Η ολιγαρχία των γκαλερί και των οίκων δημοπρασιών

Πρόκειται τελικά για έναν αντιδραστικό που υπερασπίζεται την παλιά τάξη ή έναν μορφωμένο πολέμιο του πολιτιστικού κατεστημένου; Εναν ακαδημαϊκό που δεν αντιλαμβάνεται ότι για να χτίσει τον δικό του μύθο ο Πικάσο έπρεπε να γκρεμίσει τους προηγούμενους θεούς; Η συζήτηση δεν είναι σημερινή. Προφανώς ο Κλερ γνωρίζει ότι οι κραδασμοί που νιώθουμε σήμερα κάθε φορά που τίθεται το ερώτημα «τι συνιστά και τι δεν συνιστά τέχνη» έχουν ξεκινήσει από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Οταν το 1913 ο Μαρσέλ Ντισάν είχε στήσει τη ρόδα ενός ποδηλάτου πάνω σ’ ένα σκαμπό. Δεν είχε κάποιο συγκεκριμένο σκοπό, απλώς του άρεσε να την κοιτάει. Λίγα χρόνια αργότερα την ανακήρυξε ένα από τα πρώτα readymade αντικείμενά του, αν και τη μεγαλύτερη φήμη θα έκλεβε ένας ουρητήρας («Η κρήνη», 1917). Ηταν η αποκορύφωση της φιλοσοφίας που θεωρούσε την επιλογή ενός καλλιτέχνη πιο σημαντική από την εργασία στο ατελιέ.

Οι εποχές, όμως, έχουν αλλάξει. Σήμερα, σύμφωνα με τον Κλερ, τα νήματα κινεί «μια οικονομική ολιγαρχία από τρεις μεγάλες παριζιάνικες ή νεοϋορκέζικες γκαλερί, δύο ή τρεις οίκους δημοπρασιών και ορισμένα ιδρύματα για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς». Το προμοτάρισμα των καλλιτεχνών βασίζεται στις ίδιες τεχνικές που ακολούθησαν οι μάνατζερ κατά την κρίση των ενυπόθηκων δανείων. Και στη δική τους περίπτωση περίσσεψαν τα προϊόντα – φούσκες, που γνώριζαν πότε το λίμιτ απ και πότε το λίμιτ ντάουν.

Η επίθεση αφορούσε όλη τη φουρνιά των New age καλλιτεχνών, αλλά, ιδιαίτερα το παιδί-θαύμα της νέας βρετανικής σκηνής. Τον Ντέμιαν Χερστ, δηλαδή, ο οποίος το 2008 δημοπράτησε, ανάμεσα σε άλλα έργα του, το «Χρυσό μοσχάρι» για 12 εκατ. ευρώ στον οίκο Σόθμπις του Λονδίνου. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης δήλωνε τότε: «Είναι ένας πολύ δημοκρατικός τρόπος να πουλάς τέχνη και έχω την αίσθηση ότι είναι μια φυσική εξέλιξή της». Η κίνησή του, όμως, έγινε αμέσως το νέο θέμα συζήτησης στους κύκλους της τέχνης, οι οποίοι μοιράστηκαν. Αλλοι έκαναν λόγο για στυγνή κερδοσκοπία και άλλοι για άνοιγμα του παιχνιδιού που παρακάμπτει τους μεσάζοντες. Ο Ρόμπερτ Χιουζ έγραφε στον «Guardian» ότι «οι τιμές των εκθεμάτων είναι αντιστρόφως ανάλογες του ταλέντου του». Και η Τζάνετ Στριτ Πόρτερ υπερασπιζόταν στον «Independent» «τη νέα χρυσή εποχή για τη βρετανική τέχνη». Ε, ναι, ο Ζαν Κλερ δεν είναι μόνος του σ’ αυτόν τον πόλεμο.