[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Αρχισαν οι τριγµοί στην Ευρώπη

Σε λίγες µέρες συµπληρώνεται ένας χρόνος από τη θέση σε εφαρµογή τουνέου θεσµικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της γνωστής Συνθήκης της Λισαβώνας – που στην πραγµατικότητα είναι τρεις αλληλοσυµπληρούµενες και όχι σπάνια αλληλοσυγχεόµενες Συνθήκες. Επειτα από 9 χρόνια (χρόνια, όχι µήνες) κυοφορίας, το νέο θεσµικό πλαίσιο είχε τη φιλοδοξία να αρθεί στο ύψος των αλλαγµένων και όλο και πιο απαιτητικών περιστάσεων και να σπρώξει προς τα εµπρός την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η φιλοδοξία εκείνη µοιάζει σήµερα µε κάτι ανάµεσα σε µακρινό όνειρο και απρόβλεπτο εφιάλτη. Η οικονοµική κρίση, βέβαια, που συνέπεσε µε την εφαρµογή των νέων κανόνων, έχει καθοριστική επιρροή. Το ίδιο όµως, πιστεύω, και µια σειρά από εγγενείς αδυναµίες, απέναντι στην όξυνση των οποίων η Ευρώπη δεν βρήκε ούτε το κουράγιο ούτε τη φωνή να αντιδράσει.

Αδυναµία πρώτη,η διαρκής απίσχναση του ευρωπαϊκού πολιτικού σχεδίου. Στην πορεία των ετών που ακολούθησαν τηνειρηνική επανάσταση του 1957, η ενωµένη Ευρώπη µετατράπηκε από ουτοπία (συµφιλίωσης) σε αυτονόητο (συνύπαρξης). Παράλληλα, όµως, το ζωτικό πολιτικό σχέδιοτης Ευρώπης άρχισε να διαλύεταιµέσα στις χιλιάδεςπαραµέτρους της εφαρµογής του. Ωσπου – µε την αλλαγή των γενεών, τη δύναµη της συνήθειας και τη διαρκή ποσοτική µεγέθυνση – η εξαιρετικά πολύπλοκη τεχνική της «ενωσιακής διακυβέρνησης» τείνει σχεδόν ολοκληρωτικά να αντικαταστήσει το πολιτικό «όραµα»µιας ένωσης κρατών και λαών υπέρ της ελευθερίας. Με το νέο θεσµικό πλαίσιοεπιχειρήθηκε η ανάσχεση αυτής της πορείας, µέσω της «συνταγµατοποίησης» (κείµενα αρχών και δικαιωµάτων, προϊόντα πανευρωπαϊκών ζυµώσεων) και της πολιτικοποίησης (δηµιουργία νέων θεσµών, διαµόρφωση διαφορετικών σχέσεων µεταξύ τους, προσπάθεια κάµψης του «δηµοκρατικού ελλείµµατος»). Η µέχρι στιγµής διαφαινόµενη αποτυχία αυτής της προσπάθειας – το πλαίσιο λειτουργίαςέγινε ακόµα πιο περίπλοκο, οι νέοι θεσµοί, ιδίως οπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου και ο «υπουργός Εξωτερικών», δεν απέκτησαν δυναµική, οι πολίτες γυρίζουν όλο και περισσότερο την πλάτη στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση – απειλεί να συµπαρασύρει και τα τελευταία αποµεινάρια πολιτικής ζωτικότητας της Ενωσης.

Αδυναµία δεύτερη, ο κακός χρονισµός.

Το άλµα της Λισαβώνας άρχισε αµέσως µετά τη µεγάλη διεύρυνση, που άλλαξε δραµατικά το πρόσωπο της Ενωσης, ολοκληρώθηκε δε µέσα στην οικονοµική κρίση, που έφερε κοινωνική και ψυχολογική αναστάτωση, ανέτρεψε τους συµβολισµούς και έκανε πολύ πιο δύσχρηστα τα νέα θεσµικά εργαλεία. Κι αν η δεύτερη σύµπτωση ήταν κυρίως ατυχία (και το τίµηµα της µεγάλης καθυστέρησης στη συµφωνία του νέου πλαισίου), η πρώτη υπονόµευσε το εγχείρηµα ως προς τις ίδιες του τις προϋποθέσεις, αφού κατέστησε την Ενωση εξαιρετικά δυσκίνητη και ετερόκλητη.

Αδυναµία τρίτη, η υποχώρηση τουρόλου των προσώπων προς όφελος απρόσωπων διαδικασιών, διαµεσολαβούµενης αντιπροσώπευσης, περίπλοκων έως απόκρυφων πρωτοβουλιών. ∆ηµοκρατία χωρίς πρόσωπακαι χωρίς πάθος είναι λειψή. Η Ευρώπη είχε τα τελευταία είκοσι χρόνια την ατυχίαδίπλα στη φυσιολογική µείωση της επιρροής του ανθρώπινου παράγοντα να βιώσει και µια δραµατική έλλειψη πραγµατικών ηγετικών προσωπικοτήτων, τόσο σε ενωσιακό όσο και σεεθνικό επίπεδο. Η Συνθήκη της Λισαβώνας σφραγίζεται αναγκαστικά και από αυτή την αδυναµία, αφού από τους πρώτους εφαρµοστές της λείπει το ειδικό βάρος, η συνείδηση ιστορικής ευθύνης και το θάρρος της µάχης υπέρ ιδεών. Η κρίση γιγάντωσε λοιπόν τα ελλείµµατα και παρασύρει τους νέους θεσµούς. Το βλέπουµε στην εξάλειψη της έννοιας της «αλληλεγγύης», στην απόλυτη κυριαρχία των στενά οικονοµικών προτεραιοτήτων, στην επιστροφή των εθνικιστικώναντανακλαστικών, στον φόβο µπροστάστο µέλλον. ∆εν είναι η πρώτη φορά που το µέλλον µοιάζει ανοιχτό στο χειρότερο σενάριο – ηευρωπαϊκή ενοποίηση είναι µια ιστορία καταστροφών που αποφεύχθηκαν στο παρά πέντε – είναι όµως πιθανότατα η πιο επικίνδυνη.

O Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµατολόγος, ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ

ΕΛΛΕΙΨΗ ΗΓΕΤΩΝ

Η Ευρώπη είχε τα τελευταία είκοσι χρόνια την ατυχία να βιώσει µια δραµατική έλλειψη πραγµατικών ηγετικών προσωπικοτήτων, τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο