Το φίλτρο κράτησε μισόν αιώνα

Στο άκουσμα της είδησης του θανάτου του Ρενέ Γκοσινί, το 1977, ο Αλμπέρ Ουντερζό έμεινε καθισμένος σε μια καρέκλα για 24 ώρες. Δύσκολο να χωνέψει τον χαμό ενός ανθρώπου τον οποίο γνώρισε στις αρχές της δεκαετίας του ’50 και με τον οποίο ήταν κάτι παραπάνω από φίλος και αδελφός. Το ονοματεπώνυμο του ενός ήταν προέκταση του ονοματεπώνυμου του άλλου, και τα δυο μαζί παρέπεμπαν στον Αστερίξ, τον ήρωα που κατέκτησε την υφήλιο όσο κανένας άλλος ευρωπαίος ήρωας κόμικς.

Η ΔΙΑΔΟΧΗ. Πριν από λίγες μέρες, οι Εκδόσεις Hachette γιόρτασαν τα 350 εκατομμύρια αντίτυπα (σε 110 χώρες) του εμβληματικού Γαλάτη. Ταυτόχρονα ο Αλμπέρ Ουντερζό, στα 84 χρόνια του, έκανε γνωστό ότι σταματά τη δραστηριότητά του, φροντίζοντας όμως να δώσει νέα ζωή στο κόμικς με το οποίο συνέδεσε τη ζωή του. Επειτα από κάποιους δισταγμούς και αφού φλέρταρε με την κάπως ματαιόδοξη ιδέα να συνεχίσει μέχρι τέλους να παράγει τα κόμικς του και να πάρει μαζί του, στον θάνατο, τους θρυλικούς του Γαλάτες, αποφάσισε τελικά ότι αυτοί οι αιώνιοι αντάρτες άξιζε να ζήσουν και ερήμην του.

Προανήγγειλε λοιπόν ότι θα υπάρξει νέα ομάδα παραγωγής του Αστερίξ και ότι ήδη επέλεξε τον διάδοχό του εικονογράφο και σεναριογράφο: τον λένε Ζαν-Ιβ Φερί, είναι «δικό του παιδί», καθώς μετείχε για χρόνια σε στούντιο που είχε δημιουργήσει ο Ουντερζό, και έγινε γνωστός στη Γαλλία από ένα κόμικς που λέγεται «Ο Ντε Γκολ στην παραλία» και σατιρίζει τον στρατηγό που έγινε ο πολιτικός-σύμβολο της μεταπολεμικής Γαλλίας.

Τον Αστερίξ, οι Γκοσινί και Ουντερζό τον επινόησαν το 1959. Η καριέρα τους όμως είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα. Ο Ουντερζό, που γεννήθηκε στη Γαλλία από γονείς ιταλούς μετανάστες το 1927, είχε δείξει από μαθητής το ταλέντο του.

Ο μεγάλος του αδελφός, ο Μπρούνο, τον έστειλε σε έναν παρισινό εκδότη. Εκεί πήρε τις πρώτες του γνώσεις για τα κόμικς και έφτιαξε και ο ίδιος ένα πρωτόλειο, βασισμένο σε μύθο του Λα Φοντέν, το οποίο εξέδωσε το 1944. Πέρα από το ταλέντο του, είχε και ένα άλλο προσόν: ήταν ακούραστος. Δούλευε συνεχώς εικονογραφώντας βιβλία, κάνοντας σκίτσα για τη «France Soir» και δουλεύοντας ως ρεπόρτερ στη «France Dimanche». Οταν γνώρισε τον δύο χρόνια μεγαλύτερό του Ρενέ Γκοσινί, αυτός είχε μόλις επιστρέψει από σπουδές στις ΗΠΑ. Κόλλησαν αμέσως και έφτιαξαν δυο-τρία κόμικς με τα οποία ασχολήθηκαν – παράλληλα με άλλες δουλειές – όλη τη δεκαετία του ’50. Δεν είχαν ακόμη χρήματα, απόδειξη ότι ο Ουντερζό εγκαταστάθηκε το 1958 σε ένα καινούργιο διαμέρισμα μεν, σε συγκρότημα εργατικών κατοικιών δε, στο σημερινό Σεν-Σεν-Ντενί.

Οταν πια, το 1961, η επιτυχία του Αστερίξ άρχισε να ξεπερνάει κάθε προσδοκία, ο Ουντερζό άρχισε να περιορίζει τις άλλες του δραστηριότητες για να αφοσιωθεί στο νέο του δημιούργημα. Αν και όχι αμέσως. Παρήγε έναν Αστερίξ τον χρόνο, αλλά ταυτόχρονα ασχολιόταν με δύο ακόμη κόμικς, φτάνοντας να σχεδιάζει πέντε σελίδες την ημέρα, παραγωγή πέρα από τα ανθρώπινα όρια, σύμφωνα με τους ειδικούς. Το φορμάτ δεν ήταν το συνηθισμένο. Οι σελίδες που σχεδίαζε ήταν μεγάλες, γιατί ήθελε να κινεί όλο τον καρπό του, σαν ζωγράφος, και όχι μόνο τα δάχτυλα, σαν σχεδιαστής. Τον χρωματισμό των σχεδίων τον έκανε συνήθως ο αδελφός του, γιατί ο ίδιος πάσχει εκ γενετής από δαλτονισμό και δεν μπορεί να ξεχωρίσει το κόκκινο από το πράσινο!

Στη διαδρομή του χρόνου απέκτησε και πρόβλημα στις αρθρώσεις του χεριού, κάτι που τον υποχρέωσε να έχει βοηθούς στο σχέδιο. Ολα αυτά όμως δεν του στάθηκαν εμπόδιο. Ούτε και ο θάνατος του Γκοσινί τον έκανε εν τέλει να σταματήσει. Συνέχισε μόνος του, γράφοντας και τα κείμενα. Στα πρώτα τεύχη που ολοκλήρωσε χωρίς τον μεγάλο του συνεργάτη, κατόρθωσε να κρατήσει σε γενικές γραμμές το ύφος και το λεπτό χιούμορ του, καλλιεργώντας πάντα το δικό του βασικό χάρισμα, το οποίο είναι η εικόνα που βγάζει απευθείας γέλιο, πριν καν διαβάσει κανείς το κείμενο.

Τα μεγαλύτερα προβλήματά του προέκυψαν τα τελευταία χρόνια, από εκεί που δεν τα περίμενε. Η μοναχοκόρη του Σιλβί τον πήγε στα δικαστήρια. Ο λόγος – τι άλλο; – τα περιουσιακά και αφορμή το γεγονός ότι δέχθηκε να πουλήσει τον εκδοτικό οίκο των δύο δημιουργών, τον Albert – Rene, στη Hachette. Ο ίδιος ο Ουντερζό ρίχνει φυσικά το φταίξιμο στον κακό γαμπρό, η δε κόρη κατηγορεί τον περίγυρο του πατέρα της ότι τον επηρεάζει αρνητικά στις αποφάσεις του. Πατέρας και κόρη δεν μιλιούνται, κι ας μένουν σε απόσταση ενός χιλιομέτρου – ο Ουντερζό δεν μένει πια σε εργατική κατοικία, αλλά σε ένα υπέροχο κτίριο στο αριστοκρατικό Νεϊγί.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, πλάκωσε και η… Εφορία. Η οποία θυμήθηκε, πενήντα χρόνια μετά τη γέννηση του Αστερίξ, ότι ο Ουντερζό δεν θα έπρεπε να δηλώνει συνδημιουργός του διάσημου κόμικς αλλά απλώς… εικονογράφος του – τουλάχιστον για τα τεύχη που έφτιαξε με τον Γκοσινί. Κάτι που αλλάζει το καθεστώς με το οποίο φορολογείται και του ζητάει αναδρομικά κάπου 200.000 ευρώ. Το ποσό δεν πρέπει να τον προβλημάτισε και πολύ, αλλά ο Αλμπέρ Ουντερζό δεν το άφησε να περάσει έτσι γιατί δεν μπορεί να χωνέψει ότι ξαφνικά το κράτος θεωρεί ότι ο ρόλος του ήταν παρακατιανός και ότι δημιουργός του Αστερίξ ήταν μόνο ο Γκοσινί. Και προφανώς έχει δίκιο.

ΦΙΛΟΛΟΓΙΕΣ. Οσο για το κερασάκι στην τούρτα – γιατί υπάρχει και αυτό – ακούει στο όνομα Μισέλ Σερ, είναι φιλόσοφος και βγήκε πρόσφατα και είπε στο ραδιόφωνο ότι ο Αστερίξ αποθεώνει τον φασισμό και τον ναζισμό. Γιατί; Μα επειδή όλα τα προβλήματα στο κόμικς αυτό λύνονται με… μπουνιές, «λες και η σωματική ρώμη αποτελεί τη λύση σε όλα τα προβλήματα και όλες τις συμφορές». Και δεν έβαλε τελεία εκεί, προσθέτοντας ότι και το περίφημο μαγικό φίλτρο που μοιράζει στους Γαλάτες ο δρυΐδης τους δεν είναι παρά… αποθέωση των ναρκωτικών ουσιών. Είναι της μόδας αυτού του τύπου οι κατεδαφίσεις – ακόμη και τα Στρουμφάκια κατηγορήθηκαν για Ναζί, ρατσιστές και μισογύνηδες.

Ούτε αυτά όμως μπορούν να πτοήσουν τον χαλκέντερο Ουντερζό. Είναι παιδί του πολέμου και έχει επίγνωση του ταλέντου του. Ξέρει ότι υπήρξε ένας μείζων κομίστας του 20ού αιώνα, ότι κατάφερε να δαμάσει πολύ διαφορετικά στυλ και ότι με το χιούμορ και τη δύναμη του έργου του έχει εξασφαλισμένη υστεροφημία. Ολα τα άλλα δεν είναι παρά κουτσομπολιό…