Στην εποχή της σύγκρουσης

Η παρέµβαση Λοβέρδου – ανεξαρτήτως προθέσεων που δεν ενδιαφέρουν – ήταν µια µαχαιριά στο υπνωτισµένο πολιτικό µας σύστηµα. Είναι µια παρέµβαση που αναδεικνύει την ανάγκη άµεσης σύγκρουσης µε τον λαϊκισµό και τον κρατισµό. Είναι όµως – ίσως και η τελευταία – προειδοποίηση για την ανάγκη αλλαγής πορείας της χώρας.

Υπάρχουν ακόµα λύσεις. Μόνο που αυτές, αν και είναι δίπλα µας, αν και είναι χιλιοειπωµένες, εµείς τις ψάχνουµε στα αδρανή υλικά που αποτελούν το σηµερινό πολιτικό σύστηµα και στους κοινότοπους δρόµους της οµοψυχίας και της συναίνεσης.

Από πολλούς ακόµη και τώρα προτείνεται η οµοψυχία και η συναίνεση, ένας λόγος δηλαδή χωρίς γωνίες και ιδεολογικές αιχµές, ως πανάκεια για τη γιατρειά του βαθύτατα ασθενούς που ονοµάζεται σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Αν ψάξουµε στην παγκόσµια και την ελληνική ιστορία καθόλου δεν θα δούµε µεγαλειώδεις περιόδους σε στιγµές πολιτικής ακινησίας, αντιθέτως θα δούµε τέτοιες στιγµές µόνο σε περιόδους που τίθενται σαφείς στόχοι και διακυβεύµατα, τα οποία χωρίζουν τους ανθρώπους σε υποστηρικτές και ενάντιους.

Αντίθετα απ’ όσα υποστηρίζουν πολλοί, οι αντιθέσεις µεταξύ όσων υποστήριζαν τον εξισωτικό και κοινοτιστικό λόγο του Ρουσό και όσων υποστήριζαν τη µοντεσκιανή διάκριση των εξουσιών και τον βολταιρικό φιλελευθερισµό, ήταν η ζωτική πηγή της Επανάστασης του 1821. Αυτές οι αντιθέσεις µετέτρεψαν την Ελλάδα σε εργαστήρι των νέων ιδεών και ανάγκασαν τους ισχυρούς της εποχής να στρέψουν τα βλέµµατά τους στον αγώνα των Ελλήνων. Οι φιλέλληνες –ροµαντικοί και διαφωτιστές – δεν ήλθαν στην Ελλάδα µόνο για να υποκλιθούν στο µεγαλείο της αρχαίας ιστορίας της, αλλά και γιατί στην Ελλάδα διακυβεύονταν πολλά από τα προτάγµατα της νεωτερικής κοινωνίας. Γιατί ακριβώς οι αντιθέσεις µεταξύ προεστών και στρατιωτικών, και των δύο µε τους εκσυγχρονιστές της εποχής, αν και πότισαν µε πολύ αίµα την ελληνική επανάσταση, ανέδειξαν ταυτόχρονα το διακύβευµα της σχέσης της ελευθερίας µε την ισότητα και τη δηµοκρατία.

Ο Εµφύλιος αφορούσε ένα πολύ σοβαρό ζήτηµα της εποχής, το αν δηλαδή η ελεύθερη Ελλάδα θα ισορροπούσε πάνω σε µια ισχυρή κεντρική εξουσία ή πάνω σ’ ένα κοινοτιστικό πρότυπο τοπικών εξουσιών. Αν αυτή η εξουσία, µε τη σειρά της, θα εξισορροπούνταν στην εφαρµογή φιλελεύθερων κανόνων για την προάσπιση των ατοµικών δικαιωµάτων ή σε µια αυταρχική µοναρχική βάση.

Η Ελλάδα του Ελευθερίου Βενιζέλου µεγαλούργησε όχι γιατί έκρυψε τις αντιθέσεις της και τα συµφέροντα που την περιέβαλαν, αλλά γιατί ανέδειξε αυτές τις αντιθέσεις και συγκρούστηκε µε αυτά τα συµφέροντα. Ο Βενιζέλος δεν ήταν µόνο ένας φιλελεύθερος εκσυγχρονιστής, αλλά και ένας πολιτικός που δεν υποχωρούσε µπροστά στις δήθεν λαϊκές απαιτήσεις. Ενας πολιτικός που γνώριζε ότι αντιπροσωπευτική δηµοκρατία σηµαίνει πως οι εκλεγµένοι ηγέτες καλούνται να πάρουν αποφάσεις και από αυτές θα κριθούν. Ενας πολιτικός που δεν πέταξε το µπαλάκι στη δηµοψηφισµατική και τη διακαναλιακή εξέδρα, διαµαρτυρόµενος στο διαιτητικό τρίο (λέγε µε και τρόικα).

Οταν η Ελλάδα υποχώρησε στις σειρήνες του γενικευµένου life style, του εύκολου πλούτου και του καταναλωτισµού, όταν πίστεψε πως συναίνεση σηµαίνει καταναλωτικός παροξυσµός, όταν αντικατέστησε τις ταξικές αντιθέσεις µε την αντίθεση όλων προς το κράτος, τότε οδηγήθηκε στη δηµοσιονοµική χρεοκοπία και την ηθική απαξίωση.

Είναι άλλο πράγµα η ανάγκη αποτροπής χρήσης βίαιων µέσων για τη λύση των προβληµάτων σε µια δηµοκρατία και άλλο η υποχρεωτική οµοφωνία, η οποία δεν ταιριάζει σε καµία ζωντανή κοινωνία. Η παρέµβαση Λοβέρδου και εν µέρει και αυτή της ∆ιαµαντοπούλου προειδοποιούν πως έχει φθάσει η στιγµή να επιλέξει η κυβέρνηση τη σύγκρουση µε όσους πίσω από την προάσπιση του δηµοσίου συµφέροντος κρύβουν σηµαντικές δυσκαµψίες όπως είναι η εκτεταµένη παραοικονοµία, η διαφθορά, η κυριαρχία µικρών µονάδων µε χαµηλή παραγωγικότητα και χαµηλές αµοιβές, τα κλειστά επαγγέλµατα, η αδύναµη και κρατικίστικη επιχειρηµατική τάξη, όπως επίσης οι αντιστάσεις στην αναδιάρθρωση της γεωργικής παραγωγής, στην άµεση εδώ και τώρα εκµετάλλευση της δηµόσιας περιουσίας, στην υπαγωγή του δηµόσιου τοµέα στην κοινωνική αξιολόγηση και λογοδοσία. ∆εν µπορεί να υπάρξει συναίνεση µεταξύ αυτών που βλέπουν το κράτος ως φορέα που πουλάει φως, νερό, τηλέφωνα και οικόπεδα µε θέα και όσων επιδιώκουν ένα κράτος που αφενός θα παρακολουθεί, θα ελέγχει την αγορά και αφετέρου θα παρέχει ποιοτικές υπηρεσίες σε τρεις µόνο τοµείς στην υγεία, την παιδεία και την πρόνοια. Τίποτα άλλο δηλαδή από αυτό που προσφέρει ένα σύγχρονο σοσιαλδηµοκρατικό κράτος.

Η λύση βρίσκεται στην εδώ και τώρα σύγκρουση µε τον κατεστηµένο κρατισµό. Το πολιτικό σύστηµα, αν θέλει να προσφέρει σε αυτόν τον τόπο, έστω και την ύστατη στιγµή, πρέπει να συγκρουσθεί µε αυτό το κατεστηµένο, όχι επειδή το λέει το Μνηµόνιο, αλλά για να αλλάξει ο παραγωγικός ιστός της χώρας.

Βεβαίως, η επιλογή της σύγκρουσης µε όλα τα παραπάνω χρειάζεται και το κατάλληλο πολιτικό προσωπικό.

Υπάρχουν ακόµα λύσεις. Μόνο που αυτές, αν και είναι δίπλα µας, αν και είναι χιλιοειπωµένες, εµείς τις ψάχνουµε στα αδρανή υλικά που αποτελούν το σηµερινό πολιτικό σύστηµα και στους κοινότοπους δρόµους της οµοψυχίας και της συναίνεσης

ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, αναπληρωτής επιστηµονικός διευθυντής στο ΙΣΤΑΜΕ – ανδρέας Παπανδρέου