Αυθεντικοί ή «πειραγµένοι» οι ύµνοι των Αγίων Παθών;

Η Μεγάλη Εβδοµάδα έχει άρωµα από λιβάνι κι ανοιξιάτικη Ελλάδα και ήχο βυζαντινό. Οι µελωδίες της έχουν, όπως φαίνεται, τη δύναµη να εµπνέουν και τους σηµερινούς συνθέτες – ακόµη και όταν τις «µετατρέπουν» για να δηµιουργήσουν νέα έργα
Εισχώρησε στα άδυτα των αδύτων της βυζαντινής µουσικής ο διεθνούς φήµης master του πιάνου Βασίλης Τσαµπρόπουλος και αφού αποκρυπτογράφησε και στο χαρτί τη µαγεία των ύµνων της Μεγάλης Εβδοµάδας, τους εµπλούτισε µε δικές του ιδέες, για να φτιάξει το έργο «Αkroassis», το πρώτο του σόλο πιάνο που κυκλοφόρησε σε παγκόσµια διανοµή η γερµανική εταιρεία ECM.

Εργο – κλειδί, όπως λέει για τη µετέπειτα πορεία του, αφού µπήκαν οι βάσεις και για επόµενες δισκογραφικές του δουλειές. Το πρώτο που κατάφερε ήταν να ξεφύγει από τη δυτική µουσική του παιδεία, µπολιάζοντας τις συνθέσεις του µε βυζαντινά και µεσογειακά στοιχεία, που αργότερα θα αποτελούσαν µέρος της συνθετικής του ταυτότητας.

Τι σας ενέπνευσε περισσότερο;
«H βυζαντινή µουσική είναι ένας τεράστιος πλούτος παραπεταµένος σε µια γωνιά. Οι Υµνοι της Μεγάλης Εβδοµάδας ειδικά έχουν και ένα ιδιαίτερο συναισθηµατικό βάρος. Αυτό που µε ενδιέφερε ήταν να µεταφέρω συναισθήµατα κατάνυξης στις συνθέσεις, αλλά το άκουσµα να µην είναι συνυφασµένο µε την εκκλησία… ». Παρ’ ότι διακριτικό το κλαβιέ του πιανίστα (ίσα που φαντάζεσαι τα δάκτυλά του να ακουµπούν τα πλήκτρα), η ένταση των συναισθηµάτων είναι µεγάλη. Μελωδίες λιτές, που ενώ έχουν µέσα τους τη φόρτιση του πένθους, δεν κραυγάζουν, τουναντίον φέρουν µια ηρεµία.

«Είναι φυσιολογικό», λέει ο Τσαµπρόπουλος, που τον Μάιο ετοιµάζεται να µπει ξανά στο στούντιο για έναν νέο δίσκο µε την ECM µε δικές του συνθέσεις, «ένας µουσικός να µεταφέρει τα βιώµατά του στη µουσική που κάνει. Ολες αυτές τις εκπληκτικές µελωδίες θέλησα να τις δω µε άλλο µάτι. Το «Akroassis» είναι ένα έργο που έχει σχέση µε την ιστορία µας και µε το δικό µου προσωπικό ψάξιµο».

Και ποια είναι η πρόκληση όταν παίζεται ένα έργο ξανά και ξανά;

«Κάθε φορά το συναντάς διαφορετικά. Οταν ξεπεράσει κανείς το στάδιο της τεχνικής, είναι σαν να φεύγει κάθε δέσµευση από µέσα του. Είναι µια ελευθερία αυτό, ένα σηµείο ωρίµασης. Είναι σαν να είσαι πάνω σ’ ένα βουνό και να έχεις ολόκληρη τη θέα. Αυτό όµως χρειάζεται να εµβαθύνεις τη σχέση σου µε το έργο, κι αυτό είναι που δίνει το µεγάλο ενδιαφέρον».

Η υµνογραφία της Μεγάλης Εβδοµάδας έχει κεντρίσει πολλές φορές συνθέτες και τραγουδιστές. Που άλλοτε διατηρούν το πρωταρχικό υλικό και άλλοτε, όπως ο Βασίλης Τσαµπρόπουλος, εµπνέονται απ’ αυτό ή το «πειράζουν» για να πλάσουν ένα νέο, σύγχρονο, έργο που θαυµαστά ενέχει την ίδια κατάνυξη.

Πριν εγκύψει στο Ελλήνων Πάσχα η φωνή του Πέτρου Γαϊτάνου – που πέρυσι έβγαλε πενταπλή κασετίνα διάρκειας έξι ωρών, όπου αφηγείται στη δηµοτική τον λόγο των Ευαγγελίων – η ενασχόληση δηµιουργών και τραγουδιστών µε τους ύµνους της Μεγάλης Εβδοµάδας έχει πλούσιο ιστορικό: Το πρώτο όνοµα που έρχεται στον νου είναι ο διεθνής Βαγγέλης Παπαθανασίου. Στις «Rapsodies» του, του 1986, χρησιµοποιεί την υποβλητι κή άµπιεντ γκάµα των πλήκτρων του, ενώ η φωνή της Ειρήνης Παπά ξαφνιάζει ευχάριστα σε ύµνους όπως «Τη Υπερµάχω Στρατηγώ», «Ω Γλυκύ Μου Εαρ», «Τον Νυµφώνα Σου Βλέπω», «Χριστός Ανέστη», «ΑΣµα ΑΣµάτων» (σε απόδοση Λευτέρη Παπαδόπουλου).

Αντίστοιχα ο Σταµάτης Σπανουδάκης εµπιστεύτηκε στη φωνή της Ελένης Βιτάλη το έργο του «7 Παρακλήσεις» και αργότερα εκείνη του Μανώλη Μητσιά στο «Ηµέρα Τρίτη» και το «Εαρινή Ωρα», όπου δίνει λαϊκή απόχρωση στις µελωδίες της Μεγάλης Εβδοµάδας µε το κλαρίνο του Βασίλη Σαλέα και το βιολί του Λευτέρη Ζέρβα. «Ινα τι» πρότεινε ο ζακυνθινός συνθέτης που έφυγε νωρίς, ∆ηµήτρης Λάγιος, σε ενορχηστρώσεις Μιχάλη Χριστοδουλίδη µε τις φωνές των Γιώργου Νταλάρα, Σαβίνας Γιαννάτου, ∆ώρου ∆ηµοσθένους. Ενώ «Το τροπάριο της Κασσιανής» πρότεινε στις αρχές της δεκαετίας του ‘90 η Μαρίζα Κωχ, δίνοντας στο βιολί του Νίκου Οικονοµίδη πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ το πιο λαϊκό σε προσέγγιση «Υµνοι Αγγέλων σε ρυθµούς ανθρώπων» του Σταύρου Κουγιουµτζή µε τη φωνή του Γιώργου Νταλάρα ανέδειξε τη µελαγχολία των ηµερών συνοδεία λαϊκής ορχήστρας.

< INFO

Ο πιανίστας Βασίλης Τσαµπρόπουλος παρουσιάζει το έργο του, βασισµένο στους βυζαντινούς ύµνους της Μεγάλης Εβδοµάδας «Akroassis», απόψε, Μεγάλη ∆ευτέρα, στο θέατρο «Κάππα» (Κυψέλης 2, τηλ. 210
7234.567). Είσοδος:
10, 15 και 20 ευρώ.

Ακόµη και από τραγουδιστές πίστας

Η κατάνυξη των ύµνων της Μεγάλης Εβδοµάδας έφτασε τα τελευταία χρόνια ακόµη και σε αµιγώς λαϊκά στρατόπεδα. Οπως αυτό του Σταµάτη Γονίδη, που τον ακούµε ως ψάλτη στο διπλό CD «Προσδοκώ Ανάστασιν». Ενώ ο Βασίλης Σαλέας µε το κλαρίνο του και ο Γιώργος Κόρος µε το βιολί του αντίστοιχα αυτοσχεδίασαν µε ζέση πάνω στις βυζαντινές κλίµακες.

Με διάθεση να ενώσει τις δυο µεγάλες του αγάπες, το ροκ και τους εκκλησιαστικούς ύµνους, δούλεψε επί χρόνια ο Βασίλης Χατζηνικολάου που εκτός από µουσικός είναι και επαγγελµατίας ψάλτης (στον Αγιο Ανδρέα Πετραλώνων) – µε το άλµπουµ «Τα µπλουζ της ψυχής µου – Βυζαντινά ακούσµατα στο 21ο αιώνα» (Λύρα).

Οι ύµνοι της Μεγάλης εβδοµάδας πήραν νέα πνοή στο έργο «Πάθη» του πρωτοψάλτη ∆ηµήτρη Παπαποστόλου, µε τη φωνή της Ελένης ∆ήµου, ενώ και η ειδική στα δηµοτικά Γιώτα Βέη πρότεινε «Υµνους της Μεγάλης Εβδοµάδας» και η Γλυκερία τα εγκώµια της Μεγάλης Παρασκευής στο «Ω Γλυκύ µου Εαρ».

«Melodies of Passions» ονόµασε την εξιστόρηση του Θείου Πάθους µε έργα τριών µεγάλων µελωδών, του Πέτρου Πελοποννήσιου, του Νικηφόρου Ηθικού και του Ιωάννη ∆αµασκηνού, ο «ειδικός» στο βυζαντινό µέλος Χριστόδουλος Χάλαρης, ακολουθώντας το λειτουργικό τυπικό της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τέλος, µια από τις τελευταίες κυκλοφορίες (2010) είναι το «Eπικράνθη» µε 40 βυζαντινούς ύµνους όπου ψάλλουν ο Χρόνης Αηδονίδης και η Νεκταρία Καραντζή.