Ενας µαγικός κόσµος κάτω από τα κύµατα

Ολος ο βυθός σ’ ένα ηµερολόγιο. Καρχαρίες, ξιφίες, µεγάπτερες φάλαινες, γκρι φώκιες, θαλάσσιοι ελέφαντες… Κάθε µήνας κι ένα διαφορετικό, σπάνιο είδος που απειλείται µε εξαφάνιση.

Κορυφαίοι φωτογράφοι, µεταξύ των οποίων οι Ντέιβιντ Ντούµπιλετ, Τζεφ Ρότµαν, Μπράιαν Σκέρι, Αλεξ Μάσταρντ,Εϊµος Νάτσουµ, Μάικλ Οου, βούτηξαν στους ωκεανούς και µε υψηλής ευκρίνειας υποβρύχιες κάµερες µας µεταφέρουν όλη τηµαγεία κάτω από τα κύµατα.

«Για 35 χρόνια ή και περισσότερο, κάποια µέσα ενηµέρωσης και τα στούντιο του Χόλιγουντ είχαν διαµορφώσει µια συγκεκριµένη εικόνα για τον καρχαρία. Είχαν δηµιουργήσει ένα τέρας. Είναι πολύ ανησυχητικό διότι µέχρι να αλλάξουµε αυτήν την αντίληψη, η γνώση του κόσµου για τους καρχαρίες θα περιοριστεί σε αυτήν την εικόνα», επισηµαίνει ο φωτογράφος του «National Geographic» Ειµος Νάτσουµ.

Κάθε χρόνο περισσότερα από 70 είδη καρχαρία σκοτώνονται για το κρέας και τα πτερύγιά τους. Σύµφωνα µε εκτιµήσεις, 12 είδη θα έχουν εξαφανιστεί έως το 2017, ενώ έως το 2048 δεν θα υπάρχουν καθόλου καρχαρίες στους βυθούς,και λόγω της έλλειψης τροφής που δηµιουργεί το φαινόµενο της υπεραλίευσης, το οποίο αποτελεί και το σοβαρότερο πρόβληµα σήµερα. «∆εν είναι δυνατό να περιµένουµε ότι η θάλασσα θαµας θρέφει επ’ αόριστον και παράλληλα να είµαστε βέβαιοι ότι δεν θα χαθούν διά παντός ορισµένα είδη.Αµέτρητα ψάρια χρειάζονται αρκετά χρόνια για να φθάσουν στην αναπαραγωγική ωριµότητα καικάποια ζουν για δεκαετίες. Ο βακαλάος, η ρίνα ή η γλώσσα µπορούν να ζήσουν 20, 25 ακόµη και 40 χρόνιααντίστοιχα», λέει ο διευθυντής της βρετανικής ιστοσελίδας Bite-Back Γκράχαµ Μπάκιγχαµ, που προωθεί το ηµερολόγιο µε σκοπό κάθε µέρα να είναι και µια υπενθύµιση για κάποιο επ’ απειλούµενο είδος.

Αλλαγή πλεύσης. Η εκστρατεία της Bite-Back µπορεί να φαντάζει σταγόνα στον ωκεανό, όµως έχει αρχίσει να αποδίδει καρπούς: αρκετές αλυσίδες σούπερ µάρκετ στη Βρετανία επανεξετάζουν την πώληση ψαριών που θεωρούνται ζωτικής σηµασίας για τη διατήρηση της ισορροπίας στον βυθό και δεκάδες κινέζικα εστιατόρια αφαίρεσαν από το µενού τους τησούπα καρχαρία.

Την ανάγκη να προστατεύουµε το θαλάσσιο οικοσύστηµα τονίζει και ο πολυβραβευµένος φωτογράφος Μπράιαν Σκέρι, που συµµετείχε στο ηµερολόγιο: «Είναι καιρός να αναπτύξουµε µια νέα ηθική, βάσει της οποίας η ζωή στους ωκεανούς θα θεωρείται ιερή».


Οι άνθρωποι έφεραν τους καρχαρίες κοντά στις ακτές
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ρένά ΔΗΜΗΤΡΊΟΎ

Ακόµη και οι ειδικοί θορυβήθηκαν. Οι πρόσφατες επιθέσεις καρχαριών στο αιγυπτιακό θέρετρο Σαρµ ελ-Σέιχ, κατά τις οποίες σκοτώθηκε ένα άτοµο και τραυµατίστηκαν άλλα τέσσερα, τους ανησύχησαν, πιο πολύ όµως τους προβληµάτισε η συµπεριφορά των ανθρώπων. «Σταµατήστε να σκοτώνετε καρχαρίες και σταµατήστε να τους ταΐζετε», πρότειναν σε µια προσπάθεια να αποτρέψουν µεγαλύτερο κακό. «Η µεγαλύτερη ανησυχία µου δεν είναι για τους ανθρώπους, αλλά για τους καρχαρίες που θα σκοτώνουν τώρα», επισήµανε ο ισραηλινός ειδικός σε θέµατα θαλάσσιας ζωής στην Ερυθρά Θάλασσα, ο Αβίβ Λεβί, επιδοκιµάζοντας την απόφαση της Αιγύπτου να κλείσει τις ακτές της, εκφράζοντας ωστόσο τον προβληµατισµό του για την αντίδραση των ψαράδων που σκότωσαν ήδη δύο καρχαρίες, ώστε να καταστήσουν τα νερά τους ξανά «ασφαλή».

∆εν αποκλείεται, επισηµαίνουν συνάδελφοί του, από τον άνθρωπο να προκλήθηκαν ουσιαστικά και οι πρόσφατες επιθέσεις, από το παράνοµο τάισµα των καρχαριών. Γιατί, αν και οι καρχαρίες και των 350 ειδών – όπως υπολογίζουν οι ειδικοί – θεωρούνται προσεκτικοί και συγκρατηµένοι, το δόλωµα της τροφής στο νερό µπορεί να προκαλέσει τη συµπεριφορά του άρπαγα που τους διακρίνει και να γίνουν επικίνδυνοι.

«Πιστεύουµε ότι κάποιος συνήθισε τους καρχαρίες να τρέφονται και όποιος το έκανε αυτό δεν το κάνει πια», εξηγεί ο Μοχάµεντ Σάλεµ, διευθυντής του ινστιτούτου South Sinai Conservation. Ετσι, όταν οι καρχαρίες πείνασαν, βγήκαν να αναζητήσουν εύκολη λεία στα ρηχά νερά. Γιατί εκεί, όπως αποδεικνύεται, βρίσκουν πάντα κάτι. Το φροντίζουν και οι καπετάνιοι πλοίων που µεταφέρουν πρόβατα µεταξύ Αιγύπτου – Ιορδανίας και πετούν τα ψόφια ζώα στη θάλασσα, τραβώντας τους καρχαρίες πιο κοντά στις ακτές.

Το Χόλιγουντ. Τίποτα από αυτά όµως δεν συγκρίνεται µε τον αντίκτυπο που είχε στους καρχαρίες το περίφηµο µυθιστόρηµα και στη συνέχεια η ταινία, σε σκηνοθεσία Στίβεν Σπίλµπεργκ, «Τα σαγόνια του καρχαρία». Μέσω της συγκεκριµένης ταινίας το κοινό έλαβε την εικόνα ενός απόλυτα τροµακτικού δηµιουργήµατος που συνδύαζε την αδυσώπητη δύναµη της φύσης µε την καλά µετρηµένη συµπεριφορά.

Ο ίδιος ο συγγραφέας του µυθιστορήµατος Πίτερ Μπέντσλεϊ παραδέχτηκε, χρόνια µετά την έκδοση του άκρως επιτυχηµένου έργου του, ότι µετάνιωσε για την εικόνα του καρχαρία που δηµιούργησε και για την ακόλουθη ζηµιά που είχε κάνει αυτή στους κόλπους των ισχυρών του υδάτινου κόσµου.

Αµέσως µετά, ψαράδες ανά τον κόσµο ενθαρρύνονταν να σκοτώσουν όσους περισσότερους καρχαρίες µπορούσαν και κανείς δεν άκουγε τις φωνές των βιολόγων της θάλασσας που καλούσαν τους αλιείς σε αυτοσυγκράτηση. Και πώς να ακούσουν… Ηταν η περίοδος κατά την οποία οι ψαράδες µάθαιναν πώς να πιάνουν καρχαρίες σε µεγάλες ποσότητες για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις µιας αγοράς που απροσδόκητα άνοιγε: υπολογίζεται ότι 70-100 εκατοµµύρια καρχαρίες πιάνονται κάθε χρόνο για τα πτερύγιά τους, από τα πλέον δηµοφιλή πιάτα στην ασιατική κουζίνα.