Οι γκάφες των οίκων δεν έχουν τέλος

«Υπάρχουν ερωτηματικά για το κατά πόσο οι αξιολογήσεις των οίκων αντικατοπτρίζουν τις προσπάθειες των χωρών να βελτιώσουν τα φορολογικά τους θέματα, να μειώσουν τις δημόσιες δαπάνες και να πραγματοποιήσουν διαρθρωτικές αλλαγές. Το έχω πει και παλαιότερα: έχουν κάνει μεγάλα λάθη στο πρόσφατο παρελθόν. Ακολούθησαν την αγορά αντί να διαγνώσουν τα προβλήματα». Με αυτά τα λόγια ο επίτροπος Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών της Κομισιόν Μισέλ Μπαρνιέ ανακοίνωσε τον Ιούνιο την πρόθεση της ΕΕ να πραγματοποιήσει εκτεταμένες αλλαγές στον τρόπο εποπτείας των οίκων αξιολόγησης. Οι οίκοι το τελευταίο διάστημα έχουν προβεί σε απανωτές υποβαθμίσεις πολλών χωρών όπως η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Κύπρος, ακόμα και οι ΗΠΑ, και πολλοί φοβούνται ότι μπορεί να εξακολουθήσουν τα «πυρά» των υποβαθμίσεων ακόμη και κατά της Γαλλίας και άλλων χωρών, με απρόβλεπτες συνέπειες για την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία.

Οπως είπαν βέβαια κορυφαία στελέχη της Standard and Poor’s αμέσως μετά την υποβάθμιση-σοκ των ΗΠΑ την προηγούμενη Παρασκευή, δεν υπάρχει ακόμα χώρα που να έχει δεχτεί χωρίς παράπονα και αμφιβολίες την υποβάθμισή της. Βέβαια οι επικριτές των οίκων αξιολόγησης – της Standard and Poor’s, της Moody’s και της Fitch – έχουν να παρουσιάσουν αρκετά παραδείγματα που οι οίκοι αυτοί έκαναν λάθη και μάλιστα σοβαρά.

Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ 2008. Η μεγαλύτερη «αστοχία» από όλες ίσως ήταν η αδυναμία των οίκων αξιολόγησης να προβλέψουν τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008. Οι οίκοι όχι μόνο δεν προέβλεψαν ότι θα σκάσει η «φούσκα» με τα σύνθετα τοξικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα στις ΗΠΑ, που επένδυαν σε επισφαλή αμερικανικά στεγαστικά δάνεια, αλλά σε πολλές περιπτώσεις έδιναν στα προϊόντα αυτά τις υψηλότερες αξιολογήσεις (Α). Πληρώνονταν στην πραγματικότητα από τις τράπεζες που είχαν εκδώσει τα προϊόντα αυτά για να τα αξιολογούν. Θύελλα ξέσπασε κατά των οίκων στις ΗΠΑ αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο του 2008, καθώς οι οίκοι όχι μόνο δεν είχαν υποβαθμίσει την πιστοληπτική ικανότητα της επενδυτικής τράπεζας αλλά διατηρούσαν την αξιολόγησή της στο υψηλότερο επίπεδο «Α». Ανάλογη ήταν και η αξιολόγηση του ασφαλιστικού γίγαντα AIG που κινδύνευσε να καταρρεύσει την επομένη της πτώσης της Lehman Brothers και χρειάστηκε δεκανίκια από χρήματα των φορολογουμένων για να μην έχει την ίδια τύχη. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι το 2010 ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Ζαν-Κλοντ Τρισέ έκανε λόγο για «ανεπάρκειες» στον τρόπο λειτουργίας τους: «Τα γεγονότα μετά την εκδήλωση της αναταραχής στις χρηματοπιστωτικές αγορές, τον Αύγουστο του 2007, έδειξαν ότι υπήρξαν ανεπάρκειες στις δραστηριότητες αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας» από τους οίκους.