Ο ατίθασος πίσω από τη Μέρκελ

Κόντευε μεσάνυχτα στο γιοτ κλαμπ στη Γαλλική Ριβιέρα, κοντά στο οποίο συνεδρίαζε η Σύνοδος Κορυφής G20. Η γερμανίδα Καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ είχε αρχίσει να ανακοινώνει στους δημοσιογράφους την απόφασή της να μπλοκάρει τη χορήγηση δανείου προς την Ελλάδα, όταν ξαφνικά παρενέβη ο υπουργός Οικονομικών της για να βάλει τα πράγματα στη θέση τους.

Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε εξήγησε στους παρευρισκομένους ότι ήταν δική του ιδέα να απειλήσει ότι θα κόψει τη ροή του χρήματος προς την Αθήνα. Η κίνηση είχε βοηθήσει να πειστεί η ελληνική κυβέρνηση να εγκαταλείψει τα σχέδια για δημοψήφισμα αποκλιμακώνοντας την κρίση στις αγορές. Οπως είπε ο Σόιμπλε, είχε μεταφέρει τα νέα στον ομόλογό του Ευάγγελο Βενιζέλο ο οποίος νοσηλευόταν τότε στο νοσοκομείο με πόνους στο στομάχι. «Ναι, πράγματι ήταν ο υπουργός Οικονομικών που σταμάτησε την καταβολή της δόσης», παραδέχτηκε κάπως ταραγμένη η Μέρκελ: «Εκείνος ήταν που αντέδρασε πρώτος». Οι ρεπόρτερ κοίταζαν έκπληκτοι ο ένας τον άλλον, αφού μπροστά τους η πιο ισχυρή ηγέτιδα της Ευρώπης είχε δεχτεί δημοσίως διόρθωση από τον υπουργό της και αντί να αντιδράσει παραδέχτηκε ότι εκείνος είχε δίκιο. Το ασυνήθιστο αυτό γεγονός δείχνει τη σύνθετη σχέση Μέρκελ και Σόιμπλε. Κάποτε ήταν ο επικεφαλής της και σήμερα είναι εκείνη το αφεντικό του. Ο δεσμός τους επέζησε για δύο δεκαετίες και τώρα αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους.

Αφοσίωση. Η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή δύναμη και η Γαλλία η δεύτερη. Για μήνες οι αγορές και τα μέσα ενημέρωσης επικεντρώθηκαν στη σχέση Μέρκελ και Σαρκοζί, που θεωρούνταν το δίδυμο που θα σώσει το ευρώ. Εφτασαν μάλιστα στο σημείο να τους βαφτίσουν «Μερκοζί». Εάν εξεταστεί η σχέση της Μέρκελ και του Σόιμπλε όμως, καταλαβαίνει κανείς ότι αυτή είναι το ίδιο σημαντική για το μέλλον της Ευρώπης. «Η καγκελάριος μπορεί να βασίζεται στην αφοσίωσή μου», είπε ο Σόιμπλε στο Reuters. «Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα κρατήσω κλειστό το στόμα μου, ότι όλα θα είναι εύκολα μαζί μου. Εχω την ελευθερία να κάνω ό,τι θεωρώ εγώ σωστό».

Ο 69χρονος Σόιμπλε είναι υπέρμαχος της ευρωπαϊκής ενότητας και έχει επηρεάσει σημαντικά την πολιτική που ακολουθεί το Βερολίνο για την αντιμετώπιση της κρίσης. Αρκετοί που γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι θεωρούν ότι είναι ίσως ο μόνος πολιτικός ικανός να πιέσει τη Μέρκελ – μια πολιτικό από την πρώην Ανατολική Γερμανία που δεν θέλει να αναλαμβάνει κινδύνους – να υιοθετήσει τις απαραίτητες πολιτικές για τη σωτηρία του ευρώ.

«Νομίζω ότι ο Σόιμπλε μέσα στις επόμενες εβδομάδες θα είναι ένας από τους κύριους αρχιτέκτονες μιας λύσης για την ευρωζώνη», είπε ο Πρωθυπουργός του Λιχτενστάιν Κλάους Τσούτσερ.

Οι ιδέες του Σόιμπλε έχουν επιδράσει άμεσα στις εξελίξεις. Στα πρώτα στάδια της κρίσης πρότεινε τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού νομισματικού ταμείου για τις χώρες με προβλήματα. Τότε η ιδέα ακουγόταν ριζοσπαστική και η Μέρκελ σύντομα την απέρριψε επιμένοντας ότι τον ρόλο αυτό τον έχει το ΔΝΤ. Ενάμιση χρόνο μετά όμως, η ευρωζώνη δημιούργησε το νέο ταμείο βοήθειας ESM, το οποίο είναι σχεδόν βέβαιο ότι πρότεινε ο Σόιμπλε για το ευρωπαϊκό νομισματικό ταμείο. Τον Ιούνιο προκάλεσε αίσθηση στέλνοντας επιστολή στους συναδέλφους του στην ευρωζώνη απαιτώντας να δεχτούν κούρεμα οι ιδιώτες ομολογιούχοι κάτοχοι του ελληνικού χρέους. Πολλοί απέρριψαν την ιδέα τότε, αλλά τώρα η ανταλλαγή χρέους έχει γίνει αποδεκτή. Αν και η Μέρκελ ήξερε από πριν για την επιστολή, δεν τη είχε δει η ίδια, λένε συνεργάτες της, σημάδι της μεγάλης ελευθερίας που απολαμβάνει ο υπουργός της.

ταλεντο. Η Μέρκελ και ο Σόιμπλε συναντήθηκαν για πρώτη φορά μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989. Δικηγόρος στο επάγγελμα, ήταν ο επικρατέστερος διάδοχος τού τότε καγκελαρίου της Δυτικής Γερμανίας Χέλμουτ Κολ και θεωρούνταν από πολλούς το μεγαλύτερο πολιτικό ταλέντο της γενιάς του. Η Μέρκελ, από την άλλη πλευρά του τείχους, μια ντροπαλή 35χρονη, εκτελούσε χρέη εκπροσώπου Τύπου του Λόθαρ ντε Μεζιέρε, του μεταβατικού ηγέτη της Ανατολικής Γερμανίας που την οδήγησε στην ενοποίηση. Μέσα σε έξι μήνες από τη γνωριμία τους όλος ο κόσμος του Σόιμπλε ανατράπηκε. Ηταν Οκτώβριος του 1990 όταν ο Σόιμπλε, τότε υπουργός Εσωτερικών, έκανε περιοδεία περνώντας από την πόλη του Οπεναου, κοντά στα σύνορα με τη Γαλλία. Εκεί ένας 37χρονος τράβηξε όπλο και του έριξε τρεις φορές πετυχαίνοντάς τον στο πρόσωπο και στη σπονδυλική στήλη. «Δεν αισθάνομαι πια τα πόδια μου…» ήταν τα τελευταία λόγια του Σόιμπλε πριν να χάσει τις αισθήσεις του. Μεταφέρθηκε αμέσως στο Φράιμπουργκ, τη γενέτειρά του, όπου οι γιατροί προσπαθούσαν όλη τη νύχτα να του σώσουν τη ζωή ενώ ο Κολ που επισκέφτηκε το δεξί του χέρι στην Εντατική μετά βίας κατάφερε να κρύψει τα δάκρυά του. Ο Σόιμπλε όχι μόνο επέζησε αλλά επέστρεψε στα καθήκοντά του στη Βόννη λίγους μήνες μετά παρά τις αντιδράσεις της οικογένειάς του. Εδειχνε εύθραυστος αλλά ο Κολ πίστευε σε εκείνον και η πίστη του δικαιώθηκε, αφού κέρδισε ξανά τις εκλογές του 1994 με μικρή πλειοψηφία και χάρη στις προσπάθειες του Σόιμπλε.

Εάν ο Κολ εγκατέλειπε την εξουσία το 1998 και άφηνε τον Σόιμπλε να κατέβει στις εκλογές ενάντια στον Γκέρχαρντ Σρέντερ, ο δικηγόρος από το Φράιμπουργκ ίσως γινόταν καγκελάριος. Ομως ο Κολ ήθελε να είναι εκείνος που θα οδηγούσε τη χώρα του στο ευρώ. Τελικά έχασε τις εκλογές και ο Σόιμπλε πήρε τη θέση τού επικεφαλής της Χριστιανοδημοκρατικής Ενωσης (CDU) ορίζοντας δεύτερη στην ιεραρχία την Ανγκελα Μέρκελ.

ΤΣΟΥΝΑΜΙ ΑΠΟ ΜΕΡΚΕΛ. Η ειρηνική συνύπαρξή τους κράτησε μόλις ενάμιση χρόνο. Τον Δεκέμβριο του 1999 ο Κολ βρέθηκε μπλεγμένος σε σκάνδαλο για την προεκλογική του καμπάνια και η Μέρκελ έγραψε ένα άρθρο στη «Frankfurter Allgemeine Zeitung» που έπληξε σαν τσουνάμι τη γερμανική πολιτική σκηνή. Σε αυτό καλούσε το κόμμα να προχωρήσει μπροστά χωρίς τον Κολ. Ο νονός των Χριστιανοδημοκρατών δεν μπορούσε να πιστέψει ότι η νεαρή προστατευομένη του είχε γράψει το άρθρο χωρίς να έχει τη συγκατάθεση του αφεντικού της, του Σόιμπλε. Ετσι ο Κολ ξεκίνησε ολόκληρη καμπάνια στο παρασκήνιο για να υπονομεύσει τον άνθρωπο που κάποτε είχε χαρακτηρίσει διάδοχό του και σε λιγότερο από δύο μήνες, και ύστερα από κάποιες ασυμφωνίες που προέκυψαν από όσα είχε πει ο Σόιμπλε για μια χορηγία του κόμματος, ο τελευταίος αναγκάστηκε να παραιτηθεί.

Η Μέρκελ θεωρήθηκε ως η μόνη πολιτικός με «καθαρό πρόσωπο» και ανέβηκε στην ηγεσία του κόμματος. «Ηταν εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση για τον Σόιμπλε» ανέφερε πρώην υπουργός της κυβέρνησης Κολ που έζησε το δράμα από πρώτο χέρι και γνωρίζει άριστα τόσο τον Σόιμπλε όσο και τη Μέρκελ. «Εκείνο τον καιρό η CDU ζητούσε κάτι νέο από κάποιον που δεν ήταν κοντά στον Κολ όπως ήταν ο Σόιμπλε. Εκμεταλλεύτηκε το σκάνδαλο Κολ», προσέθεσε η ίδια πηγή.

Στο βιβλίο «Ο τρόπος μου» (My Way) του 2004, που περιλαμβάνει συνεντεύξεις με τη Μέρκελ, η γερμανίδα Καγκελάριος επιβεβαίωσε ότι ο Σόιμπλε δεν ήξερε για το επίμαχο άρθρο πριν δημοσιευτεί. Ενας λόγος που έγραψε το άρθρο, είπε, ήταν για να του δώσει την ελευθερία να διοικήσει ένα κόμμα στο οποίο ο Κολ εξακολουθούσε τότε να ρίχνει βαριά τη σκιά του. Ο Σόιμπλε όμως ποτέ δεν έχασε τη φιλοδοξία του. Στη βιογραφία που έγραψε για τη Μέρκελ το 2010 ο Γκερντ Λάνγκουθ, περιγράφεται ότι ο Σόιμπλε το 2004 μάταια περίμενε για εβδομάδες να μιλήσει με τη Μέρκελ για την προεδρική θέση που τόσο ήθελε. Μάλιστα στη διάρκεια κοινού τους ταξιδιού στην Τουρκία τότε, αναφέρεται στο βιβλίο, η Μέρκελ προσπάθησε και κατάφερε να μη βρεθεί καθόλου μόνη με τον Σόιμπλε για να συζητήσουν το θέμα. Ετσι, το 2009 προκάλεσε έκπληξη η επιλογή του για τη θέση του υπουργού Οικονομικών όταν η Μέρκελ εξελέγη ξανά καγκελάριος. Ο Σόιμπλε έπεισε τη Μέρκελ με τις μεγάλες γνώσεις που επέδειξε στα οικονομικά κατά τις συζητήσεις για κυβέρνηση συνασπισμού.