Ο µαχητής του εργαστηρίου

Ηθελε να γίνει γιατρός από τότε που θυµάται τον εαυτό του. Ισως γιατί πολύ νωρίς ένιωσε στο πετσί του τι θα πει σοβαρή αρρώστια. Ισως γιατί ήταν το απωθηµένο της µητέρας του ή, πάλι, γιατί τον µάγεψε η καλοσύνη και
η ανθρωπιά των γιατρών που βάλθηκαν να τον κρατήσουν στη ζωή. Από το 1968, που αποφοίτησε από την Ιατρική, έχει αφιερώσει τη ζωή του στην έρευνα αλλά και τη φροντίδα των ασθενών του.

Σαράντα ηµέρες πέρασε στο κρεβάτιπαράλυτοςόταν τον χτύπησε τοσύνδροµο Guillain-Barre, αυτή η σπάνια,αυτοάνοση νευρολογική ασθένεια που µάθαµε το όνοµά της πριν από δύο χρόνια, όταν εµφανίστηκε η νέα γρίπη Α (Η1Ν1) και κληθήκαµε να εµβολιαστούµε. Αλλο σήµερα,όµως, και άλλο τότε, τη δεκαετία του ’50, όταν η παράλυση ήταν πρακτικά δεδοµένη.

Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ. «Ηµουν τυχερός, η παράλυση δεν ανέβηκε πάνω από τα πόδια», λέει. «Μη µε ρωτάς πώς έγινα καλά, ήταν spontaneous η ανάρρωση». Spontaneous, δηλαδήκάτι σαν αυθόρµητη. Τοέχει αυτό ο κ. Μουτσόπουλος: χρησιµοποιεί αρκετές αγγλικές λέξεις όταν µιλάει – κάτι απολύτως κατανοητό αν σκεφθεί κανείς πόσα χρόνια πέρασε σπουδάζοντας και εργαζόµενος στο εξωτερικό και, βεβαίως, τις εκατοντάδες ερευνητικές εργασίες που έχει παρουσιάσει στα κορυφαία ιατρικά συνέδρια παγκοσµίως.

O φηµισµένος καθηγητής που βραβεύθηκε την περασµένη Τετάρτη µε το Αριστείο Μποδοσάκη 2011 έχει δηλώσει πως δεν ανήκει σε κανέναν ιδεολογικό χώρο διότιπολύ απλά ανήκει στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1944, στην Αθήνα πήρε το πρώτο ιατρικό πτυχίο και το πρώτο διδακτορικό και στην Αθήνα ολοκληρώνει σε λίγουςµήνες την πανεπιστηµιακή σταδιοδροµία του, αφού «πιάνει» το όριο ηλικίαςτων 67 ετών και πρέπει να αφήσει την έδρα της Παθολογικής Φυσιολογίας που κατέχει από το 1993. Αλλωστε, συµφωνεί µε το όριο ηλικίας.

«Πόσοι νοµίζεις ότι είναι λαµπρά µυαλά από τους 82 που έχουν έδρες; Ασφαλώς και υπάρχουν κάποιοι, αλλά κάποιοι άλλοι δεν θα έπρεπε καν να έχουν αυτή τη θέση, γιατί το µόνο που τους νοιάζει είναι να βγάζουν λεφτά», λέει σε συνοµιλητές του.

Ακόµα ένα χαρακτηριστικό του Χαράλαµπου Μουτσόπουλου: δεν µασάει τα λόγια του. «Ετσι είµαι. Τα λέω και τα γράφω όπως τα πιστεύω. ∆εν τους αρέσει όµως να τα ακούνε, γι’ αυτό και µε περνάνε τώρα Πειθαρχικό», λέει για τον σάλο που ξέσπασε έπειτα από άρθρο του, στο οποίο έγραφε πως οι γιατροί έχουν συµβάλει στην οικονοµική κρίση της χώρας. «Αν δεν τα πω, όµως, είναι σαν να συµµετέχω. Γι’ αυτό κι εγώ θα τα λέω και όποιος θέλει ας τα ακούει». Πάντως εκείνος άκουγε πάντοτε τους γύρω του. Ακουσε και έµαθε πολλά από τη µητέρα του καιτους γιατρούς που τον φρόντισανόταν αρρώστησε ως παιδί, όχι µόνο από το Guillain-Barre αλλάκαι από τη γυροειδή αλωπεκία πουτον άφησε χωρίς µαλλιά στα 12 χρόνια του (και αυτή τη νίκησε µόνος του). «Η µητέρα µου ήταν µορφωµένη γυναίκα, γεννηµένη το 1913. Αριστούχος στο γυµνάσιο, ανήκε στη µέση ανώτερη τάξη και ήθελε πάρα πολύ να γίνει γιατρός, αλλά δεν της επιτρεπόταν αφού έπρεπε να παντρευτεί και να κάνει παιδιά», λέει.«Εκείνη µου εµφύσησε τις αξίες της πρωτιάς και έβαλε µέσα µου την ιδέα της Ιατρικής». Οσο για τους γιατρούς της παιδικής του ηλικίας, «έβλεπα µε πόση ευαισθησία µε φρόντιζαν και έµαθα πόσο σηµαντικό είναι το λειτούργηµά τους».

Εφτασε µε την οικογένειά του στην Αθήνα όταν πήγαινε γυµνάσιο. «Φύγαµε γιατί οι καθηγητέςκυνηγούσαν εµένα και τον αδελφόµου και ενώ ήµασταν αριστούχοι, µας έβαζαν στα προφορικά 10 µε άριστα το 20». Καθισµένος πάντα στο πρώτο θρανίο, «εκεί που κάθονται οιάριστοι µαθητές», διέπρεπε στα Μαθηµατικά και έτσι «κανείς δεν µε πίστευε όταν έλεγα ότι θέλω να γίνω γιατρός».

Η λέξη «άριστα» ήταν πάντα ο κανόνας στη ζωή του. Με υποτροφία του Ιδρύµατος Κρατικών Υποτροφιών σπούδασε στην Ιατρική Σχολή Αθηνών, από όπου αποφοίτησε µε άριστα το 1968 καιπήρε – πάλι µε άριστα – το διδακτορικό του το 1971. «Το θέµα µουήταν η τουλαραιµία (σ.σ. λοίµωξη των ζώων που µεταδίδεται εύκολα στον άνθρωπο και προκαλείται από βακτήριο). Αρχικά τη µελέτησα στο εργαστήριο και µετά έκανα µεγάλη µελέτη για την επιδηµιολογία της στην Ελλάδα, κάτι που έγινε πρώτη φορά».

Στην Ιατρική της Αθήνας, «είχα την ευτυχία να έχω δάσκαλο τον Γιάννη Παπαβασιλείου, καθηγητή Μικροβιολογίας, που µε πήρεβοηθό επειδή ήµουν αριστούχος. Εκεί κατάλαβα την οµορφιά της Ανοσολογίας».

Επόµενος σταθµός, το Πανεπιστήµιο Τζόρτζταουν στην Ουάσιγκτον και ο καθηγητής Χάιµαν Ζίµερµαν, ο οποίος «µε ρώτησε τι θέλω να κάνω, του είπα Ανοσολογία και µε έστειλε να συνεχίσω τη µετεκπαίδευσή µου στο Πανεπιστήµιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο».

Εκεί γνωρίστηκε µε τον µεγάλο του δάσκαλο, όπως τον αποκαλεί, τον καθηγητή Νόρµαν Ταλάλ, ο οποίος «µου έδειξε τις οµορφιές του µοντέλου που µελετάω από το 1974: του συνδρόµου Sjogren».

Η έρευνά του έχει αποφέρει σηµαντικές ανακαλύψεις. Η πρώτη είναι πως τα αυτοάνοσα νοσήµατα δεν οφείλονται σε δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήµατος το οποίο εξαιτίας της επιτίθεται και καταστρέφει υγιείς ιστούς του σώµατος, αλλά στην υπερλειτουργία του. «∆ουλεύει δέκα φορές περισσότερο από το κανονικό», λέει ο καθηγητής.Η δεύτερη είναι πως οι ασθενείς που έχουν κάνει µεταµόσχευση µυελού των οστών από ξένοδότη, µπορεί ύστερα από χρόνια να εκδηλώσουν κάποιο αυτοάνοσο νόσηµα όπως ο λύκος, η ρευµατοειδής αρθρίτιδα και το σύνδροµο Sjogren.

Η τρίτη είναι πως για να βρεθεί θεραπεία για τα αυτοάνοσα νοσήµατα, είναι πολύ καλύτερο να µελετάει κανείς τα κύτταρα που καταστρέφει το ανοσοποιητικό σύστηµα παρά τα υπερδραστήρια ανοσολογικά κύτταρα. Αυτό το κοµµάτι της έρευνας είχε ως επακόλουθο να εντοπίσουν ο ΧαράλαµποςΜουτσόπουλος και οι συνεργάτες τουορισµένες αλλαγές σε κύτταρα του στόµατος, οι οποίες υποδηλώνουν πως για κάποιον εξωγενή λόγο έχει αλλοιωθεί η δοµή τους.

Η ΕΡΕΥΝΑ. Η ανακάλυψηαυτή άνοιξε τον δρόµογια την έρευνα που κάνει ο καθηγητής τώρα,την οποία θα συνεχίσει και µετά τη συνταξιοδότησή του από το πανεπιστήµιο. Η έρευνα αυτήέχει καταδείξει πως στα αλλοιωµένα κύτταρα υπάρχουν ίχνη ορισµένων εντεροϊών. «Τώρα το δουλεύουµε αυτό µε γερµανούς συναδέλφους για να δούµε αν έχουν παίξει και ποιο ρόλο στην καταστροφή των σιελογόνων αδένων που ευθύνονται για την ξηροστοµία στο σύνδροµο Sjogren», λέει. Ολες αυτές οι έρευνες, για τις οποίες κατ’ επανάληψιν έχει τιµηθεί σε Ευρώπη και Αµερική και οι οποίες την Τετάρτη το απόγευµα του έφεραν την απονοµή του ΑριστείουΜποδοσάκη 2011, του άφηνανπάντοτε χρόνο για να ασχολείται µετην κλινική Ιατρική – τη φροντίδα των ασθενών του δηλαδή, στους οποίους έχει τάξει τη ζωή του.

ΕΙΠΕ

Το µόνο που µε ενδιαφέρει είναι αυτός που είναι ξαπλωµένος στο κρεβάτι. Αυτόν υπηρετώ και γι’ αυτό είµαι σκληρός: γιατί προστατεύω τον αδύναµο

ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ

Σε όλη την επιστηµονική ζωή του είχε, είτε ως θεραπευτής ιατρός είτε ως κλινικός ερευνητής, έναν και µόνο στόχο:
την επίτευξη αριστείας

Αργύρης ΕύςΤΡΑΤΙΑΔΗς, ΒΙΟΛΟΓΟς, ΚΑΘΗΓΗΤΗς, ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΟς ΔΙΕΎΘΎΝΤΗς ΙΔΡΎΜΑΤΟς ΙΑΤΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΎΝΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑς ΑΘΗΝΩΝ