∆ουβλίνο – Καστελλόριζο µέσω τρόικας

Προφητικά φαίνονται σήµερα τα λόγια του τραγουδιστή των Ιρλανδών U2 τη βραδιά της συναυλίας τους στην Αθήνα στις αρχές Σεπτεµβρίου. Από τη σκηνή του ΟΑΚΑ παραλλήλισε την Ελλάδα µε την Ιρλανδία, χαρακτηρίζοντας «παρόµοια» τα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι δύο λαοί, παρ’ ότι τα ανησυχητικά σηµάδια για την ιρλανδική οικονοµία άρχισαν να γίνονται αισθητά έναν µήνα αργότερα, τον Οκτώβριο.

Πέρα όµωςαπό τιςοµοιότητες, οι δύοοικονοµίες έχουν σηµαντικές διαφορές και οδηγήθηκαν στην πόρτα του µηχανισµού στήριξης Ευρώπης και ∆ΝΤ για διαφορετικούς λόγους. Η Ιρλανδία έφτασε στη σηµερινή δύσκολη οικονοµική κατάσταση και αναγκάστηκε να ζητήσει βοήθεια, παρ’ ότι είναι αναµφισβήτητη η δυναµική ανάπτυξης της οικονοµίας της, για δύο βασικούς λόγους: το σκάσιµο της φούσκας των ακινήτων, που γονάτισε τις τράπεζες και ανάγκασε το κράτος να καλύψει τις τεράστιες ζηµιές τους µε αποτέλεσµα το δηµοσιονοµικόέλλειµµα να υπερβεί το 30% του ΑΕΠ. Αντίθετα, στην καρδιά του ελληνικού προβλήµατος βρίσκεται η διόγκωσητου δηµοσίου χρέους, το οποίο – λόγω και της ταυτόχρονης ύφεσης – έχει λάβει πλέον εκρηκτικές διαστάσεις.

Η ιρλανδική φούσκα. Η έκρηξη στην αγορά ακινήτων στην Ιρλανδία οδήγησε σε µεγάλη αύξηση τουρυθµού ανοικοδόµησης, ο οποίος ήταν µάλιστα έξι φορές υψηλότεροςαπό αυτόν της Βρετανίας – χώρας που κινδύνευσε κι αυτή µε φούσκα ακινήτων λόγω του κατασκευαστικού πυρετού.

Η έκρηξη στην κατασκευαστική δραστηριότητα µάλιστα όχι µόνο δεν αποτέλεσε αντικείµενο ανησυχίας για την κυβέρνηση, αλλά το ∆ουβλίνο µετην πολιτική του την αύξησε ακόµη περισσότερο. Η φούσκα που δηµιουργήθηκε, συντηρήθηκε ακόµη από ένα στρεβλό τραπεζικό σύστηµα το οποίο έδινε αλόγιστα δάνεια σε όποιον σχεδόν το ζητούσε. Μια συγκεκριµένη τράπεζα µάλιστα, η Anglo Irish, η οποία σήµερα έχει γονατίσειαπό τις απώλειες και ανάγκασε την κυβέρνησηνα της κάνει ένεση ρευστότητας µερικών δεκάδων δισ. ευρώ για να µην καταρρεύσει, ήταν από τις πρώτες που δηµιούργησε συνθήκες ιδιαίτερα έντονου ανταγωνισµού στη χορήγησηδανείων, συµπαρασύροντας κι άλλες εγχώριες αλλά και ξένες τράπεζες.Ο δεύτερος βασικός λόγοςγια την κατάρρευση της ιρλανδικής οικονοµίαςείναι οι αλόγιστες κρατικές δαπάνες. Από το 1993 και µετά η χώρα κατάφερε να γίνει πολύ ανταγωνιστική,µειώνοντας σηµαντικά τηφορολόγηση επιχειρήσεων, θεσπίζοντας συντελεστή 12,5% και συγκεντρώνονταςστο έδαφος της εταιρείες κολοσσούς όπως η Microsoft, η Intel, η Hewlett Packard και άλλες. Είναι ενδεικτικό ότι µόνο οι αµερικανικές επιχειρήσεις στο έδαφος της Ιρλανδίας απασχολούν σήµερα 100.000 εργαζοµένους. Οι συνολικές ξένες επενδύσεις στη χώρα ανέρχονται σε 110 δισ. ευρώ τη στιγµή που το ΑΕΠ της Ιρλανδίας είναι 160 δισ. ευρώ. Οµως µόλις η Ιρλανδία κατάφερε να µηδενίσει σχεδόν την ανεργία (γύρω στο 2001), η µεγάλη αύξηση των δηµόσιων δαπανών οδήγησε σε έκρηξη µισθών και τιµών µερυθµούς διπλάσιους από αυτούς στην υπόλοιπη ευρωζώνη. Ακολούθησε σηµαντική µείωση στην ανταγωνιστικότητα (αν και παραµένει πολύ υψηλότερηαπό αυτήν της Ελλάδας) που µείωσε αρκετά τις εξαγωγές της χώρας. Από το 2001 έως το 2009 το µερίδιο των εξαγωγών που είχε η Ιρλανδία ανάµεσα στις ανεπτυγµένες οικονοµίες µειώθηκε κατά περίπου 25%.

Το ελληνικό πρόβληµα. Στην περίπτωση της Ελλάδας η κρίση χρέους στάθηκε αφορµήγια να αναδειχτεί το κυριότερο πρόβληµα της ελληνικής οικονοµίας, η εξάρτησή της από τον υψηλό δανεισµό και η κατά συνέπεια συσσώρευση υψηλού δηµόσιου χρέους και ελλειµµάτων. Η ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια βασιζόταν σε µεγάλο βαθµό στον δηµόσιο καιιδιωτικό δανεισµό, την ώρα που η ανταγωνιστικότητα της οικονοµίας κατρακυλούσε συνεχώς. Τα τελευταία δύο χρόνια το δηµόσιο χρέος αυξήθηκε δραστικά λόγω των υψηλών ελλειµµάτων, αλλά και των αναθεωρήσεων, µε αποτέλεσµα να αναµένεται νακλείσει φέτος στο 142,5% του ΑΕΠ και στο 152,6% το 2011. Η δυναµική του χρέους αναµένεται να παραµείνει εκρηκτική τα επόµενα χρόνια λόγω του υψηλού ελλείµµατος, θα κλείσει φέτος 9,4% (ενώ αναµένεται να µηδενιστεί µετά το 2014), αλλά και του αρνητικού ρυθµού ανάπτυξης. Η επιστροφή της ελληνικής οικονοµίας σε αναπτυξιακή τροχιά αποτελεί πρόκληση, καθώς απαιτεί την εφαρµογή διαρθρωτικών αλλαγών, ώστε να ενισχυθεί ηανταγωνιστικότητακαι να τονωθούν οι επενδύσεις. Σε αντίθεση όµως µε την Ιρλανδία το ελληνικό τραπεζικό σύστηµα θεωρείται υγιές. Οι ελληνικέςτράπεζες δεν είχαν εκτεθεί σε τοξικά προϊόντα, ενώ η κεφαλαιακή τους επάρκεια χαρακτηρίζεται υψηλή. Επιπλέον, οιτιµές ακινήτων παραµένουν σχετικά αµετάβλητες, εξέλιξη που επηρεάζει θετικά τις τράπεζες.


Η Ανγκελα Μέρκελ και το µέλλον του ευρώ

Αυτήν τη φορά η καγκελάριοςΜέρκελ ήταν ιδιαίτερα αιχµηρή απέναντι στο SPD. To Σοσιαλδηµοκρατικό Κόµµα ευθύνεται για το σηµερινό ξεχείλωµα της ΟΝΕ µε την απόφαση που είχε πάρει το 2004 η τότε κυβέρνηση του Γκέρχαρντ Σρέντερ από κοινού µε τη γαλλική κυβέρνηση για τη χαλάρωση του Συµφώνου Σταθερότητας. Αυτό ήταν για τη Μέρκελ και η αρχή για τα σηµερινά δεινά του ευρώ. «Ρωτήστε τον πρόεδρο της ΕΚΤ να δείτε τι θα σας πει», είπε την περασµένη Τρίτη στην Μπούντεσταγκ απευθυνόµενη στο SPD. Την κατηγορία αυτή επαναλαµβάνει µε κάθεευκαιρία. Προσθέτει µάλιστα άλλοτε οξύτερα, όταν το ακροατήριο είναι κοµµατικό όπως στο πρόσφατο συνέδριο του κόµµατός της CDU, άλλοτεηπιότερα, βήµα της Βουλής, τησταθερή επωδό για τις ευθύνες της κυβέρνησηςΣρέντερ για την «πολιτική» και «περίπλοκη» απόφαση του 2000 να ενταχθεί η Ελλάδα στο ευρώ. Η κρίση του ευρώ είναι µια πρώτης τάξεως ευκαιρία να επιδιώξει κατ’ αρχάς την επαναφορά της ευρωζώνης στο σηµείο εκκίνησης. Για τη Μέρκελ το πρώτο πράγµα που πρέπει να γίνει τώρα είναι η επιστροφή στην αυστηρή δηµοσιονοµικήπολιτική επιβάλλοντας – µε το στανιό ή όχι – τη γερµανική «κουλτούρα σταθερότητας» σε όλους τους εταίρους της ευρωζώνης. Και επειδή αυτό δεν αρκείγια την αντιµετώπιση κρίσεων όπως η σηµερινή,θέλει να εξοπλιστεί το Σύµφωνο Σταθερότητας µε έναν µόνιµο µηχανισµό κρίσεων που από το 2013 θα επιµερίζει και στουςιδιώτες πιστωτές µέρος του κόστους µελλοντικής πτώχευσης κράτους- µέλους τηςευρωζώνης. Η πτυχήαυτή για τηΜέρκελ είναι «κοµβικής» σηµασίας για την κοινωνική οικονοµία της αγοράς στον 21ο αιώνα, διότι «δεν µπορεί η αγορά κρατικώνοµολόγων να είναι η µόνη αγορά χωρίς ρίσκο για τους ιδιώτες επενδυτές». Εδώ είναι και η ιδεολογική διάσταση που θέλει να δώσει η Μέρκελ, όταν λέει ότι έτσι µόνον θα αποκατασταθεί η πρωτοκαθεδρία της πολιτικής έναντι των αγορών.

Στη βασική αυτή επιλογή η Μέρκελ έχει σύµµαχο το Παρίσι και δενπτοείται ούτε από τις επιθέσεις εταίρων ούτε από τις αιτιάσεις του σοσιαλδηµοκράτη αρχηγού της αξιωµατικής αντιπολίτευσης Φρανκ Βάλτερ Σταϊνµάιερ για «πατερναλιστική» και «υπεροπτική» συµπεριφορά που προκαλεί «οργή» και «αποστροφή» των εταίρωνγια τη Γερµανία. Στο οπτικό πεδίο της Μέρκελ και στην ανάλυσή της δεν υπάρχουν όροι όπως αναδιανεµητική ένωση και µεταφορά πόρων. Αντίθετα, είναι αυτό που θέλει πάση θυσία να αποτρέψει. Ετσι εµφανίζεται και στο εσωτερικό της χώρας ως θεµατοφύλακας του ισχυρού ευρώ ενόψει και των εκλογικών αναµετρήσεων που θα έχει από την ερχόµενη άνοιξη. Ταυτόχρονα εκτίθεται όσο λιγότερο γίνεται στον κίνδυνο να παρέµβει το Ανώτατο Συνταγµατικό ∆ικαστήριο που εξετάζει ήδη τις προσφυγές εξαιτίας της βοήθειας προς την Ελλάδα για να ακολουθήσουν τώρα και για την Ιρλανδία. Η γενική αυτή στάση τηςκυβέρνησης της Μέρκελ συγκεκριµενοποιείται στην πρόταση που έχει έτοιµη στα συρτάρια της για τον «µόνιµο µηχανισµό κρίσεων» µετά το 2013 και θα παρουσιάσει ο υπ. Οικονοµικών Βόλφγκανγκ Σόιµπλε στη συνεδρίαση του Eurogroup στιςαρχές ∆εκεµβρίου. Σύµφωνα µε «non paper» του υπ. Οικονοµικών που αποκαλύπτει στην τελευταία του έκδοση το περιοδικό «Der Sπegel»,ο µηχανισµός που θέλει τοΒερολίνο «πρέπει να καθιστά εφικτή µίαέντιµη εξισορρόπηση συµφερόντων ανάµεσα στο υπερχρεωµένο κράτος και τους πιστωτές του».

Το σηµαντικό στην πρόταση αυτή είναι ότι έχει βάθος χρόνου µε µεταβατικές διατάξεις προκειµένου να λειτουργήσει πλήρως µετά το 2020. Αυτό δείχνει ότιτο Βερολίνο δεν έχει χάσει ακόµη το ενδιαφέρον του για το ευρώ και µεσοπρόθεσµα τουλάχιστον σχεδιάζει µε το ευρώ, αλλά υπό τους δικούς του όρους.