Καταφύγιο για 40.000 απαγορευµένα έργα

Τι ζητούν οι έµποροι έργων τέχνης που καταφθάνουν απ’ όλον τον κόσµο µε βαλίτσες γεµάτες δολάρια στο εντυπωσιακό κτίριο της πρωτεύουσας του Καρακαλπακστάν, Νούκους; Ενα βραβευµένο ντοκιµαντέρ έχει την απάντηση
«Στης Ανατολής τα µέρη», στο Καρακαλπακστάν µε τους 1.200.000 – µουσουλµάνους στην πλειονότητά τους– κατοίκους που πλήττονται από τη φτώχεια και τη φυµατίωση, στην ξεχασµένη από τον Θεό και τον… Στάλιν έρηµο, στις εσχατιές του Ουζµπεκιστάν, ταέργα τέχνης των ρώσων πρωτοπόρων βρήκαν καταφύγιο, χάρη στον επίδοξο ζωγράφο και συλλέκτη Ιγκόρ Σαβίτσκι.

Και µπορεί ο Γεώργιος Κωστάκης της οµώνυµης συλλογής των 1.277 έργων τέχνης τουΚρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης (αγορασµένη προ 15ετίας µε το µεγαλύτερο ποσό που δόθηκε ποτέ από ιδρύσεως ελληνικού κράτους για τηναγορά τέχνης) να έφτιαχνε τη συλλογή όταν «οΣαγκάλ κόστιζε λιγότερο από ένα κιλό πατάτες»,ο ΙγκόρΣαβίτσκ ιόµως έσωσε 40.000

και πλέοναπαγορευµένα έργα, τοποθετώντας τα σε µουσείο που ίδρυσε µε επιχορήγηση µάλιστα από τη σοβιετική κυβέρνηση. Αφού βέβαιαπρώτα τα µετονόµασε σε «έργατης τοπικής λαογραφικής παράδοσης».

Την ιστορία του Σαβίτσκι, ο οποίος ουσιαστικά έσωσε τον εντυπωσιακό αριθµό των 40.000 έργων της ρωσικής πρωτοπορίας, περιγράφει το περιζήτητο ανά την υφήλιο – για τις εικαστικές αποκαλύψεις του – ντοκιµαντέρ«Η έρηµος της απαγορευµένης τέχνης».

«To βαθύτερο νόηµα της ταινίας είναι η ιδέα ότι ένας λαός προσδιορίζεται από την τέχνη του και όχι από τιςεπιχειρηµατικές δραστηριότητεςή τις εµπορικές του αρετές και τη στρατιωτική του δύναµη. Για παράδειγµα, τι θυµόµαστε από τους Αιγυπτίους; Φυσικά τις πυραµίδες τους, την τέχνη τους. Εποµένως, οι πολιτιστικοί µας θησαυροί, όπως είναι η ΣυλλογήΣαβίτσκι στο Μουσείο του Νούκους,αξίζουν τονσεβασµό µας και αξίζουν να διαφυλάσσονται. Μέσω της ταινίας µας προβάλλεται αρχειακό υλικό της Κεντρικής Ασίας το οποίο δεν είχε επαναπροβληθεί ποτέ. ∆ηµιουργούµε έτσι ένα ιστορικό και αισθητικό πορτρέτο εκείνης της εποχής, το οποίο δεν είχε έρθει στο φως» διευκρινίζουν στα «ΝΕΑ» οι δηµιουργοί της ταινίας, η Αµερικανίδα Αµάντα Πόουπ και ο σοβιετικής καταγωγής Αµερικανός Τσάβνταρ Γκεοργκίεφ.

Σε µια τόσο φτωχή περιοχή, η τέχνη µπορεί να παίξει τον ρόλο του θησαυρού που θα τηβγάλει από τη φτώχεια;

Εάν η συλλογή γίνει γνωστή στο ευρύτερο κοινό των φίλων της τέχνης διεθνώς, τότε το Μουσείο θα µπορούσενα µετατραπεί σε έναν σηµαντικό τουριστικό πόλο έλξης. Ετσι, καλύτερες υποδοµές σε ξενοδοχεία και εστίαση θα µπορούσε να προσελκύσουν επιπλέον επισκέπτες από όλον τον κόσµο και, µε αυτόν τον τρόπο, να οδηγήσουν στη βελτίωση των συνθηκών ζωής στην περιοχή. Κατά τη γνώµη σας, θα µπορούσαν εύκολα οι κάτοικοι να διαθέσουν τον θησαυρό στους «πολιτιστικούς εποίκους» της Δύσης για
να εξασφαλίσουν την έξοδό τους από τη φτώχεια και την αποµόνωση;
Η διευθύντρια του Μουσείου εξηγεί πως αντιστάθηκε στη µε οποιονδήποτε τρόπο «διάσπαση» της συλλογής, φοβούµενη ότι µία και µόνο πώληση ενός έργου θα µπορούσε ενδεχοµένως να «πυροδοτήσει» µια ολοκληρωτική απόπειρα πώλησης της συλλογής. Παρότι όµως το µουσείο φιλοξενεί µια συλλογή που αξίζει εκατοµµύρια, οι κυβερνητικοί µισθοί του προσωπικού είναι κατά µέσον όρο 25 δολάρια τον µήνα ενώ το 97% της Συλλογής Σαβίτσκι χρήζει άµεσης συντήρησης…

Τα βραβεία που έχει ήδη λάβει η ταινία και η προβολή της ανά τον κόσµο προκάλεσαν το ενδιαφέρον µουσείων της ∆ύσης για τη φιλοξενία ήκαι την αγορά της συλλογής.«Η ταινία ήδηέχει προβληθεί σε διεθνή φεστιβάλ καθώς και σε µουσεία όπως η National Gallery της Ουάσιγκτον» παρατηρούν οι δηµιουργοί της. «Κάποιοι ιδιώτες – όχι µουσεία προς το παρόν – έχουν εκφράσει την επιθυµία να αγοράσουν έργα. Παράλληλα, αρκετά µουσεία µοιράζονται µαζί µας την ανησυχία για το µέλλον της Συλλογής Σαβίτσκικαι – από την πλευρά τους – έχουν εκφράσει το ενδιαφέρον να φιλοξενήσουν µερικά από τα έργα στο πλαίσιο µιας περιοδεύουσας έκθεσης».

Παρ’ ότι το µουσείο φιλοξενεί µια συλλογή που αξίζει εκατοµµύρια, οι κυβερνητικοί µισθοί του προσωπικού είναι κατά µέσον όρο 25 δολάρια τον µήνα

Επιχείρηση διάσωσης

Ο ιδρυτής του µουσείου Ιγκόρ Σαβίτσκι (1915-1984), σπούδασε αρχαιολογία και ζωγραφική στη Μόσχα. Επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Καρακαλπακστάν στα 1950, στο πλαίσιο ενός συνεδρίου αρχαιολογίας και εγκαταστάθηκε εκεί, µαγεµένος από την περιοχή στα βάθη της Ασίας.

Ηταν η εποχή που τα έργα των καλλιτεχνών της ρωσικής πρωτοπορίας – έργα που αµφισβητούσαν το καθεστώς Στάλιν – θεωρούνταν απαγορευµένα ως «επικίνδυνα» και οι δηµιουργοί τους διώκονταν. Τα έργα, σε διπλωµένους καµβάδες, καταχωµένα σε υπόγεια και αποθήκες των καλλιτεχνών και των απογόνων τους, «ξετρύπωσε» από τη Μόσχα και το Λένινγκραντ (Αγία Πετρούπολη) µετά το 1960 ο Σαβίτσκι και τα µετέφερε στην ξεχασµένη – ακόµα και από την παντοδύναµη KGB – πόλη Νούκους του Καρακαλπακστάν.

Στα 1966 έπεισε την τοπική κυβέρνηση ότι η περιοχή χρειάζεται ένα µουσείο, το οποίο και ιδρύθηκε, µε διευθυντή τον ίδιο.