Η λιτότητα χωρίζει την Ευρώπη

Σε όλη τη διάρκεια της μακράς κρίσης χρέους στην Ευρώπη, η Γερμανία προτείνει το ίδιο δυνατό φάρμακο στους εταίρους της: μια αυστηρή δόση δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Οσο καιρό οι ασθενείς ήταν χώρες του Νότου όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, που θεωρούνταν θύματα ενός μη-υγιούς τρόπου ζωής, οι βορειότερες χώρες σαν τη Γαλλία, την Αυστρία και την Ολλανδία έδειχναν διατεθειμένες να συμφωνήσουν με τις συνταγές της Γερμανίας για τη μείωση του χρέους στο όνομα της οικονομικής υγείας. Και υποστήριζαν την επιμονή της Γερμανίας να μη γίνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ένας δανειστής ύστατης ανάγκης των χρεωμένων χωρών, αγοράζοντας τα ομόλογά τους.

Ομως ξαφνικά, καθώς οι φόβοι των επενδυτών διογκώνονται απέναντι στην πιθανότητα χώρες της ευρωζώνης να βυθιστούν στην ύφεση, ακόμα και χώρες όπως η αξιόχρεη Γαλλία βρίσκουν ότι κοστίζει όλο και πιο ακριβά ο δανεισμός τους από τις αγορές. Και με αυτήν την εξέλιξη έρχεται και η συνειδητοποίηση: η λιτότητα, αντί να διευκολύνει την αντιμετώπιση του χρέους, τη δυσκολεύει – και την κάνει ακόμα πιο ακριβή.

Η έκθεση των ΗΠΑ και ιδιαίτερα των τραπεζών τους στο χρέος της Ευρώπης, ανησυχεί πολύ τους επενδυτές, κυρίως μετά την προειδοποίηση του οίκου πιστοληπτικής αξιολόγησης Fitch ότι οι αμερικανικές τράπεζες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες εάν η Ευρώπη δεν λύσει την κρίση της γρήγορα. Η πτώση των μετοχών αυτών των αμερικανικών τραπεζών τις τελευταίες ημέρες τονίζει τη νευρικότητα που προκαλεί η κατάσταση στην Ευρώπη.

Στην Ευρώπη καθώς το κόστος δανεισμού αυξάνεται για τη Γαλλία, τόσο αλλάζει και η στάση απέναντι στον μελλοντικό ρόλο της ΕΚΤ. Ηδη, οι γάλλοι αξιωματούχοι διαφωνούν για το θέμα αυτό ανοιχτά με τους Γερμανούς. Την Τετάρτη, η γερμανίδα Καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ επανέλαβε την αντίθεσή της στην προοπτική αγοράς ομολόγων από την ΕΚΤ, ενώ ο γάλλος υπουργός Οικονομικών Φρανσουά Μπαρουάν εξέφρασε ακριβώς το αντίθετο. Ο Μπαρουάν ζήτησε την υποστήριξη όλων των ευρωπαϊκών θεσμών για να ξεπεραστεί η κρίση. «Ομως η Γερμανία, για ιστορικούς λόγους, έκλεισε την πόρτα στην άμεση ανάμειξη της ΕΚΤ», δήλωσε, θυμίζοντας τους βαθείς γερμανικούς φόβους για τον πληθωρισμό που θα μπορούσε να δημιουργηθεί εάν η κεντρική τράπεζα διοχετεύσει περισσότερα χρήματα στις οικονομίες της ευρωζώνης.

Τις τελευταίες ημέρες η κεντρική τράπεζα αγόρασε περισσότερα ομόλογα της Ιταλίας και της Ισπανίας ώστε να σταθεροποιηθεί η κατάσταση. Στην προειδοποίησή της η Fitch αναφέρει πως οι αμερικανικές τράπεζες «μπορούν να επηρεαστούν σημαντικά εάν η κατάσταση απλωθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές». Ενας άλλος οίκος αξιολόγησης, ο Moody’s, υποβάθμισε δέκα γερμανικές τράπεζες, αυξάνοντας τους φόβους των επενδυτών.

Η Ιταλία συνεχίζει να είναι μεγάλη πηγή ανησυχιών παρά την ανακοίνωση την Τετάρτη από τον νέο Πρωθυπουργό Μάριο Μόντι μιας καινούργιας κυβέρνησης γεμάτη ακαδημαϊκούς και στελέχη της τραπεζικής βιομηχανίας. Ομως πλέον όλοι κοιτούν και πέραν της Ιταλίας, καθώς το φάσμα της ύφεσης στην Ευρώπη κάνει τους επενδυτές να συνειδητοποιήσουν ότι εάν όλες οι χώρες ταυτόχρονα σφίξουν το ζωνάρι, ελάχιστες θα μπορέσουν να ξεπεράσουν προβλήματα σύντομα.

Μέχρι στιγμής, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Αυστρία βρίσκονταν στο πλευρό της Γερμανίας απέναντι στην κρίση. Το Παρίσι, πρόθυμο να δείξει ότι ο γαλλογερμανικός άξονας λειτουργεί, υποστήριζε μέχρι τώρα τη στάση των Γερμανών για την ΕΚΤ. Το ερώτημα πλέον είναι εάν άλλες χώρες θα αρχίσουν να αντιστέκονται στις γερμανικές συνταγές. «Οι Γερμανοί μέχρι τώρα στηρίζονταν στους Γάλλους, τους Ολλανδούς και τους Αυστριακούς», παρατηρεί ο Σάιμον Τίλφορντ, επικεφαλής του Κέντρου Ευρωπαϊκών Μεταρρυθμίσεων στο Λονδίνο. «Ομως εάν συρθούν σε όλο αυτό και το κόστος δανεισμού συνεχίσει να αυξάνει και για τους ίδιους, θα επηρεαστεί η όλη στάση τους». Την Τετάρτη, η γαλλική κυβέρνηση έστειλε σαφές μήνυμα διαφωνίας. Κάλεσε την ΕΚΤ να βοηθήσει στην εκτόνωση της κρίσης αγοράζοντας ομόλογα της Ιταλίας, της Ελλάδας και άλλων χωρών της ευρωζώνης. «Ρόλος της ΕΚΤ είναι να εξασφαλίσει τη σταθερότητα του ευρώ αλλά και την οικονομική σταθερότητα της Ευρώπης», δήλωσε η Βαλερί Πεκρές, γαλλίδα υπουργός Προϋπολογισμού.

Ο γάλλος υπουργός Οικονομικών Φρανσουά Μπαρουάν, πήγε ένα βήμα πιο πέρα, υπαινισσόμενος για τον γερμανικό φόβο του πληθωρισμού, ο οποίος σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς συνέβαλε στην άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Μάλιστα, μεγάλο μέρος της στάσης της Γερμανίας απέναντι στη σημερινή οικονομική κρίση έχει τις ρίζες του στην επιθυμία να μην επαναληφθεί η ιστορία. Ο Μπαρουάν έφερε ως παράδειγμα ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα στις ΗΠΑ και η Κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας παρενέβησαν στις αγορές ομολόγων τους χωρίς τον φόβο ότι επηρεάζονταν πολιτικά. «Ομως η Γερμανία έχει μια ιστορία, έχει μνήμες για τον πληθωρισμό και το υπερβολικό χρέος», πρόσθεσε.

Το Βερολίνο φοβάται ότι εάν επιτραπεί στις χώρες να στηριχθούν στην κεντρική τράπεζα, αυτό θα τις κάνει ράθυμες να αντιμετωπίσουν τα δικά τους προβλήματα. Πρόσφατα, ο Γενς Βάιντμαν πρόεδρος της γερμανικής Μπούντεσμπανκ και μέλος του ΔΣ της ΕΚΤ, χαρακτήρισε παράνομη τη χρήση της τράπεζας με στόχο να επιλυθούν τα προβλήματα στον προϋπολογισμό κάθε χώρας. «Η νομισματική πολιτική δεν μπορεί και δεν πρέπει να λύνει τα προβλήματα φερεγγυότητας κυβερνήσεων και τραπεζών», δήλωσε.

Οι αναλυτές όμως θεωρούν ότι καθώς οι Ευρωπαίοι δεν έχουν αρχίσει ακόμα τη δημιουργία ούτε του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, δεν υπάρχουν άλλα εργαλεία πέραν της λιτότητας για να αντιμετωπιστούν τα χρέη και τα ελλείμματα. Οι ίδιοι αναλυτές πιστεύουν όμως ότι εάν η ΕΚΤ λειτουργήσει ως δανειστής ύστατης ανάγκης, η κρίση μπορεί να ξεπεραστεί.