ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Στρέµµατα και βιοποικιλότητα

Η απόπειρα του υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ) να βρει συµβιβασµό για τα εκτός σχεδίου στις περιοχές Natura, µόνο προβλήµατα συσσωρεύει σε ένα ήδη αµαρτωλό και αναποτελεσµατικό ρυθµιστικό σύστηµα. Η διαφορά ανάµεσα στα τέσσερα και τα δέκα στρέµµατα, όχι µόνο δεν τεκµηριώνεται επιστηµονικά, αλλά εισάγει µια ακόµα διάκριση µεταξύ των ιδιοκτητών γης, δηµιουργεί νέες αντιπαλότητες και προτρέπει στην παρανοµία. Καµιά άλλωστε από τις αντίστοιχες, άτολµες και αποσπασµατικές νοµοθετικές πρωτοβουλίες του παρελθόντος δεν κατάφερε να προστατεύσει ούτε τα πολύτιµα οικοσυστήµατα ούτε τις νησιωτικές περιοχές ούτε τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας. Επί του τελευταίου, κραυγαλέο παράδειγµα αποτελεί η Αττική, που τείνει να γίνει ένα ενιαίο αστικό σύµπλεγµα, µε συρρίκνωση και των ελάχιστον πλέον φυσικών χώρων και χωρίς επιστροφή αλλαγές στο κλίµα και το τοπίο.

Η προστασία της βιοποικιλότητας δεν γίνεται ούτε µε ηµίµετρα ούτε µε υποχωρήσεις απέναντι στους πρέσβεις του λαϊκισµού. Ούτε όµως και µε δήθεν αυστηρά αλλά ανεφάρµοστα νοµοσχέδια. Απαιτεί µια πολύ πιο κοπιαστική διαδικασία διαβούλευσης, συνδυασµένης µε µια εκτεταµένη πολιτική στο επίπεδο της διαµόρφωσης της κοινής γνώµης µέσα από παραδείγµατα (πιλοτικές εφαρµογές) και τοπικά σχέδια προστασίας, ανάδειξης και διαχείρισης. Τα χρήµατα θα µπορούσαν να προκύψουν από εισφορές στο Πράσινο Ταµείο, εισφορές όµως θεσµοθετηµένες και γενικευµένου χαρακτήρα και όχι µόνο για τις προστατευόµενες περιοχές. Τα µεγάλα έργα, οι αυτοκινητόδροµοι, τα λατοµεία και οι αλλαγές των χρήσεων γης προκαλούν ανεπίστρεπτες αλλοιώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η υποχρεωτική οικονοµική συνεισφορά τους σε έργα και δράσεις διόρθωσης (mitigation) αποτελεί πρακτική δεκαετιών σε ΗΠΑ και Ευρώπη. Από την άλλη µεριά, το αντισταθµιστικό τέλος, αν και κάνει ακριβότερο το κόστος της συµβατικής ανάπτυξης, διοχετεύει ένα µέρος του επενδυτικού κεφαλαίου σε έργα προστασίας της φύσης, και έτσι το ισοζύγιο, τουλάχιστον µε όρους λογιστικούς και αγοράς, παραµένει σταθερό.

Το νοµοσχέδιο για τη βιοποικιλότητα που βρίσκεται αυτές τις µέρες στη Βουλή είναι συντηρητικό και ξεπερασµένο. Βασίζεται σε µια παλιοµοδίτικη σχολή σκέψης µε πολύπλοκους χαρακτηρισµούς, τεχνητές κατηγοριοποιήσεις και γραφειοκρατικές καταβολές.

Στον αντίποδα αυτής της αντίληψης βρίσκεται η γεωγραφία των µεικτών χρήσεων όπου το ανθρώπινο στοιχείο δεν εξαιρείται, αντίθετα αποτελεί οργανική συνιστώσα του συστήµατος. Εκείνο το οποίο έχει σηµασία δεν είναι η µουσειακή διατήρηση κάποιων ειδών ή κάποιων οικοσυστηµάτων, αλλά η οργανική ενσωµάτωση των αρχών της οικολογίας σε όλες τις διαδικασίες, και φυσικά στο σχεδιασµό των χρήσεων γης. Η «αειφορία», λέξη κλειδί στην προκειµένη περίπτωση, δεν προωθεί τη διαίρεση του χώρου σε γνήσιες και καταδικασµένες από την ανάπτυξη περιοχές, αλλά αναζητά, προωθεί και εντέλει επιβάλλει τον σεβασµό του περιβάλλοντος σε όλες του τις εκδοχές: αστικό, γεωργικό, βιοµηχανικό και φυσικό περιβάλλον διαπλέκονται σε µια ενότητα όπου ο ανταγωνισµός δίνει τη θέση του στη συµπληρωµατικότητα και τη συνεργασία.

Η δεύτερη οδός είναι και η πιο δύσκολη. Και για τον λόγο αυτόν και η λιγότερο δηµοφιλής. Απαιτεί προσπάθεια, νέα επιστηµονικά εργαλεία και διαδικασίες συναίνεσης. Στην ολοκληρωµένη της εκδοχή, απαιτεί από ολόκληρη την κοινωνία περιβαλλοντική ευαισθησία και υπευθυνότητα και δεν ενδίδει στον ελιτισµό που συχνά χαρακτηρίζει τις απόψεις των υπέρµαχων µιας άνευ όρων προστασίας. Οσο για την επίµαχη εκτός σχεδίου δόµηση, η απόφαση δεν µπορεί να είναι αποτέλεσµα συµβιβασµού ή πολιτικής κολοκυθιάς. Πρέπει να αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Πρέπει να απαγορεύεται ή να επιτρέπεται επί τη βάσει της µελέτης των τοπικών συνθηκών. Η γενική όµως κατεύθυνση πρέπει να είναι η απαγόρευση. Πρώτον, γιατί επιβαρύνει δυσανάλογα τον προϋπολογισµό µε τις δαπάνες για τη διαρκή επέκταση των συνοδών υποδοµών. ∆εύτερον, γιατί αυτοµάτως (το δικαίωµα) αστικοποιεί τον χώρο και τον µετατρέπει σε εµπόρευµα και προϊόν συναλλαγής. Τρίτον, γιατί δεν έχει καµιά θεωρητική βάση. Ας πούµε δηλαδή τα πράγµατα µε το όνοµά τους. Αυτό δηλαδή που χρόνια τώρα αδυνατούν να κατανοήσουν τόσο οι θεωρητικοί της αστικής κοινωνιολογίας όσο και οι εµπνευστές των ατελέσφορων χωροταξικών, ας γίνει καθ’ υπέρβασιν του αδιέξοδου και ψευδεπίγραφου «διαλόγου». Ας αντιγράψουµε την υπόλοιπη Ευρώπη. Πριν υποχρεωθούµε σε ένα ιδιότυπο Μνηµόνιο, εξαιτίας της ελλειµµατικής περιβαλλοντικής πολιτικής τη φορά αυτή.

Ο Ηλίας Ευθυµιόπουλος είναι περιβαλλοντολόγος, πρώην υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ

Ας αντιγράψουµε την υπόλοιπη Ευρώπη.
Πριν υποχρεωθούµε σε ένα ιδιότυπο Μνηµόνιο, εξαιτίας της ελλειµµατικής περιβαλλοντικής πολιτικής τη φορά αυτή