Φράουλες και ραδιενέργεια

Είκοσι πέντε χρόνια πριν, λίγες µέρες µετά τηνκαταστροφήτου Τσερνόµπιλ (στις 26 Απριλίου 1986) και ενώ το ραδιενεργό νέφος κατηφόριζε προς τα µέρη µας, ο τότε πρόεδρος του ∆ηµόκριτου (του Εθνικού Κέντρου Ερευνας Φυσικών Επιστηµών) και επικεφαλής της Επιτροπής Ατοµικής Ενεργείας, βγήκε στην τηλεόραση τρώγοντας προκλητικά φράουλες προκειµένου να πείσει το ανήσυχο κοινό για την ανυπαρξία κινδύνου. Λίγες εβδοµάδες αργότερα,οι υγειονοµικές αρχές της ΕυρωπαϊκήςΕνωσης (Ε.Ε.) διέταζαν την απόσυρση λαχανικών και κρεάτων λόγω τωνυπερβολικών δόσεων ραδιενέργειας που εντοπίστηκανσ’ αυτά. Τοδίδαγµα δεν είναιµόνοη µεγάλη σχετικότητατων εκτιµήσεων της (διατεταγµένης)επιστήµης, αλλά και η ανυπαρξία ηθικών ενδοιασµών από τηµεριά ενός συστήµατος τοοποίο δεν δίστασε ναπάρει στον λαιµό του εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά. Παιδιά που, δεκαπέντε χρόνια αργότερα, εµφάνισαν όλη την γκάµα των ασθενειών του θυρεοειδούς, µεταξύ των οποίων και πολλούς καρκίνους. Το ατύχηµα(;) της Φουκουσίµα έχει ανάλογες πλευρές. Στην αρχή οι διαρροές ραδιενέργειας χαρακτηρίστηκαν ασήµαντες, τρεις εβδοµάδες αργότερα η κατασκευάστρια εταιρεία έδινε στη δηµοσιότητα τιµές κοντά στοεργοστάσιοπου ξεπερνούσαν κατά 10.000

(!) τασυµβατικά όρια. Οπως και στο Τσερνόµπιλ, έτσι και στη Φουκουσίµα, τηναλήθεια δενθα τη µάθουµε ποτέ. Οχι µόνο γιατί οιαρµόδιοι έχουνκάθε λόγο να την κρύβουν, αλλά κυρίως γιατί, όταν οι µετρήσεις θα αφορούν το επαρκές στατιστικά δείγµα, θα είναι πλέον αργά. Το πρώτο κύµατης επίπτωσης (fallout),είτε απευθείας είτε µέσω τηςτροφικής αλυσίδας, θα έχειήδη αποσβεσθείαπό την τριβή του µετην καθηµερινότητα. Και οικαθυστερηµένες αναφορές θα φτάνουν σε ένα κοινό όλο και πιο απρόθυµο να θυµάται αυτά που προσπαθείνα ξεχάσει.

Ανεξάρτητα όµως απ’ το πόσο καίσιο από τη µακρινή Ιαπωνία θα φτάσει και στηγειτονιάµας, οιπολιτικές επιπτώσειςαπό τη διάψευση των ισχυρισµών περί προόδου στις στρατηγικές πρόληψης των ατυχηµάτων έγιναν ήδη ορατές στιςπρωτεύουσεςτης Ευρώπης – και όχι µόνο σ’ αυτές. ΗΕπιτροπή ανακοινώνει εσπευσµένα τεστ αντοχής για τους 143 αντιδραστήρες που λειτουργούν στην επικράτειά της, ενώο επίτροπος Ενέργειας ΓκίντερΕτινγκεραρχίζεινα φαντάζεται ένα µέλλον χωρίς πυρηνική ενέργεια, ένα αποπυρηνικοποιηµένο µέλλον.

Οµως, κι αυτές οι προσεγγίσεις αλλάζουν όσο ταγεγονότααποµακρύνονται καιο απόηχος εξασθενίζει.Ολοι θυµούνται την εποχή (2002) που ησυµµαχία Πράσινων και Σοσιαλδηµοκρατών αποφάσιζε τη σταδιακή παύσητων 17 µονάδων της Γερµανίας ώς το 2020.Με την άνοδο τηςΑνγκελα Μέρκελστην εξουσία το 2009, το πυρηνικό λόµπι κατάφερενα πάρειπροθεσµία για ακόµη 10 χρόνια, και έχει ο Θεός. Οι επικείµενες εκλογές, άλλαξαν και πάλι το λεξιλόγιοστην καγκελαρία(εντατικοποίηση των ελέγχων), ενώ ηΒρετανία µιλά απλώςγια διδάγµατα που θαπρέπει να ληφθούνυπόψη. Πιο ριζοσπαστικοί, τουλάχιστον στα λόγια, φαίνονται οι Ισπανοί κι οιΠορτογάλοι, καιµόνον η Γαλλία παραµένεισταθερά στον δρόµο που χάραξε ο Ντε Γκολ.

Οµως για ποια διδάγµατα µιλάνε; Βεβαίως, ηακόµη περαιτέρω ενίσχυση της ασφάλειας των αντιδραστήρων είναι πάνταεφικτή. Οπως είναιεφικτό να κατασκευάσει κανείςτο τέλειο αυτοκίνητο, αυτό που θα αντέχει και στις πιο ισχυρές συγκρούσεις. Αλλά µε τι κόστος; Τέτοιο που δεν θα το αγόραζε κανείς. Ο µύθος για φθηνή πυρηνική ενέργεια βασίστηκε ακριβώς σ’ αυτήν την αρχή: ότι τα µέτρα που παίρνεις είναι τόσα όσα αντέχει ητσέπη σου (εν προκειµένω, όσα αντέχει η τσέπη του επιχειρηµατία). Απόένα σηµείοκαι µετά,η επένδυση γίνεται ασύµφορη. Που θα ήταν ακόµη περισσότερο ασύµφορη και πολύ λιγότερο ανταγωνιστική, αν είχε ενσωµατώσει και τις εξωτερικές οικονοµίες. Αυτές που συνήθως µετακυλίονται σε κάποιον τρίτο ο οποίος κατά κανόνα έχει ελαστικότερη αντίσταση. Είναι γνωστή η επιχείρηση διασποράς πυρηνικών καταλοίπων εκτόςτων συνόρων παραγωγής. Αυτό δεν γίνεται πειρατικά – αν και έχουν αναφερθεί και τέτοιες περιπτώσεις – αλλά διά της «τεχνικής βοήθειας» προς τις τρίτες χώρες. Τα προγράµµατα υποστήριξης της κατασκευής νέων αντιδραστήρων σε κράτη τα οποία δεν διαθέτουν εγγενώς αυτήν την τεχνολογία, συνοδεύονται από συµφωνίες για υποδοχή και πυρηνικών καταλοίπων (καύσιµα προς ανακύκλωση είναι ο σωστός όρος) στις µονάδες που θα κατασκευαστούν. Οπως και να εξελιχθούν όµως τα πράγµατα, η µετά τη Φουκουσίµα εποχή θα είναι διαφορετική. Οι αναπάντεχες ειρηνικές επαναστάσεις ξανάρχονται στο προσκήνιο.

Ο Ηλίας Ευθυµιόπουλος έχει διατελέσει πρόεδρος της Greenpeace και υφυπουργός. Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο «Παράθυρο στην κρίση» από τις εκδόσεις Μεταίχµιο