Τα παιδιά γεννιούνται με προδιάθεση να δίνουν

Τα πιο διαδομένα εγχειρίδια για την ανατροφή των παιδιών, όπως το πολύ δημοφιλές στην Αμερική «Handbook of Child Psychology» (Εγχειρίδιο Παιδικής Ψυχολογίας), εκπαιδεύουν τους γονείς πώς να διορθώσουν την αυθόρμητη προδιάθεση του παιδιού τους να τα θέλει όλα για τον εαυτό του. Τώρα όμως ξέρουμε πως αυτό δεν είναι αλήθεια, το παιδί δεν γεννιέται έτσι.
 
Μια σημαντική έρευνα που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «PLoS One» και παρουσιάστηκε από τις στήλες της «Γουόλ Στριτ Τζέρναλ» δείχνει με πειστικό τρόπο ότι είμαστε βιολογικά προγραμματισμένοι μ’ ένα «γονίδιο αλτρουισμού».

Τουλάχιστον το έχουμε πολλοί από εμάς, ενεργό και λειτουργικό. Η αληθινή ανωμαλία είναι οι «εκ γενετής εγωιστές», επειδή είναι θύματα μιας γενετικής δυσλειτουργίας. Αυτό είναι το αποτέλεσμα του πειράματος που πραγματοποιήθηκε από ομάδα ψυχολόγων σ’ ένα ισραηλινό εργαστήριο υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Ρουτ Αβινουμ του Εβραϊκού Πανεπιστημίου.

Το τεστ είναι απλό, αρχίζει με 136 παιδιά ηλικίας 3 – 4 ετών. Καθένα μπαίνει μόνο του σ’ ένα δωμάτιο που έχει διαρρυθμιστεί σε αίθουσα παιγνιδιού ενός παιδικού σταθμού. Του δίνουν έξι πολύχρωμα αυτοκόλλητα. «Μπορείς να τα κρατήσεις όλα για τον εαυτό σου», του λένε, «ή μπορείς να δώσεις κάποια σ’ ένα άλλο παιδί που δεν έχει».

Τα αυτοκόλλητα είναι χρωματιστά, έχουν ωραίες και ελκυστικές εικόνες. Κανένας άλλος συνομήλικος του παιδιού δεν υπάρχει στο δωμάτιο, έτσι το παιδί δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το ποιος θα ωφεληθεί από το ενδεχόμενο δώρο του. Απαιτείται εδώ εκ μέρους του παιδιού μια αξιοσημείωτη γι’ αυτή την ηλικία προσπάθεια να φανταστεί, καθώς θα πρέπει να φανεί γενναιόδωρο προς ένα αφηρημένο όν.

Εντούτοις το αποτέλεσμα του τεστ δεν αφήνει αμφιβολίες: τα δύο τρίτα των παιδιών επιλέγουν να δώσουν μερικά αυτοκόλλητα στα άλλα μόνο και μόνο επειδή τους είπαν ότι σε κάποιο μέρος υπάρχουν παιδιά που δεν έχουν κανένα αυτοκόλλητο. Διαφορές ανάμεσα στα αγόρια και τα κορίτσια δεν υπάρχουν.

Μερικά παιδιά μάλιστα δείχνουν τόσο ακραίο αλτρουισμό που δωρίζουν όλα τα αυτοκόλλητα. Οταν τα ρωτούν γιατί, απαντούν: «Επειδή έτσι αισθανόμαστε πιο ευτυχισμένα».

Tο AVPR1A

Αραγε, οφείλονται όλα στο πώς έχουν ανατραφεί από την οικογένειά τους; Καμιά σχέση. Οι ισραηλινοί ψυχολόγοι απομόνωσαν ένα γονίδιο, το AVPR1A, που «ρυθμίζει στον εγκέφαλο ορμόνες οι οποίες συνδέονται με τις κοινωνικές συμπεριφορές μας», περιλαμβανομένου του αλτρουισμού και του πνεύματος συνεργασίας.

Χρησιμοποιώντας την τεχνολογία της απεικόνισης μαγνητικού συντονισμού (MRI) η οποία επιτρέπει την απεικόνιση της εγκεφαλικής δραστηριότητας, παρατήρησαν πως σε κάθε πράξη γενναιοδωρίας το γονίδιο AVPR1A απελευθερώνει νευροδιαβιβαστές παρόμοιους με την ντοπαμίνη, οι οποίοι προκαλούν αίσθηση φυσικής ευεξίας.

Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε και μια ανεξάρτητη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και δημοσιεύτηκε κι αυτή στην επιθεώρηση «PLoS One»: στην περίπτωση αυτή διαπιστώθηκαν αλτρουιστικά αντανακλαστικά και ένα μια αίσθηση δικαιοσύνης σε παιδιά μόλις 15 μηνών, μετρώντας τη βούλησή τους να μοιραστούν το αγαπημένο τους παιγνίδι.

Οι επιστήμονες εντοπίζουν την εξαίρεση στον κανόνα σ’ εκείνα τα παιδιά που αρνούνται να δώσουν και τα θέλουν αντιθέτως όλα για τον εαυτό τους. Η εξαίρεση αυτή εξηγείται από μια παραλλαγή του γονιδίου AVPR1A.

Οι έρευνες επιβεβαιώνουν το αυξανόμενο ενδιαφέρον των επιστημονικών μελετών για το θέμα του αλτρουισμού, το οποίο ο ερευνητής του Χάρβαρντ Γιοσάι Μπένκλερ στο έργο του «Ο Πινγκουίνος και ο Λεβιάθαν» επεκτείνει σε όλες τις κοινωνικές επιστήμες και στην οικονομία.