Τι δηµοκρατία έχουµε;

Μετά την «κρίση της Νοµικής», «ΤΑ ΝΕΑ» άνοιξαν τη συζήτηση. Ποιες είναι οι δυσλειτουργίες της πολιτικής µας ζωής και πώς µπορούν να αλλάξουν τα πράγµατα; Τι ευθύνη αντιστοιχεί σε καθέναν και καθεµιά ξεχωριστά, αλλά και στις συλλογικότητες;

Εχουµε ένα πολίτευµα ευάλωτο, πολίτευµα της διακινδύνευσης, µια συνθήκη για τη διατήρηση και την εξέλιξη της οποίας απαιτούνται συνεχείς αγώνες και ρηξικέλευθη αναδιαπραγµάτευση των βασικών της αρχών

Οι ιδέες υπό διωγµόν
ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΚΑΝΕΛΛΗ

Ας υποθέσουµε ότι το πανεπιστηµιακό άσυλο έχει επινοηθεί για να προστατεύεται η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών. Προστατεύεται; Πάντα; Οχι, βεβαίως. Προστατεύονται, ασφαλώς, οι ιδέες που πλειοψηφούν στο λεγόµενο πανεπιστηµιακό κίνηµα. Αλλά τι γίνεται µε τις ιδέες που µειοψηφούν;

Οποιος γνωρίζει τι συµβαίνει στα ελληνικά πανεπιστήµια γνωρίζει ότι οι ιδέες αυτές (και οι φορείς τους) είναι υπό διωγµόν. Αυτό ισχύει από ταπρώτα χρόνια της µεταπολίτευσης έως σήµερα. Ενδεικτικά, τρία µόνο κραυγαλέα παραδείγµατα:

Τον Ιούνιο του 2004, ο εκ των συγγραφέων της «Μαύρης Βίβλου τουκοµµουνισµού» Στεφάν Κουρτουά εκδιώχθηκε από το αµφιθέατρο του ΑΠΘ από συγκροτηµένες δυνάµεις της Νεολαίας του ΚΚΕ, µε αποτέλεσµα η συγκέντρωση να γίνει στο λόµπι ξενοδοχείου. Τον Φεβρουάριο του 2009, επειδή δεν άρεσαν σε ορισµένους οι προσεγγίσεις των οµιλητών στο θέµα «Τα ΜΜΕ τον ∆εκέµβριο», σε εκδήλωση στο Πάντειο, έριξαν αυγά στην καθηγήτρια Πέρσα Ζέρη. Τυχερή ήταν, ο συνάδελφός της Γιάννης Πανούσης, στο Πανεπιστήµιο Αθηνών, έφαγε γιαούρτια και ξύλο. ΤονΝοέµβριο του 2009, σε εκδήλωση που διοργάνωσε φοιτητικός όµιλος προβληµατισµού στη Νοµική Αθηνών για την πολιτική βία αναρχικές οµάδες επανέλαβαν την επανάσταση των αυγών, αυτή τη φορά εκσφενδονίζοντάς τα κατά του δηµοσιογράφου Πάσχου Μανδραβέλη.

Τα παραπάνω δεν είναι εξαίρεση στα όσα συµβαίνουν. Και εξηγούν γιατί στο Πανεπιστήµιο οι εκδηλώσεις που διοργανώνονται είναι µονοδιάστατες. Οποιες ξεφεύγουν από ό,τι είναι αρεστό στις κοµµατικές πλειοψηφίες του πανεπιστηµιακού χώρου αντιµετωπίζουν τον διωγµό.

Αυτή η κατάσταση, ωστόσο, συνεχίζεται να αποκαλείται πανεπιστηµιακό άσυλο. Αλλος ένας υποκριτικός όρος για να περιγράψει το ελληνικό παράδοξο: τον κατακερµατισµό του δηµόσιου χώρου σε σφαίρες επιρροής διαφόρων οµάδων, που κατά τα άλλα βαπτίζουν δηµοκρατική κατάκτηση τη δηµιουργία ιδεολογικοπολιτικών γκέτο, από τα οποία αποκλείεται όχι µόνο η ιδεολογική διαφωνία αλλά, συχνά, και η νοµιµότητα. Αυτού του τύπου τα «άσυλα» είναι πληγές στο σώµα της δηµοκρατίας. Και νησίδες ανελευθερίας.


Τώρα αρχίζουν τα δύσκολα
ΤΟΥ ∆ΗΜΗΤΡΗ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Το πρόβληµα κάθε φορά που ξεκινάει µια συζήτησηστο στυλ «η δηµοκρατία µας κινδυνεύει» είναι ότι µοιάζεινα θεωρεί τη δηµοκρατία κάτι σαν φυτό εσωτερικού χώρου: υπονοεί δηλαδή ότι πρόκειται γα πολίτευµα στατικό, τη συντηρητική φροντίδα του οποίου πρέπει να επιβλέπουµε. Αντίθετα, η σύγχρονη δηµοκρατία πάντα κινδυνεύει – αυτό είναι και το βασικό της προτέρηµα. Είναι πολίτευµα ευάλωτο, πολίτευµα της διακινδύνευσης, µια συνθήκη για τη διατήρηση και την εξέλιξη της οποίας απαιτούνται συνεχείς αγώνες και ρηξικέλευθη αναδιαπραγµάτευση των βασικών της αρχών. Υπ’ αυτήν την έννοια η «κρίση της Νοµικής» καλό θα ήταν να ιδωθεί ως χαρακτηριστική στιγµή τηςδηµοκρατίας µας, όχι ως πλήγµα. Εφερε στο τραπέζι έννοιες όπως η ισότητα, η ανοχή, ο χειρισµός των συµβόλων, η γενεαλογία της δηµοκρατικής διεκδίκησης. Οµοίως και το ζήτηµα της αντιπροσώπευσης, της χειραγώγησης, της εκµετάλλευσης – τον κίνδυνο δηλαδή που ενυπάρχει όταν κάποιος µιλάει εξ ονόµατος κάποιου άλλου σε κάποιον τρίτο που κάνει πως ακούει, ενώουσιαστικά δεν θέλει να δει. Βεβαίως η εξίσωση «έχουµε τη δηµοκρατία για την οποία παλεύουµε»πάσχει όταν δεν είµαστε και σε φάση να το πολυπαλέψουµε. Εκεί και η σηµασία τηςπροηγούµενης εβδοµάδας: όπως θαέλεγε και το γνωστόάσµα, και, όπωςόλοι οι εµπλεκόµενοι (µηδενός εξαιρουµένου) καλά κατάλαβαν, τώρα, αρχίζουν τα δύσκολα.

∆ιδάσκει Νεοελληνική Λογοτεχνία στην Οξφόρδη
Η ευθύνη των µειοψηφιών
ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΑΣ ΠΕΛΩΝΗ

Ηδηµοκρατία, έλεγε ο Τόµας Τζέφερσον, δεν είναι παρά η κυριαρχία του όχλου, όπου το 51% των ανθρώπων µπορεί να στερήσει τα δικαιώµατα του υπόλοιπου 49%. Τι γίνεται, όµως, όταν κάθε λογής µειοψηφίες – πολιτικά καθοδηγούµενες ή µη – επιβάλλουν το χάοςστο όνοµα του δικαίου των αιτηµάτων τους; Η ανοµία και η βία δεν αποτελούν ούτε ατοµικό δικαίωµα ούτε άγραφο συνταγµατικό κανόνα. Κάποιοι εκµεταλλεύονταιτον εκφυλισµό του πανεπιστηµιακού ασύλου, όπως κάποιοι άλλοι θεωρούν δικαίωµά τους να κλείνουν τις εθνικές οδούς, ή το λιµάνι του Πειραιά, επιβάλλοντας µια ιδιότυπη µορφή ολοκληρωτισµού. Εντέλει, το ζήτηµα δεν ήταν αν θα αρθεί ή όχι το άσυλο, αλλά τι θα γίνει µε το µεταναστευτικό πρόβληµα. ∆ηµοκρατία δεν σηµαίνει ότι η µειοψηφία έχει άδικο. Αλλά όταν επιλέγει να επιβάλει τα αιτήµατά της µε τέτοιους τρόπους, χάνει το όποιο δίκιο της. Και αφήνει τα κάθε λογής ακροδεξιά στοιχεία να σφετερίζονται το αίσθηµα φόβου της κοινωνίας και τη λαχτάρα ενός µέρους της για «αίµα».


Εθνος πολιτών
ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΣΑΒΒΙ∆Η

Ηποιότητα της δηµοκρατίας σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος κρίνεται, σε µεγάλο βαθµό, από τον τρόπο µε τον οποίο αντιµετωπίζει τη διαφορετικότητα. Και δεν υπάρχει αµφιβολία ότι η σηµερινή Ελλάδα είναι ένα µωσαϊκό πολιτών µε διαφορετικό φύλο, θρησκεία, εθνική ταυτότητα ή σεξουαλικό προσανατολισµό. Οπως και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη, οι παραδοσιακές έννοιες του έθνους και του κράτους έχουν προσαρµοστεί στα νέα δεδοµένα. Εποµένως, στη σύγχρονη δηµοκρατική Ελλάδα η λογική της µίας, µονολιθικής εθνικής ή θρησκευτικής ταυτότητας είναι εκ των πραγµάτων ξεπερασµένη. Είναι, δε, αντίθετη µε την έννοια της δηµοκρατίας, της ανοχής και της κοινωνικής ένταξης του άλλου.

Η Ελλάδα µπορεί να συγκροτήσει σήµερα αυτό που ο γερµανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάµπερµας ονόµασε «έθνος πολιτών». Σε ένα «έθνος πολιτών» ο πολίτης, ανεξάρτητα από την ταυτότητά του, είναι πρωταγωνιστής των πολιτικών, κοινωνικών και οικονοµικών δραστηριοτήτων και συµµετέχει ενεργά και διαλεκτικά στη διαµόρφωση των κανόνων του δηµοκρατικού παιγνιδιού. Σε ένα «έθνος πολιτών» ο πολίτης µπορεί να αυτοπροσδιορίζεται ελεύθερα, χωρίς φόβο και να λειτουργεί µε άνεση και δηµιουργικότητα σε ένα πολυπολιτισµικό περιβάλλον. Για να λειτουργήσει, όµως, η συµµετοχική δηµοκρατία στην Ελλάδα και να ισχυροποιηθεί το «έθνος πολιτών» χρειάζεται να αντιµετωπιστεί µετωπικά η «πολιτική του φόβου» που ασπάζονται οι κάθε απόχρωσης (∆εξιά και Αριστερά) συντηρητικές και οπισθοδροµικές δυνάµεις στη χώρα. Αυτό θα γίνει µόνο µέσα από ρηξικέλευθες τοµές. Η µεταρρύθµιση του «Καλλικράτη» και ο νέος µεταναστευτικός νόµος που ήδη ψηφίστηκαν κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Αµεσα πρέπει να προχωρήσουν τώρα ο εκσυγχρονισµός του πολιτικού συστήµατος, η διαµόρφωση µιας ολοκληρωµένης πολιτικής για τους µετανάστες και να γίνουν πραγµατικές τοµές στην παιδεία έτσι ώστε να απελευθερωθεί η εκπαίδευση από τους κάθε λογής επαγγελµατίες συνδικαλιστές, καθηγητές και φοιτητές. Να προωθηθούν επίσης µεταρρυθµίσεις, όπως είναι η ψήφιση του «Συµφώνου συµβίωσης» χωρίς διακρίσεις, µε τις οποίες θα προστατεύονται τα νέα δικαιώµατα που έχουν δηµιουργηθεί στις σύγχρονες κοινωνίες. Η κρίση που βιώνουµε σήµερα δεν µπορεί να αποτελέσει άλλοθι για καθυστέρηση όλων όσων πρέπει να γίνουν.

Πολιτικός επιστήµονας / διεθνολόγος.