Η Ελλάδα μέσα από μάτια… πολεμικά

Το Κολωνάκι είναι μια τεράστια αλάνα. Στη γωνία Βασιλίσσης Σοφίας και Ακαδημίας δεσπόζει η Φαρμακαποθήκη. Δεξιότερα το Μέγαρο Δημητρίου, έργο του Θεόφιλου Χάνσεν, που θα μετεξελιχθεί στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία». Ο ναός της Αφαίας απογυμνωμένος από τα γλυπτά του, καθώς έχει λεηλατηθεί από τους αρχαιοκάπηλους. Ενα κιγκλίδωμα προστατεύει τον πεσμένο από κεραυνό κίονα του ναού του Ολυμπίου Διός, δίπλα σε ένα μικρό ξύλινο φυλάκιο.

Εικόνες από την Ελλάδα των μέσων του 19ου αιώνα και συγκεκριμένα των ετών 1853-1854, όπως την είδε μέσα από τον φωτογραφικό του φακό ένας από τους πρώτους διακεκριμένους φωτογράφους που απεικόνισαν την Ελλάδα, ο Τζέιμς Ρόμπερτσον.

Πολύτιμες οπτικές μαρτυρίες για τη δραματική κατάσταση των μνημείων σε όλη τη χώρα μετά τις λεηλασίες και τους βανδαλισμούς που είχαν υποστεί κατά την οθωμανική κυριαρχία, αλλά και όψεις της Αθήνας που χάθηκαν μέσα από το πέρασμα του χρόνου.

Συνολικά 38 πρωτότυπες φωτογραφικές εκτυπώσεις από το πορτφόλιο «Photographs by Robertson, Atnens and Grecian Antiquities» που δώρισε η Ρένα Ανδρεάδη στα φωτογραφικά αρχεία του Μουσείου Μπενάκη και οι οποίες εκτίθενται από απόψε στο κεντρικό κτίριο του Μουσείου Μπενάκη.

Γοητευτικά όμως δεν είναι τα καρέ που προκαλούν το βλέμμα του επισκέπτη να ανακαλύψει την όψη μιας Ελλάδας που χάθηκε. Εξίσου γοητευτική είναι και η ιστορία του φωτογράφου. Αν και γεννήθηκε στο Μίντλσεξ της Αγγλίας, ο Τζέιμς Ρόμπερτσον συστηνόταν ως Ρόμπερτσον από την Κωνσταντινούπολη, καθώς έζησε τέσσερις δεκαετίες στην Πόλη.

Αν και η αρχική του απασχόληση ήταν χαράκτης – στην Κωνσταντινούπολη μάλιστα έφτασε το 1841 ως αρχιχαράκτης στο ανανεωμένο αυτοκρατορικό νομισματοκοπείο, καλεσμένος του σουλτάνου Αμπντούλ Μεσίτ στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της οθωμανικής αυτοκρατορίας – καθιερώθηκε ως φωτογράφος ανοίγοντας φωτογραφείο στο Πέραν και αποσπώντας γρήγορα διεθνή αναγνώριση. Αποτέλεσε και τον πρώτο φωτορεπόρτερ-πολεμικό ανταποκριτή καθώς μαζί με τον Ρότζερ Φέντον κάλυψε φωτογραφικά τον πόλεμο της Κριμαίας, ενώ αργότερα θα αποτυπώσει τα πεδία των μαχών στη Σεβαστούπολη.

Θεματικά ο Ρόμπερτσον ακολουθεί την καθιερωμένη διαδρομή των φωτογράφων του 19ου αιώνα. Αρχίζει με τα μνημεία της Ακρόπολης, συνεχίζει με τα μνημεία της Αθήνας και καταλήγει με γενικές όψεις της πόλης παρουσιάζοντάς τα με ρομαντική ματιά πλαισιωμένα από ανθρώπους και με μια «ζωγραφική» οπτική. Για να συνεχίσει, όπως οι περισσότεροι περιηγητές, την περιπλάνησή του στο Σούνιο, την Αίγινα και την Κόρινθο.

Ενδιαφέρον όμως έχει και η τεχνική που υιοθετεί ο Τζέιμς Ρόμπερτσον. Χρησιμοποιεί τη νέα τεχνολογία της εποχής, τη μέθοδο του υγρού κολλοδίου που ανακαλύφθηκε το 1851.

Οι γυάλινες πλάκες που χρησιμοποιούσε ήταν ίδιου μεγέθους με τις φωτογραφίες και έπρεπε να εκτεθούν στη φωτογραφική μηχανή όσο ήταν ακόμη υγρές, οπότε ήταν αναγκασμένος να προετοιμάζει τα αρνητικά του λίγο πριν από τη λήψη.

Το γεγονός αυτό τον υποχρέωνε να μεταφέρει στον τόπο φωτογράφισης όλο τον εξοπλισμό του, αντίθετα με τους συναδέλφους του που χρησιμοποιούσαν την παλαιότερη μέθοδο της καλοτυπίας, τα χάρτινα δηλαδή αρνητικά, χωρίς όμως να επιτυγχάνουν την ευκρίνεια που έδινε η τεχνική του κολλοδίου.