Τέσσερις σκέψεις για την κρίση

Πολύ πριν από την καταιγίδα της οικονοµικής κρίσης είχαν προηγηθεί οι ψιχάλες της. Και πολύ πριν από την ένταξη της Ελλάδας στον Μηχανισµό Στήριξης είχαν προηγηθεί παθογένειες, συλλογικές συµπεριφορές µακριά απ’ τα οικονοµικά µεγέθη και στοιχεία – στον πυρήνα όµως της (σχεδόν)
πραγµατικότητας του ελληνικού λαού
Σήµερα, που η κρίση είναιµια πραγµατικότητα, τα επιτόκια, τα spreads, οι οίκοιαξιολόγησης και η τρόικα περιλαµβάνονται στο καθηµερινό λεξιλόγιο του Ελληνα απ’ τη φθίνουσα ταβέρνα (όπουζητάµε πια απόδειξη) µέχρι το ταξί καιτο Μετρό, οι παραπάνω έννοιες δεν ερµηνεύουν τη νέα κατάσταση. Κιαυτό γιατί πολύ πριν από την οικονοµική ύφεση προηγήθηκαν διαφορετικά – και όχιµόνον οικονοµικά – πρόσηµα σε µια εξίσωση που επιχειρήθηκε να λυθεί απ’ το 1981 (και την ένταξητης Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ) µέχρι σήµερα που οι κουβέντες για έξοδό µας από τηνευρωζώνη φουντώνουν.

Σε αυτό το πεδίο, τέσσερις διανοούµενοι από διαφορετικήσκοπιά πιάνουν το πληκτρολόγιο και ανοίγουν τον διάλογο για τα αίτια τηςκρίσης, εστιάζοντας περισσότερο στο εποικοδόµηµα και όχι στα καθαρά µαθηµατικά -οικονοµικά που µας οδήγησαν στα όρια της χρεοκοπίας.

Τις σκέψεις του αρχικά καταθέτει ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος που πιάνει αρµό αρµό όψεις της ατοµικής και συλλογικής συµπεριφοράς ενός λαού που ενηλικιώθηκε πάνω στο δίπολο «Εµείς και οιΑλλοι» (δηλαδή οι Ευρωπαίοι). Μέσα από µια γλαφυρή αναδροµή στις αλληλουχίες µύθων και στερεοτύπων, σκιαγραφεί την αντιφατική πορεία της Ελλάδας σε σχέση µε την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση και τη διαµόρφωση ενός «άλλου κέντρου», ενός ήχου πλάγιου δεύτερου που µας θέλει Ευρωπαίους και συνάµα «αδούλωτους».

Ο συγγραφέας τοποθετεί τη λούπα του στις αιτίες της «εθνικής αναπηρίας» και εστιάζει στην πολιτική οικογενειοκρατία, στην έλλειψη στέρεης παιδείας, στη ζωή και καθηµερινότητα σεµια πόλη «κατ’ επίφασιν» και στην καταναλωτική µανία του Nεοέλληνα. Οι Ολυµπιακοί Αγώνες έδωσαν τη χαριστική βολή αφού αναπαρήγαγαν µια συλλογική συµπεριφορά «της τελευταίας στιγµής» που αντανακλάται και στους θεσµούς (αν και εδώ η αµφίδροµησχέση πολίτη- θεσµών δεν τονίζεταιαπό τον συγγραφέα µε την απαραίτητη ισορροπία).

Ο δηµοσιογράφοςΠάσχος Μανδραβέλης στο δεύτερο κείµενο, µε µια ψύχραιµη µατιά και µε πλούσια παράθεση οικονοµικών στοιχείων,µπαίνει βαθιά στη σκληρή πραγµατικότητατου Μνηµονίου και συµπεραίνει καιαυτός πως στον ηµιτελή εκσυγχρονισµό της ελληνικής κοινωνίας βρίσκεται η ρίζα της οικονοµικής κρίσης. Οι τέσσερις εξισώσεις της αποτυχίας απ’ τον Πέτρο Μάρκαρη µε την τολµηρή κριτική του στον τρόπο που δοµήθηκε τοκράτος απ’ τονΑνδρέα Παπανδρέου ξεκλειδώνουν πολλές από τις όψεις τηςκρίσης, που έχει τα θεµέλιά της στηνοικοδόµηση ενός µετεµφυλιακού συστήµατος µε ρωγµές και παθογένειες.

Τέλος, το ολιγοσέλιδο κείµενο – λεξικό της νεοελληνικής πραγµατικότητας του σκηνοθέτη Βασίλη Παπαβασιλείου και η ευφυής περιγραφή των νεοελλήνων ως «πλωτών ατοµικοτήτων» που πληρώνουν τη συµµετοχή τους στο χερσαίο συνεχές του πελατειακού κράτους µε βαρύ τίµηµα, αποτελεί από µόνο του συµβολή σ’ έναν διάλογο που τώρα αρχίζει.


Ποιος φοβάται την ποίηση;

Α! Μπέµπα Μπλοµ. Μόνο ο Μίµης Σουλιώτης µπορεί να έχει τέτοιο µότο-αφιέρωση σε βιβλίο του. Ενα βιβλίο που γράφηκε µε πρόθεση να χρησιµεύσει στη διδασκαλία της Ποίησης και δηµιουργεί τη µεγαλύτερη ευφορία σε όποιον (κανονικό) άνθρωπο το ανοίξει. Ενα βιβλίο που ξανακυκλοφορεί ενισχυµένο µε ένα ενδεικτικό ανθολόγιο και σχόλια επ’ αυτού. Ποιητής πνευµατώδης και χαριτωµένα δηκτικός, φιλόλογος και πανεπιστηµιακός δάσκαλος που εισήγαγε µεταπτυχιακά µαθήµατα ∆ηµιουργικής Γραφής, ο Σουλιώτης µας λέει εδώ τι δεν είναι ποίηση, ξεκλειδώνει την πολυσηµία της, µας εξοικειώνει µε τον ποιητικό ήχο ή τους ελαφρούς στίχους και υπογραµµίζει ότι όλοι οι δρόµοι οδηγούν στην ποίηση.


Ματιές σε 101 βιβλία

Εννενήντα εννέα συγγραφείς ξένοι και Ελληνες και εκατόν ένα βιβλία δύσκολα και εύκολα, διασκεδαστικά ή αποκαλυπτικά, βιογραφίες και αστυνοµικά µυθιστορήµατα, ιστορικές και κοινωνικές µελέτες, που παρουσιάστηκαν (εκτός από ένα) στις σελίδες βιβλίου των «ΝΕΩΝ», συγκατοικούν σε τούτη τησυλλογή. Πρόκειται για το 17οβιβλίο του Πέτρου Τατσόπουλου, έκδοση πανόδετη και εικονογραφηµένη, όπου ο 50χρονος πλέον συγγραφέας της «Καλοσύνης των ξένων» συγκέντρωσε κείµενά του των τελευταίων επτά χρόνων, γραµµένα µε φρεσκάδα και αφηγηµατική άνεση. Ο αναγνώστης θα διαβάσει για τον Καραβάτζο, τον Ορσον Ουέλς, τον άγνωστο Φιντέλ Κάστρο, το Σατυρικόν του Πετρωνίου κ.ά.


Η Ελλάδα µετά το Γουδί

Οι περισσότεροι το αποκάλεσαν «στρατιωτικό κίνηµα», άλλοι «πραξικόπηµα», άλλοι «κοινωνική εξέγερση» κι άλλοι «επανάσταση». Σήµερα θεωρούµε πως το κίνηµα στις 15/8/1909 στο Γουδί υπό τον Ν.Ζορµπά, µε σύνθηµα την κάθαρση, σηµατοδοτεί την αφετηρία της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. «Προκάλεσε» τις εκλογές του 1910,όπου το νεοπαγές Κόµµα των Φιλελευθέρων σάρωσε και προχώρησε στην ενίσχυση της προστασίας των ατοµικών ελευθεριών, στη µονιµότητα των δηµοσίων υπαλλήλων, στην αναγκαστική απαλλοτρίωση ιδιοκτησιών προς αποκατάσταση ακτηµόνων γεωργών κ.ά. Γλαφυρά γραµµένη, η µελέτη της Μαρωνίτη φωτίζει τη σηµασία του γεγονότος κλείνοντας το µάτι και στο σήµερα.


∆ηµοσιογραφία και λογοτεχνία

Τι σχέση έχουν ο Τζέιµς Τζόις, ο Αλέξανδρος Παπαδιαµάντης και το χιόνι; Πώς συνδέεται η αποθέωση της ζωής στο χωριό µε το καθεστώς του Βισί;

Πότε και από ποιον χρησιµοποιήθηκε για πρώτη φορά στη λογοτεχνία και την τέχνη ο όρος «νεωτερικότητα»; Ποιοι ακριβώς και γιατί αποφάσισαν την ανέγερση νεοκλασικών αρχιτεκτονηµάτων στην Αθήνα, µετά την επανάσταση του ‘21; Και τι νέο έφερε ο Φλοµπέρ, στην εποχή του, σε σχέση µε τον µυθιστορηµατικό λόγο του Μπαλζάκ; Αυτά είναι µερικά µόνο από τα θέµατα µε τα οποία καταπιάνεται ο φιλόλογος, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας Γιώργος Αριστηνός στο βιβλίο του «Τοξικά απόβλητα», µια συλλογή σαράντα πέντε κειµένων, δηµοσιευµένων κατά καιρούς στον Τύπο, που, καθώς τα διαβάζει τώρα κανείς όλα µαζί, διαπιστώνει ότι συνθέτουν ένα πολύ ενδιαφέρον κειµενικό είδος: έναν δοκιµιακό λόγο ανάµεσα στην κριτική λογοτεχνίας και το κοινωνικό χρονογράφηµα, ανάµεσα στη δηµοσιογραφία και στη λογοτεχνία, που διαθέτει από την πρώτη τη ζωντάνια της γραφής και από τη δεύτερη την εµβρίθεια. Στο ενδιαφέρον κεφάλαιο λ.χ.

που τιτλοφορείται «Η λογοτεχνική βία», ο Αριστηνός συγκρίνει διάσηµες πολεµικές περιγραφές, από την Ιλιάδα µέχρι τον τροβαδούρο του Μεσαίωνα Μπερτράν Μπορν και από το «Πόλεµος και Ειρήνη του Τολστόι» και το «Ουδέν νεώτερον από το δυτικό µέτωπο» του Ε.Μ. Ρεµάρκ µέχρι τη «Ζωή εν τάφω» του Στράτη Μυριβήλη και την «Ιστορία ενός αιχµαλώτου» του Στρατή ∆ούκα.