Δίκτυο

Η άγνωστη Διδώ…
Σε μια θυρίδα στο υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας στην Πλατεία Συντάγματος έκρυβε κατά τη διάρκεια της χούντας η Διδώ Σωτηρίου τα χειρόγραφα των «Παιδιών του Σπάρτακου». Πρόκειται για το μυθιστόρημά της που έμεινε ανολοκλήρωτο και πρωτοκυκλοφόρησε από τον Κέδρο χθες, επτά χρόνια μετά τον θάνατό της, με την επιμέλεια του ανιψιού της Νίκου Μπελογιάννη και της καθηγήτριας φιλολογίας Ερης Σταυροπούλου. Το βιβλίο μεταφέρει τον αναγνώστη στη Θράκη των αρχών του 20ού αιώνα, εστιάζοντας στις εξεγέρσεις των σηροτρόφων του 1935-36 και έπειτα παρουσιάζει εικόνες από την παράνομη δράση των αριστερών αγωνιστών το 1949-50, αλλά η περιπέτεια του ίδιου του χειρογράφου είναι εξίσου συναρπαστική με την πλοκή του. Οπως μας έλεγε ο Νίκος Μπελογιάννης, η Διδώ Σωτηρίου άρχισε να το γράφει το 1958 βασισμένη στις συνεντεύξεις που πήρε από θρακιώτισσες συγκρατούμενες της αδελφής της Ελλης Παππά, στου Αβέρωφ. Επειδή όμως εκείνη την περίοδο συνεργαζόταν ως δημοσιογράφος με την «Αυγή», ενώ έγραφε παράλληλα τις εμπειρίες της από τα Μικρασιατικά στο «Οι νεκροί περιμένουν» (1959) και έπειτα στα «Ματωμένα χώματα» (1962), ο «Σπάρτακος» καθυστέρησε. Οταν άρχισε πάλι να τον επεξεργάζεται έγινε δικτατορία οπότε έκρυψε το πρώτο μέρος και συμπλήρωνε τα κεφάλαια στο ερημητήριό της στα Βασιλικά, αλλά σταματούσε ξανά και ξανά για να προηγηθούν άλλα μυθιστορήματά της όπως η «Εντολή». Ωσπου το ξανάπιασε στα 80 της το ‘90, αλλά ήταν πια κουρασμένη. Αν είχε προλάβει να το επεξεργαστεί, λέει η Ερη Σταυροπούλου, θα ήταν ένα μυθιστόρημα εξίσου δυνατό με τα «Ματωμένα χώματα».
… και το καμένο κορίτσι
Ο Νίκος Μπελογιάννης θυμάται ακόμα τη Βασιλιώ, τη Θρακιώτισσα που έγινε ο κεντρικός χαρακτήρας, η αφηγήτρια στα «Παιδιά του Σπάρτακου». Ο λαιμός της ήταν μια πληγή από βαθύ έγκαυμα και η ιστορία της υπάρχει στο μυθιστόρημα της Σωτηρίου. Οκτάχρονο κοριτσάκι στο Σουφλί δούλευε στη σηροτροφία, αλλά είχε φτιάξει μια κούκλα με μια μελιτζάνα και κάπου κάπου χάζευε αντί να δουλεύει το κουκούλι. Τη βλέπει λοιπόν το αφεντικό και της αμολάει ένα καυτό κουκούλι στο λαιμό για να την τιμωρήσει. Ο αδελφός της ο Νεόφυτος δημιουργεί την οργάνωση Σπάρτακος εμπνευσμένος από την εξέγερση των δούλων στα ρωμαϊκά χρόνια και μετά τον Εμφύλιο ζει έναν έρωτα με μια συναγωνίστριά του, ο οποίος θυμίζει τη σχέση Ελλης Παππά – Νίκου Μπελογιάννη. Υπήρχαν τέσσερις – πέντε διαφορετικές γραφές του μυθιστορήματος, επισημαίνει ο γιος του ζευγαριού, και τα χειρόγραφα που κατέληξαν με το αρχείο της Σωτηρίου στο ΕΛΙΑ ήταν απίστευτα κακογραμμένα και λαβυρινθώδη. Αφού τα αποκρυπτογράφησε, ο Νίκος με την Ερη Σταυροπούλου χρειάστηκε να διαλέξουν ποια γραφή να προκρίνουν. «Για τη δράση στη Θράκη», λ.χ., «διαλέξαμε την εκδοχή που ήταν σε θρακιώτικο ιδίωμα, αντί για τη λόγια εκδοχή».
Μ.Χ.
Ανοιξε ορίζοντες
Οι παλιότεροι θυμούνται πόση επίδραση άσκησε ο «Εκηβόλος», ένα από τα πιο εκλεκτά περιοδικά για τη λογοτεχνία, την ποιητική και τη θεωρία, που κυκλοφόρησε σε 18 τεύχη μέχρι το 1989. Ο εκδότης του, ο Βασίλης Διοσκουρίδης, δημιουργός το 1992 και του οίκου «Το Ροδακιό» (μαζί με την Τζούλια Τσιακίρη), πέθανε χθες στα 70 του ύστερα από μακρά αρρώστια και θα κηδευτεί την Πέμπτη στις 3 μ.μ. από το Α’ Νεκροταφείο. Ιδιόρρυθμος λόγιος, δεν έγραψε δικό του έργο αλλά υπήρξε το κέντρο ενός από τα τελευταία φιλολογικά σαλόνια της Αθήνας και ενέπνεε συστηματικά μια παρέα δημιουργικών καλλιτεχνών, χωρίς ποτέ να υποταχθεί στον συρμό.
Χ.