιζε το Υπουργικό Συμβούλιο, παρεμβάλλοντας «άτυπες» συνεδριάσεις. Ετσι κατάφερνε να περάσει μείζονες αποφάσεις με ιστορική διάσταση όπως είναι το Μνημόνιο – για τις οποίες θα χρειαζόταν συνεδρίαση κεκλεισμένων των θυρών με πρακτικά και ψηφοφορία – χωρίς ουσιαστική συζήτηση.

Κατά πόσο μπορεί αυτή η μέθοδος να λειτουργήσει και στις σημερινές συνθήκες θα φανεί στην επόμενη συνεδρίαση του Πολιτικού Συμβουλίου – είτε γίνει την επόμενη Τετάρτη όπως αναγγέλθηκε είτε αναβληθεί. Το ενδεχόμενο να προσέλθει ο Γ. Παπανδρέου με την παραίτησή του ανά χείρας και να ολοκληρώσει τον ηγετικό κύκλο του εξασφαλίζοντας απλώς τους κανόνες ανάδειξης του διαδόχου του δεν φαίνεται πιθανό. Οι ενδείξεις οδηγούν στην πρόβλεψη ότι το πρώτο που θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει είναι χρόνος. Αν το πετύχει, θα είναι εύκολο να οργανώσει την επανεκλογή του στην επόμενη φάση. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, το πέτυχε ήδη από τη στιγμή που η αμφισβήτησή του έμεινε στους τέσσερις τοίχους ενός άτυπου κομματικού οργάνου. Η συνεδρίαση εξελίχθηκε με προτάσεις που είτε λειτουργούν συμπληρωματικά στις δικές του θέσεις είτε του επιτρέπουν να οδηγήσει τα πράγματα εκεί που θέλει. Οπως π.χ. το δίλημμα για εκλογή προέδρου «ή μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου ή μετά το Πάσχα», που οδηγεί αναγκαστικά στη δεύτερη εκδοχή.

ΔΥΟ ΧΑΡΤΙΑ. Είναι ένα παιχνίδι για γερά νεύρα στο οποίο ο – απερχόμενος; – πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ θα αξιοποιήσει δύο χαρτιά. Το ένα είναι η ισχυρή βούλησή του να οδηγεί κάθε φορά τα πράγματα εκεί που επιθυμεί και έχει προαποφασίσει, αποφεύγοντας τις απευθείας συγκρούσεις. Και το άλλο είναι το καταστατικό, αλλά όχι με την έννοια της τήρησής του. Αντιθέτως, το ΠΑΣΟΚ έχει εθιστεί στην παραβίασή του ή, έστω, την επιλεκτική εφαρμογή των διατάξεών του. Τυπικά, με βάση το καταστατικό ο Γ. Παπανδρέου έπρεπε να είχε υποβάλει την παραίτησή του καθώς συμπληρώθηκε η προβλεπόμενη τετραετία από την εκλογή του. Και ήδη έπρεπε να έχουν κινηθεί οι διαδικασίες που είτε θα ανανέωναν τη θητεία του είτε θα αναδείκνυαν άλλον στη θέση του. Αντί γι’ αυτό, βρίσκεται σε μια διαπραγμάτευση με τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ που τα αφήνει να βγουν στο ξέφωτο και ο ίδιος απλώς περιμένει.

Στην πράξη, ένας συνδυασμός διατάξεων για την εκλογή προέδρου και την προκήρυξη συνεδρίων – τακτικού και εκτάκτων – επιτρέπει στον πρώην πρωθυπουργό να προωθεί έναν σχεδιασμό που μεταθέτει για το δεύτερο εξάμηνο του επόμενου χρόνου και το συνέδριο και την εκλογή προέδρου. Κρατώντας εν τω μεταξύ την ηγεσία ο ίδιος, ως κανονικός πρόεδρος και όχι ως υπηρεσιακός. Ολοι στο ΠΑΣΟΚ ξέρουν ότι κανείς από τους δελφίνους δεν μπορεί να αντέξει αυτή τη χρονοβόρο δοκιμασία. Ιδίως αν εν τω μεταξύ διεξαχθούν εκλογές και αλλάξει η σύνθεση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ, με ορατό το ενδεχόμενο να μη συμπεριλαμβάνει ορισμένους από αυτούς και σίγουρα πολλούς από τους υποστηρικτές τους. Εκεί βρίσκεται το μυστικό της μετάθεσης της διαδικασίας για εκλογή προέδρου σε μεταγενέστερο χρόνο.

Το ίδιο μυστικό υποκρύπτει και η – συμπληρωματική – ιδέα για τη διαρχία, την οποία ο Γ. Παπανδρέου δεν εγκατέλειψε αν κριθεί ότι την έθεσε στο Πολιτικό Συμβούλιο ο Φίλιππος Πετσάλνικος. Και δεν μπορεί να είναι τυχαία η επιμονή ορισμένων στελεχών να θεωρούν προβληματική την προσφυγή στη βάση αυτή την περίοδο. Ετσι κλείνουν το μάτι στην ιδέα για εκλογή από το Εθνικό Συμβούλιο ή την Κοινοβουλευτική Ομάδα. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, το ΠΑΣΟΚ δεν θα εκλέξει πρόεδρο, αλλά κάποιον που θα το οδηγήσει απλώς στις εκλογές ως υποψήφιος πρωθυπουργός. Με τον Γ. Παπανδρέου να διατηρεί τη θέση του προέδρου, εννοείται.

Φυσικά, ο υποψήφιος πρωθυπουργός θα πάρει ένα άδειο πουκάμισο. Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι σε θέση να διεκδικήσει την πρωθυπουργία τις επόμενες εκλογές. Αρα όποιος σηκώσει το σταυρό του μαρτυρίου να απολογηθεί στο εκλογικό σώμα για τα κυβερνητικά πεπραγμένα μετά το 2009, απλώς θα αυτοκαταστραφεί. Την επομένη των εκλογών τον πρώτο λόγο θα έχει πάλι ο Γ. Παπανδρέου, ως πρόεδρος. Από εκεί και πέρα, τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται.

Εάν τα πράγματα εξελιχθούν με τον τρόπο που φέρεται να τα σχεδιάζει αυτή τη στιγμή το στενό παπανδρεϊκό επιτελείο, η επικράτησή του θα υποχρεώσει πολλά στελέχη να επανεξετάσουν τη θέση τους στο ΠΑΣΟΚ και ενδεχομένως στην ενεργό πολιτική. Αυτό το ενδεχόμενο κάνει πολλούς να φλερτάρουν με την ιδέα της οργανωμένης ανατροπής του με τυπικές εσωκομματικές διαδικασίες, εφόσον οι συσχετισμοί το επιτρέπουν.

Οσο υπάρχει στο τραπέζι αυτό το ενδεχόμενο, πάντως, ενισχύεται στον κύκλο των συνεργατών του πρώην πρωθυπουργού μια μικρή ομάδα που εισηγείται την «αξιοπρεπή αποχώρησή» του για να μη συνδεθεί με διεργασίες αποσύνθεσης του Κινήματος που ίδρυσε ο πατέρας του.

ΕΩΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ. Ανάμεσα στην ιδέα της παράτασης της θητείας του έως το καλοκαίρι, τον κίνδυνο της εσωτερικής ανατροπής και στο ενδεχόμενο της διάσπασης, «εκ χαρακτήρος ο Γιώργος θα επιλέξει το πρώτο», λένε όσοι τον ξέρουν. Και προσθέτουν με νόημα: «Και θα αφήσει τα άλλα δύο να λειτουργήσουν υπέρ του στη συνέχεια». Σε απλή μετάφραση, προτίθεται να πάει τα πράγματα έως το τέλος. Ηδη αρκετοί στο περιβάλλον του προτείνουν να οργανωθεί εντός του Ιανουαρίου ένα «νέο Πεντελικό». Με το επιχείρημα ότι σε μια τέτοια σύγκρουση το πρόβλημα των εσωκομματικών αντιπάλων του μάλλον θα είναι μεγαλύτερο από το δικό του.