Οι διαδρομές του χρήματος

Εχει, αλήθεια, πολύ γούστο που αναρωτιόμαστε όλοι μας πώς δημιουργήθηκε η κρίση, στον ελληνικό τουλάχιστον χώρο, ενώ όλοι μας λίγο πολύ είμαστε ενήμεροι για το τι έχει συμβεί, ή εξακολουθεί να συμβαίνει. Είναι πράγματι καταπληκτικό να παρατηρεί κανείς πως ό, τι χαρακτηρίζεται ως σκάνδαλο, κυρίως οικονομικό, στη δημόσια ζωή της χώρας, ο καθένας το μεταφέρει στον μικρόκοσμό του, το συζητάει, το κουτσομπολεύει και μετά σχεδόν το ξεχνάει. Σάμπως το σκάνδαλο, το όποιο σκάνδαλο, να αφορά τον καθένα προσωπικά και, αφού δεν τον εξόντωσε, σχεδόν απαθής να περιμένει σε θέση αναμονής την αποκάλυψη ενός άλλου σκανδάλου. Σάμπως το σκάνδαλο, το κάθε σκάνδαλο, κυρίως το οικονομικό, να μην έχει σχέση με μια ηθική του μακρόκοσμου, που ακόμη κι όταν δεν επηρεάζεται η προσωπική μας ζωή, το σκάνδαλο να παραμένει μια βόμβα βραδυφλεγής που κάποια στιγμή θα εκραγεί και θα κάψει «αθώους» και ένοχους, φταίχτες και «μη φταίχτες».

Παραμένει αξιοπερίεργο πώς μετά τα τόσα που έχει υποστεί η ανθρωπότητα λογαριάζουμε τον ιδιωτικό μικρόκοσμό μας ως λίγο ή πολύ άσχετο με τον δημόσιο μακρόκοσμο, ώστε ό, τι κι αν συμβαίνει στον δεύτερο εμείς να καταγινόμαστε, για παράδειγμα, αν τα έπιπλά μας θα είναι από ξύλο καρυδιάς ή από καπλαμά. Στη συνομιλία του Γιάννη Στουρνάρα με τον Βασίλη Βασιλικό που δημοσιεύτηκε στη στήλη των «Αταίριαστων», τις πρώτες μέρες του περασμένου Ιουλίου, λέει σε κάποια στιγμή ο γνωστός οικονομολόγος: «Σαφώς υπάρχουν τραπεζικά στελέχη που βγάλανε πάρα πολλά λεφτά σε σχέση με το Χρηματιστήριο». Και σκέφτεται λοιπόν κανείς: πρόκειται για μια υπόθεση που όσο κι αν τον τρομάζει, ή τον κάνει να αγανακτεί, είναι δύσκολο για τον απλό πολίτη να συνειδητοποιήσει πώς κατορθώνεται η εμπλοκή με τους κερδοφόρους μηχανισμούς ή να γνωρίσει ονομαστικά τα στελέχη αυτά που κερδοσκοπήσανε εις βάρος του.

Πώς όμως μπορεί να παραμένει κανείς απαθής, σαν να μην έχει υπάρξει ως καταγγελία, η ομολογία στα «ΝΕΑ» του προπερασμένου Σαββάτου, του διευθυντή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Δημήτρη Εϊπίδη, στη συγκλονιστική του συνέντευξη με τον Σταύρο Θεοδωράκη, που λέει πως έχει στα χέρια του τα τιμολόγια ενός κομμωτηρίου της Θεσσαλονίκης αξίας 25.000 ευρώ, ποσό με το οποίο χρέωσε το Φεστιβάλ η προηγούμενη διεύθυνσή του. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι τόσο η προηγούμενη αυτή διεύθυνση όσο και πολλοί που θα διαβάσανε τη σχετική καταγγελία θα σκεφτήκανε ή θα είπανε: «Εδώ φαγωθήκανε εκατομμύρια ευρώ, οι μερικές χιλιάδες μας πειράξανε;». Η φράση αυτή ακριβώς είναι το point, που συνήθιζε να λέει η Μαίρη Χρονοπούλου, καλή της ώρα.

Αν δεν υπήρχε μια τέτοια συνείδηση τού «λίγο» ή τού «πολύ», ένας πρώην αντιπρόεδρος του ΠΑΣΟΚ που κατηγορείται για καταχρήσεις εκατομμυρίων θα είχε δυσκολευτεί να περιπέσει σ’ αυτές. Αναφέραμε μάνι μάνι, χωρίς καμιά προσπάθεια, τραπεζικά στελέχη που θα ήταν δύσκολο να πληροφορηθεί κανείς τα ονόματά τους, τη διεύθυνση ενός Φεστιβάλ, έναν αντιπρόεδρο κυβέρνησης. Δεν έχει παρά να κοιτάξει κανείς γύρω του ή να θυμηθεί όσες και όποιες ατασθαλίες συμβαίνει να έχει γνωρίσει και να τις φέρει στο κέντρο της συνείδησής του. Και αφού η Πολιτεία έχει παραιτηθεί και δεν έχει το κουράγιο να τιμωρήσει, ή να κατασχέσει, το μόνο που απομένει είναι η διαπόμπευση.

Μια διαπόμπευση όμως που δεν θα γίνεται με γιαούρτια ή πέτρες, γιατί ώσπου να φτάσουν στον προορισμό τους τα μεν πρώτα έχουν εξατμιστεί, οι δε δεύτερες έχουν εξαιρετικά ελαφρύνει. Μια διαπόμπευση που θα κάνει όσους έχουν αμαρτήσει να αισθάνονται πρακτικά ως μια κατάπτυστη εξαίρεση.