ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Από «Ευρωλάνδη» σε «Ευρωλλάδα»

Σε ένα αδύναµο σύστηµα – ή, πράγµα που είναι περίπου το ίδιο, σε ένα σύστηµα µε δοµικές αδυναµίες – οικεντρόφυγες δυνάµεις είναι πάντα ενεργές, ισχυρές και απειλητικές. Χρέος, εποµένως, όσων διοικούν και θέλουννα σώσουν το σύστηµα είναι να εµποδίσουν τηδηµιουργία συνθηκών αποσταθεροποίησης. Γιατί, αν ανοίξει ο ασκός του Αιόλου, θα κινδυνέψουν ακόµα και κατακτήσεις που θεωρούνταν δεδοµένες. Αυτόν τον ευρωπαϊκό ασκό φαίνεται, έναν χρόνο µετά, να άνοιξε η ελληνική κρίση και τέτοια αδυναµία αντίδρασης έδειξε η ευρωπαϊκή πολιτική τάξη. Με αποτέλεσµα, αντί να χτυπηθεί η ρίζα της κρίσης στο εσωτερικό της πρώτης χώρας στην οποία εµφανίστηκε, όχι µόνο να µεταδοθεί γρήγορα σε τουλάχιστονάλλες δύο, αλλάκαι να θέτει σε οριακή κατάστασηόλο το ενωσιακό οικοδόµηµα.

Η τελευταία φάση αντιµετώπισης της ελληνικής κρίσης – µια φάση επαναπροσγείωσης στη διπλά σκληρή πραγµατικότητα ενός προγράµµατος που δεν αποδίδει και µιας εφαρµογής που το κάνει να αποδίδει ακόµη λιγότερο – δίνει µια εικόναπολυδιάσπασης και διαρκούς παλινδρόµησης. Κάτι που δεν ήταν διόλου αυτονόητο, ίσως ούτε καν αναµενόµενο, µετά το ατελές, καθυστερηµένο αλλά διόλου αµελητέο επίτευγµα του 2010: τον συνδυασµό της εκπόνησης «µηχανισµών σωτηρίας» για τις χώρεςµε προβλήµατα και της ανεπίστρεπτης, υπό την πίεση τωνγεγονότων, απόφασης για βάθεµα της κοινής οικονοµικής πολιτικής της Ενωσης. Η οπισθοδρόµηση αναδεικνύει ανάγλυφα τις σαθρές βάσεις τόσο του πολιτικού προγράµµατοςτης «διάσωσης» όσο και των µηχανισµών στήριξης, παρακολούθησης και υλοποίησης αυτού του προγράµµατος.

Ετσι, σήµερα, η δύσκολα κατακτηθείσα «αλληλεγγύη» όχι µόνο αµφισβητείται εκ νέου, αλλά διχάζει– σχεδόν µετατρέπεται στο αντίθετό της, σε απειλή: για αλληλεγγύη υπό όρους και µε όρια έκανε λόγο ο ώς χτες πιο έµπρακτος υποστηρικτής της, ο πρόεδρος του Eurogroup. Την ίδια στιγµή, πολιτικές αποφάσεις που φαίνονταν να έχουν «κλειδώσει», όπως η επιµήκυνση αποπληρωµής του ελληνικού δανείου, όχι µόνο τίθενται εν αµφιβόλω, αλλά και χρησιµοποιούνται ως τελευταίο χαρτί σε ένα πόκερ εξόντωσης ανάµεσα σε αντιτιθέµενα συµφέροντα και προσλήψεις:

την αποκλείουν όσοι δίνουν έµφαση στο τραπεζικό σύστηµα και στην ελαχιστοποίηση του συστηµικού κινδύνου (ΕΚΤ), τη θεωρούν όχι µόνο αναπότρεπτη αλλά και αναγκαία όσοι αντιλαµβάνονται την ελληνική πραγµατικότητα του χρέους (Συµβούλιο), κωλυσιεργούν όσοι φοβούνται (Επιτροπή) ή επιδιώκουν (Γερµανία) την αναδιάρθρωση, όλοι δε τη χρησιµοποιούν ως µοχλό πίεσης στην Ελλάδα για βελτίωση των επιδόσεών της. Οι οποίες όµως, όπως έδειξε ο πρώτος χρόνος εφαρµογής του Μνηµονίου, είναι πιθανό όχι µόνο να µην οδηγούν, αλλά να µην µπορούν να οδηγήσουν στη λύση. Ο πλήρης πολιτικός φαύλος κύκλος.

Ασφαλώς ο ασκός άνοιξε λόγω της απώλειας των στόχων από ελληνικής πλευράς. Ο αντίκτυπος όµως υπήρξε τόσο ηχηρός σε όλο το ευρωπαϊκό οικοδόµηµα γιατί οι διαλυτικοί άνεµοι φούσκωσαν από τα πάγια διαρθρωτικά ελλείµµατα της Ενωσης: την έλλειψη ορθολογικού µηχανισµού και ενιαίου κέντρου αποφάσεων – τη διαφορά φάσης ανάµεσα στον εθνικό και τον ενωσιακό κύκλο δράσης –, τη διήθηση και τελικά τη διάλυση του κοινού σκοπού µέσα από εθνικά και οικονοµικά συµφέροντα και προτεραιότητες – την ανυπαρξία ηγετικών προσωπικοτήτων µε ευρωπαϊκό διαµέτρηµα. Ετσι, αντί η κρίση να συσπειρώσει, απειλεί να αποδιοργανώσει σε βαθµό ίσως µη αναστρέψιµο. Πρώτη θα υποστεί το τίµηµα η Ελλάδα. Αλλά δεν θα είναι µικρή και η έκπτωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης από «Ευρωλάνδη» – πεδίο κοινότητας αρχών, άσκησης υψηλής πολιτικής και κατάκτησης ποιοτικής ευηµερίας – σε «Ευρωλλάδα», έναν πολιτικό και κοινωνικό πολτό χωρίς φιλοδοξία (και δυνατότητα) άλλη από την απλή επιβίωση.

Σήµερα, η δύσκολα κατακτηθείσα «αλληλεγγύη» στις ευρωπαϊκές χώρες όχι µόνο αµφισβητείται εκ νέου, αλλά διχάζει – σχεδόν µετατρέπεται στο αντίθετό της, σε απειλή. Αντί η κρίση να συσπειρώσει, απειλεί να αποδιοργανώσει την Ευρώπη σε βαθµό ίσως µη αναστρέψιµο

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµατολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ www.botopoulos.gr