ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ  Δανεία του Βορρά

Η ξαστεριά έφυγε µε τις αλκυονίδες ηµέρες και όσοι είχαν βιαστεί να δουν ένα – έστω ευρωπαϊκό – φως στο τούνελ, σήµερα ανησυχούν διπλά. Οσοι κρατήσαµε, και τότε και τώρα, την ψυχραιµία µας, καλό θα ήταν να συνεχίσουµε να κρατάµε και τα µάτια µας ανοιχτά, για να διαβάσουµε τα εµφανή νέα σηµάδια. Θα µπορούσε να συνοψισθούν σε µία και µόνη φράση, προερχόµενη από έναν Γερµανό (ας µην του το καταλογίσουµε προτού τον ακούσουµε) οικονοµολόγο: «Παγιώνεται η αντίληψη ότι η Ελλάδα δενθα µπορέσει να εξυπηρετήσει το χρέος της». Σε ελληνικότερη και πολιτικότερηδιατύπωση: «Εγινεαντιληπτό ότι το Μνηµόνιο από µόνο του δεν αποτελεί λύση».

Στο εσωτερικό µέτωπο, ηπαγίωση αφορά την αντίληψη ότι, ακόµα και µε τη µεγαλύτερη προσπάθεια και µε τις µεγαλύτερες θυσίες (που κανείς δεν αµφιβάλλει ότι θα προστεθούν σε αυτές που ήδη έχουν γίνει), η κατάσταση, από δηµοσιονοµική άποψη, θα είναι αβίωτη µε την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής του Μνηµονίου (κάτι, εξάλλου, που θα έχει πιθανότατα καταστήσει αναγκαία την άµεση ή έµµεση παράτασή του). Η τελευταία έκθεση της τρόικας αναδίδει έναν έντονο αέρα mea culpa και µαζί παραίνεσης για αλλαγή πορείας: «ένας αριθµός σηµαντικών εµποδίων ανέκυψε» («ανακύπτω» στα ελληνικά, «emerge» στα αγγλικά, σηµαίνει «εµφανίζοµαι ενώ δεν υπήρχα» ή «µε ανακαλύπτουν τώρα για πρώτη φορά»)· «το πώς θα δηµιουργηθεί η ανάπτυξη χρειάζεται αναµόρφωση» (όχι «διαφοροποίηση», «αναµόρφωση»)· «για το 2011 υπάρχουν σηµαντικοί κίνδυνοι» (το κρίσιµο εδώ είναι η ηµεροµηνία σε σχέση µε τις προβλέψεις)· «για να επιτευχθεί ο στόχος του 2014, χρειάζονται επιπλέον µεταρρυθµίσεις σε πολλούς κρίσιµους τοµείς, ώστε να αντιµετωπισθούν επιτέλους στη ρίζα τους οι ελληνικές δηµοσιονοµικές ανισορροπίες» (µόνο το «επιτέλους» αποτελεί δική µου προσθήκη). Σε απλά και µη τεχνικά ελληνικά: προσπαθείτε φιλότιµα (γι’ αυτό εγκρίνουµε την τέταρτη δόση) αλλά βαδίζετε στην καλύτερη περίπτωση στο άγνωστο και στη χειρότερη στον τοίχο. Μόνο µια τέτοια λογική δικαιολογεί τις δύο πολιτικά πιο καθοριστικές δηλώσεις/επιταγές της τρίτης αυτής έκθεσης προόδου: ο στόχος για τις αποκρατικοποιήσεις παραµένει 50 δισ. (κι ας ξαναµίλησε για τα «παλιά» 15 η ελληνική κυβέρνηση), ενώ όποια άλλη εξωτερική ρύθµιση του χρέους και να υπάρξει, δεν θα ήταν παρά µια «µικρή και µεµονωµένη συµβολή για τη βιωσιµότητα του χρέους στην Ελλάδα». Με δικά µου πάλι λόγια: µην περιµένετε να σας ξαναδανείσουν, προσπαθήστε να σπάσετε τον κύκλο του δανεισµού.

Ναι, αλλά πώς; Γιατί και στο εξωτερικό µέτωπο – που µπορεί να µην είναι πανάκεια, µας έχουν όµως πείσει ότι επηρεάζει σηµαντικά τις αγορές – οι ουρανοί συννέφιασαν απειλητικά: στριµωγµένη και σε ευρωπαϊκό (το Σύµφωνο Ανταγωνιστικότητας συνάντησε πολλές αντιρρήσεις) και σε εθνικό επίπεδο (άρχισε να χάνει ήδη τοπικές εκλογές), η καγκελάριος Μέρκελ έβαλε στο «συνολικό πακέτο» ακόµα και τη θεωρούµενη ως «κλειδωµένη» επιµήκυνση αποπληρωµής του δανείου. Θέτει έτσι σε διακινδύνευση και την ελληνική επιβίωση και την ουσία της «οικονοµικής διακυβέρνησης» (δηλαδή την ανάληψη της πολιτικής ευθύνης των «ισχυρών» υπέρ του συνολικού ευρωπαϊκού συµφέροντος) και καθιστά, όπως διαπίστωσε την Παρασκευή στη Βουλή και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, εξαιρετικά ανοικτό το αποτέλεσµα της Συνόδου της 25ης Μαρτίου. Αν δε το σήµα της 25ης Μαρτίου στις αγορές είναι αρνητικό, τότε οι πιέσεις στην ελληνική οικονοµία θα γνωρίσουν πρωτόγνωρο επίπεδο έντασης. Να λοιπόν ο φαύλος κύκλος: η Ελλάδα δανείστηκε για να σωθεί (καιπιθανότατα εκείνη τη στιγµή δεν είχε άλλη λύση), τώρα αντιλαµβανόµαστε τη µαύρη τρύπα αν δεν πάψει το γρηγορότερο να δανείζεται, η δυναµική όµως της νέας κατάστασης την οδηγεί ολοένα σε νέο δανεισµό ή παράτασή του, άρα συγκέντρωση της προσπάθειας στην αποπληρωµή παλιών χρεών και τόκων και µοιραία σε αναπτυξιακή ύφεση (και, στο βάθος, έρχεται αύξηση της τιµής του πετρελαίου και των επιτοκίων της ΕΚΤ). Αν έτσι έχουν τα πράγµατα, ενώ η λύση φαίνεται να βρίσκεται έξω από µας (στο «ξύπνηµα» της Ευρώπης), στην πραγµατικότητα περνά από µια βαθιά επανεκτίµηση της εκτέλεσης του Μνηµονίου και της σχέσης µας µε τους εταίρους µας. Εστω και αν δεν γίνουµε ποτέ ∆ανία του Νότου, ας αποφύγουµε να περιπέσουµε σε µια µόνιµη ∆ανεία του Βορρά.

Αν το σήµα της 25ης Μαρτίου στις αγορές είναι αρνητικό, τότε οι πιέσεις στην ελληνική οικονοµία θα γνωρίσουν πρωτόγνωρο επίπεδο έντασης

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµατολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ www.botopoulos.gr