Dear Εconomist…

Απαντήσεις στα διλήμματα των αναγνωστών με τα εργαλεία της οικονομικής επιστήμης
Σπουδάζω οικονομικά και μοιράζομαι ένα δωμάτιο με άλλους δύο φοιτητές. Υπάρχει όμως ένα ζήτημα με την καθαριότητα της κουζίνας. Πίστευα ότι μια στρατηγική «αδυσώπητης τιμωρίας» θα διατηρούσε το σύστημα των εναλλασσόμενων καθαρισμών. Η απειλή μου όμως να τους τιμωρήσω αρνούμενος να καθαρίσω την κουζίνα όταν ήταν η σειρά μου, δεν έπιασε. Φαίνεται πως η καθαρή κουζίνα δεν είναι τόσο σημαντική για τους συγκατοίκους μου όσο για εμένα. Τι να κάνω;

Τομ, Γκλουσεστερσάιρ Αγαπητέ Τομ, Δεν συνιστώ τη στρατηγική που επέλεξες. Οπως γνωρίζεις, με τον όρο «αδυσώπητος» περιγράφεις μια στρατηγική τιμωρίας μιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς με διαρκή και αδιάλλακτη εκδίκηση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, φυσικά και στη δική σου, πρόκειται για μπλόφα. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς και τι έλεγες.

«Εντάξει! Το εννοώ αυτή τη φορά. Είναι πραγματικά η τελευταία φορά που σας προειδοποιώ».

Το πρόβλημα όμως είναι πιο σοβαρό. Αντιμετωπίζεις το ζήτημα ως κάποιο από τα παιχνίδια της Θεωρίας των Παιγνίων, όπου ο καθένας έχει ένα κίνητρο να συμπεριφερθεί ωφελιμιστικά, ενώ παράλληλα ελπίζει ότι οι υπόλοιποι θα κάνουν τη δύσκολη δουλειά. Μιλάμε όμως για ένα φοιτητικό νοικοκυριό. Οχι μόνο ο όρος «δύσκολη δουλειά» περιγράφει παραστατικά τι χρειάζεται για να καθαριστεί η κουζίνα, αλλά πιθανότατα οι συγκάτοικοί σου αδιαφορούν πλήρως για το πόσο καθαρή είναι. Οι περισσότεροι από αυτούς τους άνδρες αργότερα μένουν σε εργένικα σπίτια με πάρα πολύ βρώμικες κουζίνες και αυτό αποδεικνύει ότι δεν μιλάμε για έλλειψη συλλογικής συνείδησης. Αν είχες μία πιθανότητα να τους πείσεις να συνεισφέρουν στον καθαρισμό της κουζίνας, αυτή θα ήταν να τους πείσεις να προσλάβετε καθαρίστρια. Τα Οικονομικά της Συμπεριφοράς υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι εξαπατούν δυσκολότερα κάποιον σε μια κατάσταση που διακυβεύονται τα χρήματά τους. Πώς όμως θα τους κάνεις να ενδιαφερθούν; Κάνε τους να αναλογιστούν γιατί δεν πατάει το πόδι της φοιτήτρια στο σπίτι σας.

Τιμ Χάρφορντ From the Financial Τimes © Τhe Financial Τimes Limited 2010. Αll Rights Reserved