ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η κρίση και τα τσιπς

Ο 60χρονος επιστήµονας ταξιδεύει µε το τρένο προς το Λονδίνο. Πριν επιβιβαστεί αγόρασε εφηµερίδες και ένα σακουλάκι τσιπς, που βρίσκονταιακουµπισµένα στο τραπεζάκι εµπρός του.Ανοίγοντας τα τσιπς διαπιστώνειέκπληκτος ότι ο απέναντι άγνωστος νεαρός απλώνει και τρώει. Κάθε δική του µπουκιά ακολουθείται από µια µπουκιά του νεαρού.Και µάλιστα, θρασύτατα, στο τέλος ο νεαρός απλώνειτο σακουλάκι µε ύφοςειρωνικό και τουπροτείνει το τελευταίο τσιπς. Ο επιστήµονας µένει άναυδος. Υστερααπό λίγο, θυµωµένα καιεπιδεικτικά, αρπάζει το νερό του κλέφτη συνταξιδιώτηκαι το πίνει. Οταν φτάνουν, ο νεαρός µε ειρωνική ευγένεια τον βοηθάει µε τη βαλίτσα του πριν φύγει. Λίγο αργότερα, ο 60χρονος ήρωας βρίσκει στην τσέπη του άθικτα τα τσιπς. Εκείνα που είχε ανοίξει δεν ήταν δικά του!

Η σκηνή από το µυθιστόρηµα «Solar» του Ιαν ΜΑΚΓΙΟΎΑΝ (στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Πατάκη, 2010) οδηγεί, µέσω τηςαναπάντεχης αντιστροφής,τον επιστήµονα και τον αναγνώστη σε µια άλλη θέαση τηςπραγµατικότητας. Βλέπουν µέσα από τα µάτια εκείνου που έγινε κατά λάθοςαντίπαλος. Γύρω από ένα σακουλάκι τσιπς συµπλέκονται θυµός και ειρωνεία. Το δίκαιο και το άδικο αλλάζουν θέσεις. Αποτέλεσµα η απώλεια στήριξης, η εξάτµιση κάθε βεβαιότητας.

Η Ελλάδα βιώνει µια τέτοια βίαιη συνειδητοποίηση. Τα τσιπς που συζητάµε αν «µαζί τα φάγαµε», δεν ήταν καν δικά µας. Μια µιντιακή καταιγίδα διαρκώς µας το θυµίζει και µας πνίγει στις ενοχές. Ζούµε την καθήλωση στην κλίνη του Προκρούστη, που µαζί µε µισθούς και θέσεις εργασίας τεµαχίζει την εντός µας αίσθηση του πραγµατικού. Ακρωτηριαζόµαστε γεµάτοι ενοχές.

ΟΣτέλιος Ράµφος λέει ότι η Ελλάδα δεν κατέληξε ποτέ αν είναι µε το φράκο ή µε τη φουστανέλα. Αν λειτουργεί δυτικότροπα, µε βάση το άτοµο, ή ανατολικά, µε βάση το σόι. Ετσι,πορεύτηκε µε φρακοφουστανέλα. Θα προσθέταµε ότι αυτό ίσχυε µέχρι τις ηµέρες της κρίσης. Γιατί η κρίση επιβάλλει µια βιαιότατη εξατοµίκευση. Οι Ελληνες περνούν µε αδιανόητη πύκνωση του χρόνου από τη δική τους ιδιότυπη, ατοµοκεντρική και κατ’ επίφαση κοινωνική συνείδηση στην οδυνηρή επίγνωση της απόλυτης αδυναµίας του ενός/καθενός. Ο κάθε µόνος Ελληνας βρίσκεται γυµνός στηθύελλα χωρίς την πληθυντική ψευδαίσθηση. Τα σόγια υποχωρούν, τα κοινωνικά δίκτυα εξαχνώνονται, οι πελατειακοί δεσµοίδείχνουν τα φτηνά όριά τους.

Παράπλευρη συνέπεια είναικαι ο φοβικός κοινωνικός αυτοµατισµός που τροφοδοτείται από κυβερνητικές και δηµοσιογραφικές πρακτικές. Οµάδες, κλάδοι και συντεχνίες αποδύονται σε πολυµέτωπο αγώνα εξόντωσης. Στην παραζάλη αυτή φύονται κάθε είδους ερωτοτροπίες µε την εκτροπή. Ενδεικτικές οι «αυθόρµητες» διαµαρτυρίες έξω από σπίτια πολιτικών. Τα σύµβολα του αµφίβολης προέλευσης πλουτισµού, όπως η οικία Τσοχατζόπουλου, γίνονται εύκολη λείατης οργής. Η εκπεµπόµενη από τηλοψίας φασίζουσα λογική προτιµά να δείχνει το (πεσµένο) δένδρο γιατί η ίδια είναι µέρος του δάσους.

Σε πρόσφατη συζήτηση, συνδικαλιστής της ΕΘΕΛ έλεγε πως βρίσκει ακραία και εκβιαστική την απεργία πείνας των µεταναστών. Η παρατήρησή µου πως κάθε συλλογική διεκδίκηση ασκεί κοινωνική πίεση και ενέχει εξ ορισµού έναν εκβιασµό – το ήξερε δα ο ίδιος συµµετέχοντας στις απεργιακές κινητοποιήσεις του κλάδου του – δεν είχε αποτέλεσµα. Ηταν αδύνατο να δει το προφανές, πολλώ δε µάλλον να αντιληφθεί ότι η υποθήκευση του ίδιου τουσώµατος του απεργού είναι άλλης τάξης διάβηµα. Αυτή η αποσπασµατική θέαση που επιτρέπει µόνο µια παραµορφωµένη εικόνα της πραγµατικότητας µέσα από θραύσµατα γυαλιού, ολοένα θα οξύνεται όσο θα οξύνεται η κρίση.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώµατα του Ανθρώπου

Ζούµε την καθήλωση στην κλίνη του Προκρούστη που µαζί µε µισθούς και θέσεις εργασίας τεµαχίζει την εντός µας αίσθηση του πραγµατικού. Ακρωτηριαζόµαστε γεµάτοι ενοχές