«Ακόµη και ένα ηλίθιο τραγούδι είναι πολιτική πράξη»

Ούτε Δον Κιχώτης ούτε µε δικό του µπαϊράκι. «Απλώς εσαεί έφηβος» δηλώνει ο συνθέτης, που σε µια σπανιότατη συνέντευξή του (απέχει από τη δηµοσιότητα) µιλάει για το βαλλόµενο ελληνικό τραγούδι, τα λαϊκά, τους ποιητές και την Ελλάδα
Τι κι αν είναι διαρκώς – και αδιαλείπτως – στις µουσικές επάλξεις του τραγουδιού. Του λαϊκού κυρίως τραγουδιού. Εκείνου όµως που αγκάλιασε και αγκαλιάζει τον λόγο των ποιητών και των στιχουργών. Τι κι αν τα τραγούδια του έχουν γίνει πια κοµµάτι της συλλογικήςµνήµης. Τι κι αν επιµένει να µας θυµίζει πως αυτό που λέµε δυτική µουσική πρακτική (η «κλασική» ορχήστρα και οι πλατιές, λόγιες, ενορχηστρώσεις) µπορεί να βρει θαυµαστό πεδίο στολαϊκό τραγούδι. Ο Σταύρος Ξαρχάκος επιµένει να αποφεύγει – σχεδόν πεισµατικά – τη δηµοσιότητα και τις συνεντεύξεις και µένει στην ουσία του: τη Μουσική.

Η επιστροφή του σε ένανµικρό µάλλον χώρο, όπως το «Gazarte» στο Γκάζι, µε δώδεκα µέλη της ορχήστρας ελληνικής µουσικής (την οποία εκείνος ξεκίνησε πριν από 15 χρόνια να «αναθρέφει» υπό κρατική αιγίδα, αλλά η όλο και πιο στενόµυαλη αντιµετώπιση του πολιτισµού τα τελευταία χρόνια την άφησαν άστεγη κι ανυπεράσπιστη) και µε τραγούδιαπου όλοι αγαπήσαµε καιαγαπάµε – µια αγάπη που περνάει και στις νεώτερες γενιές – σηκώνει συζήτηση.

Εστω και για τον δονκιχωτισµό του πράγµατος (όπως έχει καταλήξει να φαντάζει η κίνηση υπεράσπισης των τραγουδιών που έχουν γραφτεί στα κύτταρατου Ελληνα, σαν τα τραγούδια του Χατζιδάκι, του Θεοδωράκη και του ίδιου του Ξαρχάκου). Ηταν λοιπόν µεγάλη έκπληξηγια τον γράφοντα, που είχε ερωτηµατικά γι’ αυτήν την «πολιτική» πράξη κόντρα στο τρέχον, στη θλιβερή λαϊκοπόπ µονοφωνία των ραδιοφώνων και στον – ραδιοφωνικό και δισκογραφικό – αποκλεισµό του λαϊκού τραγουδιού, ότι ο Σταύρος Ξαρχάκος ύστερα από χρόνια θέλησε να µιλήσει και ναεξηγήσει. Αυτό που αγαπά και υπηρετεί πιστά και µεθοδικά: τη µουσική και το τραγούδι.

Πέντε µήνες θα κρατήσειτο µουσικό πλάνο του Σταύρου Ξαρχάκου στο«Gazarte». Και έχειγια την αρχή (για τα τρία πρώτα διήµερα, που άρχισαν χτες, Κυριακή, συνεχίζονται και απόψε και θα ζητούν την ακρόασή µας έως 6 ∆εκεµβρίου, µε µια µαθηµατική σχέση:«3Χ3», µε τραγούδια τριών συνθετών (Μάνου Χατζικάκι, Μίκη Θεοδωράκη και Σταύρου Ξαρχάκου) σε στίχους τριών ποιητών (Νίκου Γκάτσου, Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα σε µετάφραση Οδυσσέα Ελύτη και Νίκου Καζαντζάκη). Με συνοδοιπόρο την Ελλη Πασπαλά.

Θα ακολουθήσουν άλλοι τέσσερις θεµατικοί κύκλοι ώς τον Απρίλιο (τρία διήµερα καθένας), µε επόµενο την «Τέχνη της µουσικής επένδυσης στον κινηµατογράφο» από 12 ∆εκεµβρίου.

Ξεκινάτε µε ένα αφιέρωµα σε Χατζιδάκι, Θεοδωράκη και σε δικά σας τραγούδια. Σε µια εποχή που όλα έχουν αλλάξει πιστεύετε πως εκείνα τα τραγούδια «µιλάνε» ακόµη στο κοινό; Και γιατί, τελικά;

Ας πούµε, κατ’ αρχάς, όπως έλεγε ο Μπαλζάκ, ότι όλα αλλάζουν και όλα ίδια µένουν. Εχω ακόµα την «πολυτέλεια» να δίνω συναυλίες, όχι µόνο στην Αθήνααλλά σε όλη την Ελλάδα, και στο εξωτερικό. Εάν τατραγούδια αυτά δεν «µίλαγαν» στον κόσµο, πολύ απλά δεν θα µπορούσα να συνεχίσω αυτές τις συναυλίες. Είναι πολύ δυσάρεστο και παράλογο να παίζεις σε άδεια θέατρα! Γιατί, τώρα, µιλάνε στον κόσµο; ∆ιότι, νοµίζω, όπως λέει σ’ ένα τραγούδι ο Μάνος Ελευθερίου, τα τραγούδια αυτά έχουν «αίµα και καρδιά». Εχετε σκεφτεί ποτέ ποια τραγούδια τραγουδάειο Ελληνας όταν θέλει να εκφραστεί και να επικοινωνήσει µε τους συνοδοιπόρους του;

Το πιθανότερο, τραγούδια σαν κι αυτά.Νιώθετε, όµως, πως τα πολιτικά µηνύµατα έχουν απαλειφθεί πλέον από το ελληνικό τραγούδι;
Κάθε τραγούδι είναιµια «πολιτική» πράξη.Ακόµα κι ένα ηλίθιοτραγουδάκι του συρµού αποτελεί µια αρνητική µεν, αλλά πάντα «πολιτική» παρέµβαση. Τα τραγούδια µε πολιτικό µήνυµα, έτσι όπως τα εννοείτε εσείς, γράφτηκαν σε συγκεκρι µένες πολιτικοϊστορικές περιόδους, καικάποια από αυτά, ακριβώς επειδή κρύβουν πολλήαλήθεια µέσα τους, εξακολουθούν να µας αφορούν. Ξέρετε, η χώρα αυτή έχει περάσει πολλές γρίπες. Ισως η γρίπη που περνάµε αρκετά χρόνια τώρα να είναι… ασιατική, λόγω της διάρκειάς της. Οµως γρίπη είναι, θα περάσει.

Το λαϊκό, ένα είδος τραγουδιού που γαλούχησε τους Ελληνες,φαίνεται να έχει εξορισθεί από τα ραδιόφωνα. Πιστεύετε πωςθα πάψουµε κάποτε και να το ακούµε;Υποκρύπτει αυτό ένα σχέδιο;

Κοιτάξτε, δεν πιστεύω ότι σε σύσκεψη του αµερικανικού Πενταγώνου, µαζί µε τη CIA, ασχολήθηκαν και αποφάσισαν την καταστροφή του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Απλώς, σε υπεύθυνες θέσεις των ΜΜΕ και της δισκογραφίας βρέθηκαν άνθρωποι ανεγκέφαλοι, αµόρφωτοι, ανιστόρητοι και κοµπλεξικοί, που έστειλαν στην εξορία καθετί που έκανε το ελληνικό τραγούδι να ξεχωρίζει στον κόσµο. Αλλά… εξορία είναι αυτή, θα περάσει. ∆εν θα πάψουµε ποτέ να ακούµε λαϊκά τραγούδια.

Δεν γράφονται όµως πλέον λαϊκά τραγούδια. Μόνον κάποια «ελαφρά» ποπ µε ελληνικό ή αγγλικό στίχο. Νιώθετε πως «οµογενοποιούµαστε» µουσικά µε τον υπόλοιπο κόσµο ή αυτή είναι η µόνη διέξοδος;

Κατ’ αρχάς βλέπουµε όλο και πιο έντονη στον κόσµο την τάση της επιστροφής στα «έθνικ» ακούσµατα.

Και θα πρόσθετα, το χαζοπόπ είναι πλέον σε κρίση σε όλο τον κόσµο. Εµείς βέβαια, όπως πάντα, είµαστε λίγο πιο πίσω όσον αφορά τις σύγχρονες τάσεις. Αυτή τη στιγµή ζούµε ένα είδος κλωνοποίησης, και όχι οµογενοποίησης. Οµως κλωνοποίηση είναι αυτή… θα περάσει.

Νιώθετε πως και µουσικάκαι πολιτιστικά οι Ελληνες είναι αποκλεισµένοι από τον υπόλοιπο κόσµο;

∆εν είµαστε αποκλεισµένοι, αλλά δεν είµαστε και στην ίδια… πολυκατοικία µε τις άλλες δυτικές ευρωπαϊκές χώρες. Να εξηγούµαι: αν συγκρίνουµε την πολιτιστική ζωή της Αθήνας µεαυτή µιας άλλης ευρωπαϊκής πρωτεύουσας, θα µας πιάσουν τα κλάµατα. Και βέβαια η ευθύνη βαραίνει κατά πολύ την Πολιτεία, η οποία δεν καλλιεργεί τις συνθήκες και τις προϋποθέσεις για τη δηµιουργίαενός σοβαρού πνευµατικού κλίµατος. Αν οΕλληνας δεν µάθει από την Πρωτοβάθµια κιόλαςΕκπαίδευση να ακούει, να διαβάζει, να γράφει, τότε θα εξακολουθήσουµε να είµαστε έρµαια των ΜΜΕ και των «προτύπων» τους.

Κάποτε ο λόγος ήταν κυρίαρχος στο τραγούδι. Και κυρίως ο λόγος των ποιητών, που έτσι πέρασε στα στόµατα του ευρέος κοινού. Σήµερα δεν υπάρχουν ποιητές, δεν υπάρχει ποίηση ή απλώς δεν «πουλάει» το είδος;

Η ποίηση, ο ποιητικός λόγος, δεν εντάσσεται στα «πρότυπα» που ανέφερα προηγουµένως. Παρ’ όλα αυτά, η ποίηση εξακολουθεί να παραµένει ζωντανή µέσα µας. Κι αυτό οφείλεται κατά πολύ στον Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος µελοποιώντας τους ποιητές µας έφερε τον κόσµο, όλους µας,κοντά στη µεγάλη ποίηση. Και µόνο γι’ αυτόν τον λόγο θα πρέπει να τον ευγνωµονούµε εσαεί.

Τα τελευταία χρόνια επιµένετε να «πειραµατίζεστε» µε το λαϊκό και το ρεµπέτικο (Τσιτσάνη Διάλογοι, Αµάν Αµήν, Η κυρία Καίτη κι εγώ…). Κόντρα στα επίσηµα δισκογραφικά και ραδιοφωνικά «θέλω» της εποχής. Ροµαντικός, Δον Κιχώτης ή απλώς µε δικό σας µπαϊράκι;

Ούτε ροµαντικός, ούτε µε δικό µου µπαϊράκι. Απλώς εσαεί έφηβος.

Πριν κλείσει αυτή η συνοµιλία µε τον Σταύρο Ξαρχάκο, φροντίζει νασηµειώσει µε νόηµα(για την αποχή από τη δηµοσιότητα): «Κι εµένα,που δεν µου αρέσουν οισυνεντεύξεις, το µόνο που έχω να προσθέσω είναι ότι συνέντευξη ήταν αυτή…

και πέρασε».

 INFO

Στο «Gazarte» (Βουτάδων 32-34, Γκάζι, τηλ. 210-3460.347) κάθε Κυριακή και Δευτέρα (άρχισε χτες, συνεχίζεται απόψε), για άλλα δύο διήµερα:
28 και 29/11 και 5 και 6/12 ο Σταύρος Ξαρχάκος µαζί µε τη 12µελή Κρατική Ορχήστρα Ελληνικής Μουσικής και την Ελλη Πασπαλά παρουσιάζει τον κύκλο «3Χ3». Ακολουθούν άλλοι τέσσερις κύκλοι (για τρία διήµερα έκαστος) µέχρι τον Απρίλιο: «Η τέχνη της µουσικής στον κινηµατογράφο» από 12/12, «Μπαλάντες» (Μίκης Θεοδωράκης / Μανόλης Αναγνωστάκης), «Μάνος Χατζιδάκις» και «Επιτάφιος

«Κάποιοι άξεστοι υπουργοί µάς απαξίωσαν»

Τα τελευταία χρόνια, παρά τις υποσχέσεις που είχαν δοθεί, οι προσπάθειές σας µε τις ορχήστρες δεν στηρίχθηκαν από την Πολιτεία. Νιώθετε πικρία ή δικαιωµένος που τα καταφέρατε παρ’ όλ’ αυτά;

Η έννοια «Πολιτεία» δεν είναι µια αφη ρηµένη έννοια: η Πολιτεία αποτελείται, κάθε φορά, από συγκεκριµένους ανθρώπους, άλλους επαρκείς κι άλλους εντελώς άξεστους και αµόρφωτους.

Και, κατά καιρούς, δεν ένιωσα απλή πικρία, ένιωσα αηδία. Παρ’ όλ’ αυτά, εξακολουθώ να ελπίζω στους λίγους και επαρκείς. Η ζωή συνεχίζεται κι εγώ δεν θα πάψω ποτέ να κάνω τη δουλειά που ξέρω, όπως την ξέρω. Ο κόσµος έχει, από χθες και για πέντε µήνες, την ευκαιρία να ακούσει στο Gazarte την ορχήστρα που κάποιοι άξεστοι υπουργοί τόσο αβασάνιστα απαξίωσαν.