Η Μαρία των αγώνων

Με τη Μαρία Μπέικου που έφυγε απροσδόκητα από τη ζωή, σε πλήρη δράση, µας συνέδεε συγγενικός δεσµός. Ο έξοχος αγωνιστής της Αντίστασης και του Εµφυλίου Γιωργούλας Μπέικος που έφυγε πολύ νωρίτερα χωρίς να ξαναπατήσει τη γενέθλια γη, τα χωριά της Ευρυτανίας, ήταν συγγενής της γυναίκας µου. Ετσι όταν η Μαρία γύρισε στην Ελλάδα ύστερα από χρόνια αυτοεξορίας, βρεθήκαµε και συχνά βλεπόµαστε. Οταν η αείµνηστη Τζένη Καρέζη είχε φιλοξενήσει για να σκηνοθετηθεί τον Ολεγκ Εφρέµοφ και τον Ρόµπερτ Στούρουα, η Μαρία ήταν η πολύτιµη και λόγια διερµηνέας και πολιτισµικός διαµεσολαβητής. Τότε συχνά, ώρες πολλές, την ακούγαµε να αφηγείται τις δύσκολες εποχές που χάραξαν ανεξίτηλα το σώµα της µε απογοητεύσεις, προδοσίες, µαταιώσεις και συχνά διωγµούς. Οσοι από µας µεγάλωσαν µέσα σε αριστερό περιβάλλον η φωνή της Μαρίας µάς ήταν οικεία, αφού στα δίσεκτα χρόνια του Εµφυλίου και µετά εκφωνούσε τα κείµενα της ελληνικής εκποµπής του Ραδιοφωνικού Σταθµού της Μόσχας.

Τα τελευταία χρόνια, κάθε φορά που τη συναντούσαµε φαινόταν κουρασµένη, τσακισµένη, µε βαρύ το φορτίο της µνήµης και ασήκωτη την απογοήτευση για την κατάρρευση όσων είχε και είχαµε πιστέψει πως θα µπορούσαν να αλλάξουν τον κόσµο. Είχες την εντύπωση πως ζούσε µε τους νεκρούς της, όπως στον στίχο του Σεφέρη: «Ενα παρθένο δάσος σκοτωµένων φίλων το µυαλό µας».

Παρ’ όλα αυτά δεν το έβαζε κάτω (πώς άλλωστε), αφού µια ζωή είχε µάθει να µπαίνει µπροστά και να υπερασπίζεται Θερµοπύλες, έστω κι αν γνώριζε κι αυτή πως «οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε».

Αυτή ήταν η δική της τιµή.