Ο οικονομικός πόλεμος δεν πάει διακοπές

Ο Αύγουστος, λέει η κοινή λογική, είναι μήνας νεκρός για τις αγορές, με τους πολιτικούς, τους σχεδιαστές πολιτικής και τους επενδυτές, όλους στις παραλίες. Οπως επισημαίνει όμως ο «Guardian» στο κύριο άρθρο του, η κοινή λογική σφάλλει. Η χρηματοπιστωτική κρίση άρχισε πραγματικά στις 9 Αυγούστου 2007, όταν η γαλλική τράπεζα BNP Paribas ανέστειλε τη λειτουργία τριών επενδυτικών funds που είχαν επενδύσει σε αμερικανικά στεγαστικά δάνεια υψηλού κινδύνου. Μέσα σε μία εβδομάδα, η Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας λάμβανε προειδοποιήσεις πως η Northern Rock θα αντιμετώπιζε σοβαρό κίνδυνο αν επέμενε η στενότητα στις αγορές. Μέσα στον μήνα, τα επιτόκια που χρεώνουν μεταξύ τους οι τράπεζες για δάνεια εκτινάχθηκαν. Χρηματιστές και διαχειριστές κεφαλαίων που λιάζονταν στις παραλίες βρέθηκαν κολλημένοι στα έξυπνα τηλέφωνά τους. Ηταν τα πρώτα βήματα που οδήγησαν στην κατάρρευση της Northern Rock τον Σεπτέμβριο και εν τέλει σε μια επιθανάτια εμπειρία για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Τις τελευταίες δύο ημέρες, κανείς δεν θα μπορούσε να αδικήσει όποιον σκέφτηκε πως ξανασυμβαίνουν όλα από την αρχή.

Το ανησυχητικό, όπως επισήμανε ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, είναι ότι η περιφέρεια της ευρωζώνης διαρκώς επεκτείνεται. Ιταλία και Ισπανία βρίσκονται τώρα στη γραμμή πυρός. Λίγο μακρύτερα, όμως, βρίσκεται και το Βέλγιο: τα βελγικά spreads έχουν ξεπεράσει τις 220 μονάδες βάσης. Δεδομένου ότι το Βέλγιο δεν έχει στην πράξη κυβέρνηση, το γεγονός αυτό είναι τρομακτικό: κανείς στη χώρα δεν έχει τη νομιμότητα να προωθήσει έκτακτες πολιτικές. Το απίστευτο είναι ότι έχουν εκτιναχθεί και τα γαλλικά spreads.

Ο πανικός συνοψίζεται σε δύο προβλήματα: το ένα χρόνιο, το άλλο οξύ. Η μόνιμη ανησυχία, αυτή που βασανίζει τις αγορές μετά τα πακέτα τόνωσης της περιόδου 2008-2009, είναι πως η δυτική οικονομία έχει στερέψει από έκτακτα καύσιμα. Η άμεση ανησυχία, επισημαίνει ο «Guardian», είναι πως η Ισπανία και η Ιταλία δανείζονται τώρα χρήματα σε επιτόκια που καθιστούν το χρέος μη βιώσιμο και μπορεί να εξαναγκαστούν σε αυτού του είδους τη slow-motion χρεοκοπία που συμβαίνει στην Ελλάδα. Αυτές οι βουτιές στα χρηματιστήρια και η εκτόξευση των επιτοκίων αποτελούν την επανεκτίμηση του επενδυτικού κινδύνου – που διογκώνεται από το γεγονός ότι πολύ λίγοι άνθρωποι παίζουν μαζικά στον αγορά τον Αύγουστο.

Στην κορύφωση της τραπεζικής κρίσης το 2008, οι σχεδιαστές πολιτικής είχαν δύο προτεραιότητες: κατ’ αρχάς, τη στήριξη των τραπεζών• και δεύτερον, την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προστασία των πραγματικών οικονομιών από τις επιπτώσεις της κρίσης. Αυτή τη φορά, η πρόκληση είναι και πάλι διττή, αλλά μεγαλύτερη: κατ’ αρχάς, να στηριχθούν οι ευρωπαϊκές τράπεζες, και να διασφαλιστούν έκτακτα δάνεια χαμηλού κόστους για την Ισπανία και την Ιταλία• δεύτερον, ένας νέος γύρος τόνωσης της οικονομίας με τη χορήγηση ρευστότητας ή τη μείωση φόρων. Αυτά όμως απαιτούν χρήματα και επιπλέον, ηγετικές ικανότητες από αυτές που έχουν χαθεί από την ευρωπαϊκή πολιτική. Η ευρωζώνη, καταλήγει o «Guardian», έχει ήδη ένα έκτακτο Ταμείο, αλλά το μόνιμο θα λειτουργήσει από το 2013. Εχει επίσης έναν αδιάλλακτο κεντρικό τραπεζίτη, τον Ζαν-Κοντ Τρισέ. Οι αγορές δεν έχουν άλλο χρόνο να περιμένουν.