«Είμαστε όλοι Ελληνες Ευρωπαίοι»

Το πρωί της περασμένης Τετάρτης, όταν στο φύλλο εκείνης της ημέρας η γαλλική εφημερίδα «Λε Μοντ» φιλοξενούσε ένα δισέλιδο άρθρο υπό τον τίτλο «Είναι η Ελλάδα μια ευρωπαϊκή χώρα;», ο Μίλαν Κούντερα και η σύζυγός του Εβα συναντούσαν τον ιταλό δημοσιογράφο Μπερνάρντο Βάλι στο καφέ που βρίσκεται απέναντι από την είσοδο του σταθμού του παρισινού Μετρό «Σεβρ – Μπαμπιλόν». Η Εβα Κούντερα κρατούσε υπό μάλης ένα φύλλο της «Μοντ». Οταν κάθισε, άπλωσε την εφημερίδα πάνω στο τραπέζι. Από την προσοχή του δημοσιογράφου δεν ξέφυγε η έκφραση ενόχλησης που απλώθηκε στο πρόσωπο της γυναίκας. Την ίδια αντίδραση είχε και ο συγγραφέας όταν είδε τον τίτλο με εκείνο το ερωτηματικό. Οι δυο τους αντάλλαξαν μερικές κουβέντες στα τσέχικα που μαρτυρούσαν την οργή τους ακόμη και σε κάποιον που δεν γνωρίζει τη μητρική τους γλώσσα.

Αυτό το περιστατικό έδωσε την αφορμή στον ιταλό δημοσιογράφο να γράψει στη δική του εφημερίδα, τη «Ρεπούμπλικα», για τη δική του ενόχληση από εκείνον τον τίτλο με το ερωτηματικό στο τέλος. Ο τίτλος που επέλεξε για το δικό του άρθρο του είναι μια υπόθεση: «Εάν η Ευρώπη εξορίσει τον Πλάτωνα». Αλλά δεν έχει καμία αμφιβολία ότι το ερώτημα που ενόχλησε τον ίδιο, τον τσέχο συγγραφέα και τη σύζυγό του είναι «μια ύβρις ιστορικών διαστάσεων που αμφισβητεί την ουσία της Ευρώπης». Και στην οργισμένη αντίδραση του ζεύγους Κούντερα βλέπει ένα δηλωτικό ταυτότητας: «Είμαστε όλοι Ελληνες Ευρωπαίοι». «Είναι αλήθεια – γράφει ο Βάλι – ότι η Ελλάδα δεν παράγει πια τα αιώνια πρότυπα του κάλλους, όπως η Ρώμη δεν είναι πια η πατρίδα του Δικαίου. Το ίδιο ισχύει για πολλά άλλα κέντρα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Ολα αυτά τα παρελθόντα δεν ανήκουν στα σημερινά κράτη αλλά στο (κατά Μπενεντέτο Κρότσε) “βασίλειο της αλήθειας”. Συνθέτουν στο σύνολό τους, με τις διαφορές τους και τις αντιφάσεις τους, τον ελάχιστο κοινό παρονομαστή του πολιτισμού της σημερινής Ευρώπης, πολύγλωσσης αλλά με παρεμφερείς ιδέες που αλληλοεπηρεάστηκαν σχηματίζοντας ένα δυνατό ρεύμα σκέψης. Το να εμπιστευτούμε μόνο το επίπεδο του κατά κεφαλήν εισοδήματος και τις διακυμάνσεις του κοινού νομίσματος για να καθορίσουμε τη σχέση με την Ευρώπη και επομένως με τον πολιτισμό της, είναι απλώς ένα έγκλημα».

Η ΣΥΝΗΓΟΡΙΑ. Ο ιταλός δημοσιογράφος δεν αρνείται το δικαίωμα σε οποιονδήποτε να θέτει ερωτήματα για το εάν η σημερινή Ελλάδα μπορεί να συγκατοικήσει στη ζώνη του ευρώ με τα υπόλοιπα μέλη. Κανείς, όμως, δεν έχει το δικαίωμα να πιστεύει ότι η Ελλάδα δεν είναι πια ευρωπαϊκή. «Πώς θα μπορούσαμε να ακρωτηριάσουμε την Ευρώπη;», διερωτάται. Ο Μίλαν Κούντερα – προσθέτει – είναι ένας Ευρωπαίος που μπορεί να καταλάβει καλύτερα από τους άλλους τι σημαίνει να είσαι αποκλεισμένος. Η χώρα του εγκαταλείφθηκε στα νύχια της ναζιστικής Γερμανίας και δέκα χρόνια αργότερα της Σοβιετικής Ενωσης. «Ηταν εύκολο, λοιπόν, να εξηγηθεί η αντίδραση του στον προβοκατόρικο τίτλο για την Ελλάδα. Δεν μπορούσε να μην οργιστεί από εκείνο το ερωτηματικό που αμφισβητούσε τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της Ελλάδας. Στην Αθήνα γεννήθηκε η δημοκρατία, η πολιτική, το θέατρο, η φιλοσοφία, το κάλλος. Η αγροτική και βασανισμένη χώρα όπου οι δισεκατομμυριούχοι εφοπλιστές δεν πληρώνουν φόρους παραμένει συνώνυμο του πολιτισμού».