Σκιές

Ο,τι ακολουθεί δεν είναι βιβλιοκριτική, δεν είναι δουλειά μου. Αλλά το καινούργιο αφήγημα του Μάνου Ελευθερίου «Πριν απ’ το ηλιοβασίλεμα» είναι μια σπουδή στο αιώνιο θέατρο, μια λατρευτική λειτουργία στη θεατρική μνήμη. Ο Μάνος Ελευθερίου είναι παιδιόθεν εκτός των άλλων δημιουργικών ποιητικών του ταλάντων και ένας μοναδικός συλλέκτης. Συλλέκτης χειρογράφων μεγάλων αλλά και άσημων λογοτεχνών. Συλλέκτης φωτογραφιών, προγραμμάτων, απομνημονευμάτων, επιστολών αλλά και κειμένων (κριτικών, σχολίων, συνεντεύξεων) ανθρώπων του θεάτρου ενάμιση αιώνα. Συχνά όταν έχει δύο τεκμήρια από αυτά τα ντοκουμέντα δωρίζει στο Θεατρικό Μουσείο το ένα και ό,τι του λείπει ή το αναζητεί, το ανιχνεύει στο μουσείο και στη βιβλιοθήκη του ζητώντας φωτοαντίγραφα.

Μ’ αυτά λοιπόν τα ιστορικά, συναισθηματικά και αισθητικά πολύτιμα τεκμήρια βίου και μνήμης τροφοδοτεί την αφήγηση του νέου του μυθιστορήματος. Ιερές μορφές του θεάτρου του προπερασμένου αιώνα, ο Αλεξιάδης, η Βονασέρα, η Παρασκευοπούλου, η Ελένη Κοτοπούλη, αλλά και μεγάλοι μαΐστορες της σκηνής του εικοστού αιώνα, με κυριαρχούσα σκιά την αδικοχαμένη Ελένη Παπαδάκη, συναντιούνται στη σημερινή Σύρα, αγαπημένη πατρίδα του Ελευθερίου, μεγάλη παλιά οικονομική και πολιτιστική εστία του ελληνισμού, ως σκιές, συνομιλούν, ερίζουν, ζηλεύουν, λατρεύονται αλλά συνάμα δίνουν την ευκαιρία στην ερευνητική ευφυΐα του Ελευθερίου να αναφερθεί σε εργασιακές συνθήκες, σε μεθόδους, σε στυλ, σε ρόλους και παραξενιές, σε έρωτες και προδοσίες, σε σκάνδαλα και στυγερές δολοφονίες, σε συκοφαντίες και καταδόσεις. Η μικροκοινωνία του θεάτρου είναι μικρογραφία της νεοελληνικής δόξας και μιζέριας, πυκνή διατύπωση των αντιφάσεων μιας ανολοκλήρωτης αγροτοαστικής κοινωνίας.

Το αφήγημα του Ελευθερίου είναι άσκηση ύφους και τεκμήριο εποχής, τοπίο τέχνης σκηνικής και αλάνα ενός θυμοειδούς επαγγέλματος, όπου το ταλέντο συχνά συγκατοικεί με τη χλιδή, τη χολή και την αξιοπρέπεια.