«Με το γράψιµο ξεχνάς τον θάνατο»

Ο συγγραφέας και πολιτικός, ο οποίος πέθανε στο Παρίσι στα 87 του χρόνια, αγάπησε την Ελλάδα και για την τραγική σύγχρονη ιστορία της, όπως την αποτύπωσε και στο σενάριο που έγραψε για το «Ζ» του Κώστα Γαβρά
«Ο Κώστας Γαβράς µου έδωσε το θέµα, µια πρώτη κατά λέξηµετάφραση του µυθιστορήµατος του Βασιλικού. Το διάβασα µέσα σεδύο νύχτες και του είπα “εντάξει, κάνουµε την ταινία”. Υπήρχε η διάσταση τουεµφυλίου πολέµου,αλλά πιοπρόσφατη, άρα και πιο δραµατική από της Ισπανίας, υπήρχε καιη σύγκρουσηΑνατολής – ∆ύσης µε όλα τα τροµερά διακυβεύµατα που σήµαινε για καθένα από τα δύο µπλοκ… Αλλά, κυρίως, ήταν τα βιώµατά µου από την Ισπανία, που µου επέτρεψαν να διεισδύσω χωρίς δυσκολία στις µνήµες του Κώστα Γαβρά, Ελληνα που είχε πατέρα εξόριστο στα νησιά».

Κάπως έτσιο Σεµπρούνέγραψε το σενάριο του «Ζ». Που έκανε τον πολιτικό κινηµατογράφο µόδα.«Μετά το “Ζ” και την καταπληκτικήεπιτυχία του, η πολιτική ταινία έγινεο µαϊντανός που πάει µεόλα», είπε ο Σεµπρούν στο περιοδικό «CinemAction» (µετάφραση: Μαριάννα Τόλια). «Ολος ο κόσµος είχε ένα προσχέδιο πολιτικής ταινίαςστο συρτάρι.Αλλά πριν από το “Ζ” ήµασταν αθώοι, δεν είχαµε κανενός τύπουσύµπλεγµα σχετικά µε το κινηµατογραφικό είδος. Επιπλέον, τοµυθιστόρηµα του Βασιλικού ήταν ήδη διασκευή, ήδη είχε λάβει πολλές αποστάσεις σε σχέσηµε τον ιστορικό φάκελο, µε την ακρίβεια των προσωπικών συµβάντων. Ο Βασιλικός είχε προσθέσειστιγµές λυρισµού καιστιγµές ειρωνείας. Από τη σκοπιά µας, δώσαµε τηνπλευρά Ζορό, προσθέσαµεδηλαδή δραµατική ένταση. Καιπροσθέσαµε και τη δοµή µε φλας µπακ».

Ολα αυτά ήταν, φυσικά, επιτεύγµατα κυρίως του Γαβρά. «Ο Γαβράς έχει αυτή την ικανότητα του µπουρλέσκ, έχει κλίση προς τη µείξη των ειδών», πρόσθεσε ο ισπανός συγγραφέας. «Ανταποκρίνεται στο µεσογειακό του ταµπεραµέντο. Ο αυθορµητισµός του είναι πολύ µεγαλύτεροςαπό ό,τι το έργοτου αφήνει να φανεί».

Αυτό ήταν το δεύτερο σπουδαίο σενάριο που έγραψε οΣεµπρούν (1969), µετά το «Οπόλεµος τελείωσε» του Αλέν Ρενέ (1966) – και αυτό µε τον Ιβ Μοντάν. Ο Ιβ Μοντάν έπαιζε και στην «Οµολογία» του Γαβρά (1970) µαζί µε τη Σιµόν Σινιορέ. Αργότερα θα συνεργαστεί ξανά µε τον Αλέν Ρενέ στην ταινία «Σταβίσκι» µετον Ζαν Πολ Μπελµοντό. Και έναν χρόνο µετά ξανά µε τον Γαβρά στο «Ειδικό ∆ικαστήριο».

Το συγγραφικό του έργο περιλαµβάνει ταβιβλία «Το µεγάλο ταξίδι», «Το Λευκό Ορος», «Η αυτοβιογραφία του Φεδερίκο Σάντσεθ», «Ο δεύτερος θάνατος του Ραµόν Μερκαντέρ», «Τι ωραία Κυριακή!», «Η επιστροφή του Νετσάγιεφ», «Χαιρετίσµατα από τον Φεδερίκο Σάντσεθ», «Γραφή ή ζωή».

Η «Αυτοβιογραφία του Φεδερίκο Σάντσεθ» ήταν από τα σηµαδιακά βιβλία στη συγγραφική του καριέρα, για πολλούς λόγους. Φεδερίκο Σάντσεθ ήταν ένα από τα ψευδώνυµα του Σεµπρούν τον καιρό της παρανοµίας, όταν ήταν ηγετικό στέλεχος του Κοµµουνιστικού Κόµµατος. Το βιβλίο αυτό έγινε κατορθωτό να δηµοσιευτείµόνο µετά τον θάνατο του Φράνκο, το 1975, καιτη νοµιµοποίηση του ΚΚ Ισπανίας. Εκεί αφηγήθηκε την κοµµουνιστική του διαδροµή, µε τρόπο που δενχαροποίησε καθόλου τους παλιούς του συντρόφους.

Το συγγραφικό του έργο περιλαµβάνει 15 βιβλία, τα περισσότερα από τα οποία κυκλοφορούν στα ελληνικά από τον Εξάντα

Γάλλος στην Ισπανία, Ισπανός στη Γαλλία

Ο Χόρχε Σεµπρούν ήταν ο άνθρωπος µε τις πολλαπλές ταυτότητες: Γάλλος στην Ισπανία, Ισπανός στη Γαλλία, αλλά και αντικοµµουνιστής, έλεγαν αργότερα οι κοµµουνιστές πρώην σύντροφοί του. Αυτό ήταν το τελευταίο στάδιο µιας αριστερής κριτικής που τον αντιµετώπιζε µε όλο και µεγαλύτερη δυσπιστία – την αρχή είχε κάνει ο Σαντιάγο Καρίγιο το 1964, όταν τον διέγραψε από το Κοµµουνιστικό Κόµµα Ισπανίας.

Πέρα από τα ποικίλα βραβεία που κέρδισε κατά καιρούς, τιµήθηκε από τη δεύτερη πατρίδα του και µε έναν ιδιαίτερο τρόπο. Εγινε ο πρώτος µη Γάλλος που – το 1996 – εξελέγη µέλος της Ακαδηµίας Γκονκούρ, µέλος δηλαδή της επιτροπής που απονέµει τα σπουδαιότερα γαλλικά λογοτεχνικά βραβεία. Θα είχε εκλεγεί µέλος και της Γαλλικής Ακαδηµίας, αν δεν ήθελε να συνεχίσει να διατηρεί την ισπανική του υπηκοότητα.

Οσο για τον θάνατο, που τον βρήκε στο Παρίσι σε ηλικία 87 ετών, είχε µάθει να τον αντιµετωπίζει από νέος µε το γράψιµο. «Το γράψιµο αποτελεί έναν από τους καλύτερους τρόπους για να ξεχάσεις τον θάνατο ή τουλάχιστον για να παρακάµψεις την παρουσία του», είχε πει το 1995 στα «ΝΕΑ» (στη Μικέλα Χαρτουλάρη), λίγο πριν από µια οµιλία του στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας. «Είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους να δρας ως πραγµατικά ζωντανός άνθρωπος». Στην ίδια συνέντευξη, είχε πει για την Αριστερά: «Αν η Αριστερά έχει κάποιο µέλλον – πράγµα που θα πρέπει να καταδείξει στην κοινωνική πράξη και στην πολιτική -, αυτό πάντως δεν θα το βρει στη νοσταλγία των µεγάλων αγώνων του παρελθόντος. Το παρελθόν είναι για να το γνωρίζουµε και για να το επωµιζόµαστε. Το µέλλον είναι για να το εφευρίσκουµε». Και για την Ελλάδα: «Στη σύγχρονη Ελλάδα αγαπώ τα ίχνη και τα έργα της αρχαίας Ελλάδας. Αγαπώ την πρόσφατη ιστορία της, τραγική και αντιφατική. Και πάνω απ’ όλα, αγαπώ τους Ελληνες». Η Ελλάδα έχασε λοιπόν έναν καλό φίλο.