Μετρ της εικόνας και της μεταφοράς

Ο Τούμας Τράνστρεμερ είναι παιδί του πολέμου. «Ο πόλεμος υπήρξε μια εξαιρετικά δυνατή εμπειρία για μένα», είχε πει σε μια παλιά του συνέντευξη. Και εξηγούσε το γιατί: «Παρ’ όλο που η Σουηδία ήταν ουδέτερη, την περιέβαλλαν χώρες υπό γερμανική κατοχή – η Νορβηγία ήταν υπό κατοχή, το ίδιο και η Δανία. Η Σουηδία ήταν ανεξάρτητη, αλλά την ίδια ώρα ήταν και πολύ απομονωμένη. Ο κόσμος ήταν διχασμένος – μερικοί ήταν με τους Συμμάχους, άλλοι με τους Γερμανούς. Υπήρχαν μεγάλες εντάσεις και τις αισθάνθηκα πολύ ως παιδί. Οι περισσότεροι στην οικογένειά μου ήταν με τους Συμμάχους, αλλά εγώ ήμουν ο πιο φανατικός οπαδός τους. Ημουν ένα μικρό αγόρι που ήθελε να είναι καθηγητής, όχι παιδί. Εδινα μαθήματα στους άλλους συνεχώς. Διάβαζα τις εφημερίδες και παρακολουθούσα τα του πολέμου με ένταση».

Οι περισσότεροι κριτικοί βλέπουν στο έργο του μια συνεχή εξέλιξη από την πρώτη του συλλογή μέχρι τις πιο πρόσφατες. Ο ίδιος λέει ότι δεν μπορεί να καταλάβει αν ισχύει κάτι τέτοιο. Το βέβαιο είναι πως είναι ένας μετρ της εικόνας και της μεταφοράς.

Οι συχνές αναφορές του στη φύση δεν σημαίνει ότι αγνοούν τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η τεχνολογία είναι και αυτή μέρος του κόσμου που περιγράφει, συχνά σε αντιπαραβολή με το φυσικό στοιχείο. «Κι όλα αυτά αναμειγνύονται με την ανθρώπινη φύση και με την πολυπλοκότητα των πραγμάτων και των στιγμών, δημιουργώντας ένα ζωώδες στοιχείο που υπογραμμίζει την αγριότητα του κόσμου», γράφει ένας κριτικός.

Είναι ο ποιητής που έχει περιγράψει καλύτερα από κάθε άλλον, λένε, το παράξενο σουηδικό καλοκαίρι με τις μεγάλες μέρες και τον αρκτικό ήλιο, περιγράφει όμως το ίδιο καλά τη σύγχρονη βιομηχανοποίηση, τις απέραντες πόλεις, τα αναρίθμητα πλήθη, τους ουρανοξύστες, τα ασανσέρ, τις γραμμές των αυτοκινήτων στους αυτοκινητοδρόμους, τις τηλεφωνικές συνομιλίες.

Το 1990 είχε την ατυχία να πάθει ένα εγκεφαλικό επεισόδιο που τον άφησε παραπληγικό. Κινείται κάπως, παίζει πολύ συχνά και πιάνο μόνο με το αριστερό χέρι που δεν επηρεάστηκε από το επεισόδιο, αλλά η ομιλία του δεν έχει αποκατασταθεί. Απολύτως διαυγής πνευματικά, συνέχισε να γράφει, έστω και πιο δύσκολα.

Εβγαλε μία ακόμη ποιητική συλλογή και αργότερα, όταν αισθανόταν πια αρκετά αδύναμος για να γράψει μεγάλα ποιήματα, έγραψε και εξέδωσε 45 χοϊκού. Στην Ελλάδα τον μάθαμε αργά. Δύο βιβλία με ποίησή του κυκλοφόρησαν, και τα δύο τη δεκαετία του 2000 και τα δύο μεταφρασμένα από τον Βασίλη Παπαγεωργίου. Είναι οι συλλογές «Τα Ποιήματα» (εκδόσεις Printa) και «Η Πένθιμη Γόνδολα» (εκδόσεις Νεφέλη).

Από τις μεταφράσεις του Βασίλη Παπαγεωργίου είναι και οι στίχοι που ακολουθούν από το ποίημα «Βερμέερ»: