Δημοκρατική άμυνα

Από μια άποψη, μακάρι να ήταν σχέδιο ενός μικρού κόμματος, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, όλο αυτό το καθημερινό καρναβάλι της βίας. Μακάρι να ‘ταν ο Τσίπρας ο «αρχιστράτηγος των μπάχαλων», όπως τον κατηγορούν. Ο ιθύνων νους που καταστρώνει τα σχέδια των καθημερινών προπηλακισμών και εμπνευστής των απλοϊκά βίαιων συνθημάτων. Αν ήταν, πράγματι, ο ΣΥΡΙΖΑ ο εμψυχωτής αυτού του γενικού παροξυσμού, θα μπορούσαμε να παρηγορηθούμε πως το φαινόμενο θα περιοριζόταν μοιραία στα όρια της πολιτικής επιρροής και της οργανωτικής επάρκειας του συγκεκριμένου χώρου.

Αλλά είναι φανερό ότι – έστω κι αν κάποιοι στον χώρο της Αριστεράς φλερτάρουν, ανιστόρητα, με μια φραστική βία που συνορεύει με τη φυσική βία και μετέχουν, ανέμελα, στα σχετικά «χάπενινγκ» – ο ΣΥΡΙΖΑ απέχει πολύ από το να είναι ο ηθικός (πολύ περισσότερο ο φυσικός) αυτουργός των κατά συρροήν κρουσμάτων βίας. Και είναι επίσης φανερό ότι οι τοξικοί ατμοί της βίας που θολώνουν την ατμόσφαιρα γύρω μας δεν αναδίδονται από κάποια κομματική κουζίνα. Προέρχονται από ένα μεγάλο κοινωνικό καζάνι όπου κοχλάζουν φόβος, μεγάλος φόβος, και ανασφάλεια, σύγχυση και παραζάλη. Κανένας αρχιμάγειρας δεν ελέγχει τη θερμοκρασία. Κανένα χέρι δεν είναι εκεί για να σηκώσει το καπάκι εγκαίρως.

Κι αυτό είναι κάτι πολύ πιο σοβαρό και επικίνδυνο από ό,τι περιγράφουν τόσο οι απλοϊκές θεωρίες της «υποκίνησης» όσο και οι εξίσου απλοϊκές, ομόζυγες θεωρίες της «ανακλαστικής βίας». Αυτές οι ψευδο-αριστερές αναλύσεις, σύμφωνα με τις οποίες η βία της «αγανάκτησης» είναι μια φυσική, αναμενόμενη (και άρα δικαιολογημένη;) «απάντηση της κοινωνίας στη βία του Μνημονίου, στη βία μιας πολιτικής που σπρώχνει την κοινωνία στη φτώχεια και την εξαθλίωση».

Ως εάν αυτή η χειμαρρώδης έκλυση συμβολικής και πραγματικής βίας να ήταν απλώς μια «λογιστική» αντίδραση στη μείωση κατά 7% του μέσου εργατικού κόστους, όπως λένε οι ευρωστατιστικές, ή στην περικοπή κάποιων επιδομάτων ή στην πτώση του τζίρου της αγοράς. Αλλά, αν ήταν έτσι, γιατί δεν συμβαίνει κάτι ανάλογο στην Πορτογαλία, φερ’ ειπείν, όπου η μείωση του εργατικού κόστους είναι ίδια ή μεγαλύτερη, η λιτότητα εξίσου άγρια και η διάρκειά της πολύ μακρύτερη; Ανυπόφορες και παραπλανητικές απλουστεύσεις…

Ανθρωποι πολύ σοφότεροι και αρμοδιότεροί μου αναζητούν τις πολιτιστικές, κοινωνικές και πολιτικές αιτίες της βίας που πολλαπλασιάζεται γύρω μας στα ιδεολογικά στερεότυπα των τελευταίων 30 χρόνων ή στην ηθική έκπτωση της πολιτικής. Διαβάζω αναλύσεις σύμφωνα με τις οποίες η βία δεν είναι αντίδραση στην πραγματική έκπτωση του επιπέδου ζωής αλλά στον παραλυτικό φόβο για το μέλλον. Ο οποίος επιτείνεται από την αδυναμία των πολιτικών και πνευματικών ηγεσιών να εξηγήσουν την κρίση και να αφηγηθούν έναν πειστικό δρόμο εξόδου από αυτήν. Και από την απόπειρά τους να υποκαταστήσουν την αδυναμία τους με έναν αέναο διλημματικό εκφοβισμό και έναν λόγο συλλογικής ενοχοποίησης. Ή πως η βία βρίσκει εύφορο περιβάλλον στην απαξία που προκαλεί η διαπίστωση ότι οι υποψήφιοι σωτήρες από τη χρεοκοπία είναι οι ίδιοι οι υπεύθυνοι για τη χρεοκοπία και την απελπισία που προκαλεί η διαπίστωση ότι δεν προτείνεται από κανέναν μια πειστική, έναρθρη εναλλακτική λύση (διαπίστωση που, κατά βάθος, συμμερίζονται και πολλοί από εκείνους που φωνάζουν «δεν χρωστάω, δεν πληρώνω»)…

Οι εξηγήσεις έχουν το ενδιαφέρον τους και οι συζητήσεις θα μπορούσαν να είναι μακρές. Αλλά, στο μεταξύ, είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού η διολίσθηση προς τη διάλυση του κοινωνικού ιστού, η απώλεια βασικών πολιτιστικών προϋποθέσεων του κοινού βίου. Ορατός και ο κίνδυνος, η κρίση, αντί να μας κάνει μια κοινωνία μεγαλύτερης συνοχής, δικαιοσύνης και αλληλεγγύης, να μας αλέσει στις μυλόπετρες του φόβου, να μας μετατρέψει σε μοναχικό, έντρομο πλήθος, έρμαιο του επιτήδειου φανατισμού. Ο κίνδυνος αντί η κρίση να κάψει τα ξερά του χρεοκοπημένου οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου να αφανίσει το μοναδικό «χλωρό» της μεταπολίτευσης, τη δημοκρατική νομιμοποίηση.

Προέχει, των εξηγήσεων, λοιπόν, να οργανώσουμε μια κοινή άμυνα απέναντι στον κίνδυνο. Κάτι σαν μια Δημοκρατική Αμυνα στις συνέπειες της κρίσης – γύρω μας κι εντός…