Στα πλοκάµια της αρχαιοκαπηλίας

Τεµαχισµένες σε βαλίτσες αρχαιότητες και εικόνες φυγαδεύονται στο εξωτερικό. Αλλάζουν χέρια, «ξεπλένονται» και βγαίνουν στην αγορά. Δεν πρόκειται για σενάριο αστυνοµικής ταινίας, αλλά για πραγµατικές υποθέσεις
«Ξέρω πού βρίσκονταιοι 12 εικόνεςπου έχουν κλαπεί από την περιοχή της Καστοριάς. Πρόκειται άµεσα να βγουν εκτός Ελλάδος. Για να σας δώσω τις πληροφορίες θέλω χρήµατα». Στη µία άκρη της γραµµής ένας Γερµανός, αγνώστων στοιχείων.Στην άλλη άκρη εµβρόντητη η µορφωτική σύµβουλος τηςελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο Βάνα Σολοµωνίδου. Η πρεσβεία «παίρνει φωτιά». Το υπουργείο Πολιτισµού επιβεβαιώνει πως έχουν κλαπεί12 εικόνες του 12ου αι.Ο πληροφοριοδότης πιέζει να πάρειτα χρήµατα µπροστά κι αποκαλύπτει πως οι εικόνες βρίσκονται στη Μακεδονία. «Ξέχασέ το» είναι η απάντηση. ∆ίνουν τα χέρια. Επόµενο ραντεβού στην πρεσβεία. Βράδυ. Το κυνήγι του θησαυρού αρχίζει τηλεφωνικά. Οι αστυνοµικοί ξεκινούν από τηΘεσσαλονίκη χωρίς να γνωρίζουν τον τελικότους προορισµό. Υπό τις οδηγίες του πληροφοριοδότη φτάνουνστη Χαλκιδική. Η νύχταπροχωρά. Η δράση θυµίζει υπόθεση Ηρακλή Πουαρό.

Οι αστυνοµικοί οδηγούνται σε ένα κατάστηµα µε τουριστικά είδη. Στην ψευδοροφή του είναι κρυµµένες οι 12 εικόνες.

Ετοιµο δε για το πολύτιµο φορτίο είναι και το σταθµευµένο έξω από το κατάστηµα φορτηγάκι. Εχει εξοπλιστεί µε ψευδότοιχους για ναµεταφέρει διακριτικά τις εικόνες εκτός συνόρων. Οι εικόνες γλιτώνουν την ξενιτιά. Ο Γερµανός ξηµερώνοντας φεύγει µε τα χρήµατα. Και µία υπόθεση αρχαιοκαπηλίας – µία από τις πολλές που θα ακολουθήσουν – έχει λήξει αισίως.

Είκοσι πέντε χρόνιααργότερα η ιστορία επαναλαµβάνεται. Αρχαιοκάπηλοι λεηλατούναφύλακτους θησαυρούς. Απευθύνονται σε εµπόρους που κινούνται σε χώρες όπως η Βρετανία, η Γερµανία και η Ελβετία όπου οι νόµοι σχετικά µε τηνπροστασία της πολιτιστικήςκληρονοµιάς είναι χαλαροί.Τα κυκλώµατα είναι καλά οργανωµένα. Λίγες φορές η αλυσίδα σπάει.Ενας πληροφοριοδότης ρισκάρει νααπευθυνθεί στις Αρχές µε το αζηµίωτο. Αλλες φορές βοηθά η τύχη.Σήµερα πλέον έχει µπει στο παιχνίδι και η τεχνολογία.

Χαρακτηριστικό παράδειγµα άλλωστε αποτελεί και η πλέον πρόσφατη υπόθεση µε τιςέξι εικόνες που εντοπίστηκαν σε γκαλερί ειδικευµένη στο Holland Park του Λονδίνου. Το νήµα της άρχισε να ξετυλίγεται από το ∆ιαδίκτυο.Ολα ξεκίνησαν όταν µία γυναίκα αναγνώρισε τη µία εικόνα – της Υπαπαντής από την Ιερά Μονή Κοιµήσεως στο Βισικό Καλουτά στην Ηπειρο – στηνιστοσελίδα της Temple Gallery και ενηµερώνει τη ∆ίωξη Αρχαιοκαπηλίας.

Αµέσως το ΥΠΠΟΤ αρχίζει την έρευνα σε συνεργασίαµε την Περιφέρεια Ηπείρου.

∆ιαπιστώνει πως στην επίµαχη ιστοσελίδα δεν υπάρχει µόνο ησυγκεκριµένη, αλλάακόµη πέντε κλεµµένες την περίοδο2005-2009 από τον Αγιο ΑπόστολοΤσαγκαράδας, τον Αγιο Νικόλαο Ηλιοχωρίου στον ∆ήµο Τύµφης και τον Αγιο Τρύφωνα Βίκου στην Ηπειρο. Κι ενηµερώνει το ελληνικό τµήµα της Ιντερπόλ και την πρεσβεία µας στο Λονδίνο. Ο ΕΜΠΟΡΟΣ ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΤΕΜΠΛ που διατηρεί γκαλερί επί µισό αιώνα πουλά τις εικόνες σε τιµές από 2.200

έως 6.800 ευρώ χωρίς πιστοποιητικό προέλευσης διότι εµπιστεύεται, όπως εξήγησε,στον προµηθευτή του µε τον οποίο έχει µακροχρόνια συνεργασία. Μπροστά στααδιάσειστα στοιχεία που του παραθέτει η Σκότλαντ Γιαρντ– φωτογραφίες που έδειχναν τις εικόνες µέσα στις εκκλησιές πριν από την κλοπήκαι τη συντήρησή τους– αναγκάζεται να τις επιστρέψει. Και οι Αρχές βρίσκονται στα ίχνη διεθνούς κυκλώµατος αρχαιοκαπηλίας, καθώς φαίνεται πως το κουβάρι δεν έχει ακόµη ξετυλιχτεί πλήρως.

«Τούτη η υπόθεση µπορεί να θεωρηθεί κάπως πιο εύκολη επειδή είχαµε τις φωτογραφίες των εικόνων πριν από την κλοπή», λέει στα «ΝΕΑ» η προϊσταµένη της ∆ιεύθυνσης Τεκµηρίωσης και ΠροστασίαςΠολιτιστικών Αγαθών,Ρόζα Προσκυνητοπούλου. «Οµως πολλές φορές η δουλειά µαςείναι ιδιαιτέρως δύσκολη και επικίνδυνη, καθώς δεν υπάρχουν στοιχείαή ένα αντικείµενο έχει περάσει από πολλές ιδιωτικές συλλογές µέχρι να τοεντοπίσουµε, γεγονός που µπερδεύει τα ίχνη του».

Η αλυσίδα σπάει όταν βοηθήσει η τύχη ή όταν ένας πληροφοριοδότης «µιλήσει» µε το αζηµίωτο

Οι πέντε λόγοι που επιτρέπουν τη δράση των αρχαιοκαπήλων

1. Η ελλιπής φύλαξη µουσείων και αρχαιολογικών χώρων 2. Το γεγονός ότι δεν έχει γίνει πλήρης καταγραφή των πολιτιστικών αγαθών 3. Το ιδιαίτερα αυξηµένο επενδυτικό ενδιαφέρον για αρχαιότητες 4. Tα δύο αδύναµα σηµεία της Ελλάδας:

οι ατελείωτες ακτές και οι αναρίθµητες βραχονησίδες µαζί µε την ελευθερία κινήσεων που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ενωση.

5. Το προφίλ του αρχαιοκαπήλου.

πρόκειται για ανθρώπους συχνά υπεράνω υποψίας – ποιος να ξεχάσει την καταδίκη του συµβούλου του προέδρου των ΗΠΑ Φρέντερικ Σουλτζ για εµπόριο κλεµµένων αρχαιοτήτων;


Ακόµη και µέσα σε πακέτα προς φοιτητές του εξωτερικού!

ΑΠΟ ΚΟΤΕΡΑ ΚΑΙ ΚΟΝΤΕΪΝΕΡ µέχρι λεωφορεία που µεταφέρουν πράγµατα σε έλληνες φοιτητές του εξωτερικού ή ακόµη και πορτοφόλια χρησιµοποιούνται για να προωθηθούν αρχαιότητες στο εξωτερικό.

∆ιότι ποιος θα προσέξει ένα αθηναϊκό τετράδραχµο – που σήµερα στην αγορά πιάνει πάνω από 30.000 ευρώ – µέσα σε ένα πορτοφόλι µε κέρµατα;

Η κάθε συµµορία είναι καλά δικτυωµένη και έχει συνεργάτες όχι µόνο στις χώρες που παρέχουν την «πρώτη ύλη» (Αίγυπτος, Ελλάδα, Αφγανιστάν, Ιράκ) αλλά και σε εκείνες που θα διευκολύνουν τη διαδικασία του «ξεπλύµατος» και θα επιτρέψουν στους θησαυρούς να αποκτήσουν νόµιµο διαβατήριο, ώστε να κυκλοφορήσουν ελεύθερα σε δηµοπρασίες.

Η συνέχεια ίσως γραφτεί στην Ελβετία, όπου µπορεί να αποθηκευτούν για ένα διάστηµα και µέχρι να βρεθεί αγοραστής σε µια από τις αποθήκες που βρίσκονται στο free port της Γενεύης (περιοχή εκτός τελωνειακού ελέγχου) – όπου θα φτάσουν είτε απευθείας από την Ελλάδα είτε µέσω Ιταλίας. Αλλη λύση αποτελεί η Γερµανία, που δεν έχει νόµο περί αρχαιοκαπηλίας και τα αδικήµατα του είδους αντιµετωπίζονται ως αστικά και όχι ως ποινικά, όπως συµβαίνει στην Ελλάδα. Εναλλακτικά καταλήγουν απευθείας στο Λονδίνο, όπου θα «ξεπλυθούν» µέσω κάποιας δηµοπρασίας. ∆υναµικά στο παιχνίδι όµως έχει µπει και το ∆ιαδίκτυο, το οποίο προσφέρεται τόσο για εικονικές αγοραπωλησίες που θα νοµιµοποιήσουν το προς πώληση αντικείµενο όσο και για πωλήσεις που δεν φέρνουν σε επαφή τον αγοραστή µε τον πωλητή.

Η έκδοση Επιπλέον πληροφορίες στην έκδοση «Η προστασία των πολιτιστικών αγαθών από την παρανοµή διακίνηση και η διεκδίκησή τους» του υπουργείου Πολιτισµού. Προς το παρόν δεν διατίθεται στο εµπόριο

Ο «πόλεµος» της επιστροφής

ΤΟ ΝΑ ΒΡΕΘΟΥΝ οι κλεµµένες αρχαιότητες είναι µόνο ηαρχή. Ο αγώνας µέχρι να αποδειχτεί πως ανήκουν στην Ελλάδα και τελικώς να επαναπατριστούν είναι µακρύςκαι µπορείνα περιλαµβάνει σκληρές διαπραγµατεύσεις, ανταλλάγµατα και δικαστικές διαµάχες. Υπάρχουν βεβαίως και φορές που η άλλη πλευρά διαπιστώνει πως το παιχνίδι είναι χαµένο και αποχωρεί χωρίς πολλές κουβέντες.

Κάτι τέτοιο συνέβηόταν οιφερόµενοι ως ιδιοκτήτες βηµόθυρου που είχε κλαπεί από τη Μονή Αγίας Τριάδας Μετεώρων είδαν στιςαποθήκες του οίκου Sotheby’s, ο οποίος θα διενεργούσε τη δηµοπρασία, τον ηγούµενο της Μονής να το προσκυνά µε συγκίνηση. Κατάλαβαν πως σε συνδυασµό µε τη νοµική προετοιµασίατης ελληνικής πλευράς το παιχνίδι ήταν χαµένο και παραιτήθηκαν πριν καν µπουν στο δικαστήριο.

«Το βέβαιο είναι πως πλέον έχει αλλάξει η κοινήγνώµη στη Βρετανία σχετικά µε τον επαναπατρισµό των κλεµµένων πολιτιστικών θησαυρών. Εχει γίνει σαφές ότι η ελληνική πλευρά θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να πάρει πίσω όσα τής ανήκουν»,επισηµαίνει η µορφωτική σύµβουλοςτης ελληνικής πρεσβείαςστο Λονδίνο Βάνα Σολοµωνίδου, η οποία και έχει χειριστεί πλήθος ανάλογων υποθέσεων.

Και βεβαίως έναθέµα που προκύπτει είναι η κατάσταση στην οποία θα επιστραφούν οι αρχαιότητες.

∆ιότι ποιος µπορεί να ξεχάσειτην εικόνα του Προφήτη Ηλία από την Ανω Κορακιάνα της Κέρκυρας, την οποία οι αρχαιοκάπηλοι έκοψαν σε εννέα κοµµάτια γιανα µπορέσουν να τηνπουλήσουν (σήµεραβρίσκεται στοΒυζαντινό Μουσείο);

Η Παναγία ηΟδηγήτρια απότον ναό του Αγίου Νικολάου στο Ηλιοχώρι του ∆ήµου Τύµφης (στον Νοµό Ιωαννίνων) σχίστηκεστα δύοαπό τουςαρχαιοκαπήλους. Ηµισή έµεινεστην Ελλάδα κι άλλη µισή βγήκε προςπώληση από την Temple Gallery. Eνώ στην περίπτωση της αµφιπρόσωπης βυζαντινής εικόνας της Αποκαθήλωσης από τη Μονή Τιµίου Προδρόµου Σερρών που φυγαδεύτηκε στην αγοράτου Λονδίνου, ακόµη κι ο δικαστής έγινε έξαλλος όταν είδε ότι είχαν κόψειτην εικόνα στα δύο. «Καλά, δενµπορούσατε να βρείτε µια µεγαλύτερη βαλίτσα;» ρώτησε τουςαρχαιοκαπήλους,θυµάται υψηλόβαθµο στέλεχος του ΥΠΠΟΤ που παρακολουθούσε την υπόθεση.