Ο Πρόεδρος και οι ευθύνες (των άλλων)

Τον Φεβρουάριο του 2008 ο Δημήτρης Χριστόφιας σημείωνε άνετη νίκη με 53,4% έναντι του αντιπάλου του Γιαννάκη Κασουλίδη (46,7%) και δημιουργούσε υψηλές προσδοκίες για την επίλυση του Κυπριακού. Η νίκη του σφράγισε το τέλος μιας εποχής και άνοιξε μια νέα, αφού ο απερχόμενος (εκλιπών) Πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος ήταν ο τελευταίος πρωταγωνιστής της γενιάς της Ανεξαρτησίας και ο Χριστόφιας ο πρώτος Πρόεδρος που προερχόταν από την Αριστερά.

ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ. Η τραγική ειρωνεία είναι ότι τριάμισι χρόνια μετά, ο Χριστόφιας κλείνει τη νέα εποχή που άνοιξε με τον χειρότερο τρόπο, στιγματισμένος από την τραγωδία της έκρηξης στη ναυτική βάση στο Μαρί. Ο άνθρωπος που στις δημοσκοπήσεις της κοινής γνώμης ήταν πάντα πρώτος με διαφορά, με βαθμό αποδοχής που ξεπερνούσε και το 70%, βρίσκεται σήμερα στη δυσμενέστερη θέση από τότε που μπήκε στην πολιτική. Για πρώτη φορά στην κυπριακή ιστορία χιλιάδες κόσμου συγκεντρώνονται στο Προεδρικό Μέγαρο και απαιτούν την παραίτησή του.

Η οργή της κοινωνίας έγινε ακόμα μεγαλύτερη μετά την προ ημερών κατάθεσή του ενώπιον της επιτροπής που διερευνά τις ευθύνες της τραγωδίας. Ο Δημήτρης Χριστόφιας δεν δίστασε να «κάψει» συνεργάτες, υπουργούς και υφισταμένους. Εφταιγε η κακή επικοινωνία, η ενημέρωση δεν ήταν σωστή, κάποιοι, γρανάζια του συστήματος, δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους. «Δεν μπορεί οι χειρισμοί άλλων να βαρύνουν τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας», είπε με χαρακτηριστική άνεση προκαλώντας τη μήνιν των συγγενών των θυμάτων που βρίσκονταν στην αίθουσα. Μπορεί ο Χριστόφιας να είχε δίκιο. Αλλά ξέχασε ότι του συστήματος των άσχετων γραφειοκρατών που δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους, προΐσταται κι έχει ευθύνη ο ίδιος.

Ούτως ή άλλως, η πρωτοφανής τραγωδία ήταν απλώς η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Τα τελευταία δύο χρόνια ο κύπριος Πρόεδρος βρίσκεται υπό διαρκή αμφισβήτηση και η δημοτικότητά του είχε πέσει λίγο πριν από την έκρηξη στο Μαρί στο 30%. Η Κύπρος βρίσκεται ήδη σε πολιτική και οικονομική κρίση, και λόγω της διστακτικότητας να ληφθούν μέτρα κινδυνεύει να οδηγηθεί σε προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης της ΕΕ. Στις εκλογές του περασμένου Ιουνίου ο Χριστόφιας έχασε και την πλειοψηφία που είχε στη Βουλή, γεγονός που σημαίνει ότι για να περάσει σκληρά μέτρα, θα χρειαστεί τις ψήφους της αντιπολίτευσης.

Η εικόνα του έχει πληγεί ανεπανόρθωτα. Για έναν άνθρωπο που έχει επενδύσει πολλά στην εικόνα, αυτό δεν είναι και λίγο. Γεννημένος στο κατεχόμενο Kάτω Δίκωμο της επαρχίας Κερύνειας στις 29 Αυγούστου 1946, πάντα διαφήμιζε την εικόνα του «καλού ανθρώπου» που νοιαζόταν για όλους. Με την ίδια συχνότητα διαφήμιζε και την ταπεινή του καταγωγή. Γιος βιοπαλαιστή, συχνά μιλά για τον πατέρα του που ήταν κτίστης και για το γεγονός ότι προέρχεται από πολυμελή και φτωχή οικογένεια. Στην Κύπρο έχουν ακούσει πολλές φορές τον Χριστόφια να μιλά για τον πατέρα του που έκανε τρεις δουλειές για να συντηρήσει την οικογένειά του, αλλά και για τον ίδιο που από 10 χρόνων «έψηνε καφέδες». Την τελευταία φορά που τον άκουσαν να τα ξαναλέει, είπε ακόμα ότι αποκαλεί τον γάλλο πρόεδρο «Νικολά». Σε μια προσπάθεια να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους του κόμματός του, τα δήλωσε μάλιστα 11 μέρες πριν από τις εκλογές του περασμένου Μαΐου σε εκπομπή reality της κυπριακής τηλεόρασης, προκαλώντας ιδιαίτερα ειρωνικά και αιχμηρά σχόλια.

Υπό αμφισβήτηση βρίσκεται, όμως, και η τακτική που ακολούθησε στο Κυπριακό. Η θεωρία του ότι η καλή προσωπική χημεία με τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ θα αποδεικνυόταν κομβική στην επίλυση του Κυπριακού δεν επαληθεύθηκε. Αντ’ αυτού η στάση των Τουρκοκυπρίων σκλήρυνε με τον Ντερβίς Ερογλου στο τιμόνι. Οι επικριτές του τού προσάπτουν πως θα έπρεπε να γνωρίζει ότι όσο καλές προθέσεις κι αν είναι οι προθέσεις του εκάστοτε «απέναντι», τίποτα δεν μπορεί να ευοδωθεί αν πρώτα δεν φιλήσει το χέρι της Αγκυρας.

Το αδιέξοδο στις συνομιλίες μοιάζει προδιαγεγραμμένο, ενισχύοντας την τουρκική θέση ότι χρειάζεται Διεθνής Διάσκεψη για να λυθεί το Κυπριακό. Αλλά, η μεγάλη παρτίδα του παιχνιδιού θα παιχτεί ενόψει της ανάληψης της προεδρίας της ΕΕ από την Κυπριακή Δημοκρατία το δεύτερο εξάμηνο του 2012, με τους Τούρκους να απειλούν ότι θα παγώσουν την ενταξιακή τους προοπτική και τους Ευρωπαίους να αναζητούν λύση για να συμβιβάσουν τα πράγματα.

Σε κάθε περίπτωση, πολλοί δεν συγχωρούν στον Χριστόφια το γεγονός ότι υπέκυψε σε εθνικιστικά στοιχεία εντός του κόμματός του στις συνομιλίες και αναγκάστηκε να σκληρύνει τη στάση του. Αν το έκανε, πάντως, δεν είναι η πρώτη φορά. Το 2004 είχε πει «ναι» στο σχέδιο Αναν, αλλά στο τέλος είπε «όχι», ύστερα από αμφιταλαντεύσεις και συρόμενος από την κομματική βάση του ΑΚΕΛ. Πολύ αργότερα, πάντως, ο ίδιος διέψευσε ότι στις συνεδριάσεις εντός του ΑΚΕΛ πριν από το δημοψήφισμα του 2004 είχε αρχικά ταχθεί υπέρ του «ναι» και την επόμενη μέρα στράφηκε υπέρ του «όχι». Υποστήριξε ότι εξαρχής είχε ταχθεί υπέρ του «όχι». Και αργότερα είπε mea culpa που αποδέχθηκε τη διαδικασία η οποία εμπεριείχε επιδιαιτησία στο Κυπριακό.

ΤΑ ΧΑΣΜΑΤΑ. Πολλοί, κυρίως συνεργάτες του εκλιπόντος Τάσσου Παπαδόπουλου, κατηγορούν τον Χριστόφια και το ΑΚΕΛ ότι πρόδωσαν τον Παπαδόπουλο και τον εγκατέλειψαν στον δεύτερο γύρο των εκλογών το 2008. Ούτως ή άλλως, οι σχέσεις του εκλιπόντος Προέδρου με το ΑΚΕΛ δεν ήταν ποτέ αρμονικές. Ο Τάσσος Παπαδόπουλος βρισκόταν σε διαρκή ρήξη με τους κομμουνιστές από την εποχή της ΕΟΚΑ και το ΑΚΕΛ συμμάχησε μαζί του από ανάγκη. Οταν οι συνθήκες άλλαξαν, το υπόβαθρο της πολιτικής συνεργασίας γκρεμίστηκε. Γι’ αυτό δεν ήταν λίγοι όσοι θεώρησαν υποκριτικά τα θερμά λόγια που είχε πει στην κηδεία του εκλιπόντος ο Χριστόφιας, στον οποίο επιφυλάχθηκε παγωμένη υποδοχή.

Μπορεί να ήταν κι αυτή μια… αποτυχία του συστήματος, όπως είπε, άλλωστε, και για την έκρηξη στο Μαρί. Εντέλει, μπορεί απλώς να παραμένει αθεράπευτος κομμουνιστής που πιστεύει ότι η ευθύνη είναι πάντα συλλογική και ποτέ ατομική. Μόνο που ο Χριστόφιας είναι Πρόεδρος και όχι γενικός γραμματέας κόμματος. Πάντως, εκλογές μπορούν να γίνουν μόνο αν παραιτηθεί και κανένας δεν φαίνεται πρόθυμος να αναλάβει τη θέση του μέχρι το 2013 – λήγει η προεδρική θητεία – και να διεκδικήσει μετά νέα επανεκλογή. Φαίνεται ότι το μόνο βέβαιο είναι πως από ‘δώ και πέρα κάθε μέρα του Χριστόφια στην εξουσία θα είναι Γολγοθάς…